वाराणसीं दृष्टवान् अहम्—तां विशवनाथेन संस्थापितां निवासभूमिं—यत्र तारकाख्यं ब्रह्मस्वरूपं मन्त्रं प्रदीयते। तत्र ये मृत्युम् उपगच्छन्ति—कीटकाः, पतङ्गाः, मधुकाः, पशवः, देवाः अपि—ते स्वकर्मजं सुखं परित्यज्य, सर्वदुःखविमुक्ताः, कैलासं यान्ति। तत्र मणिकर्णिका नाम पुण्यस्थलं, यत्र गङ्गा उत्तरदिशं प्रवहति; सा पापिनाम् अपि संसारबन्धनं छिनत्ति। तत्र कपर्दिनः अनुयायिनः—भुजङ्गाभरणैः भूषिताः, गजचर्मवस्त्रधारिणः—विषादमुक्ताः वसन्ति। केवलं कालभैरवः यमस्य आज्ञां पालनं करोति; यमः दण्डधारः पुरुषविषये न तिष्ठति। एवं विश्वेश्वरचिह्नितां काशीम् अहम् अपि दृष्टवान्, हे राजन्, अन्यानि बहूनि तीर्थानि अपि दृष्टवान्। किन्तु नीलगिरौ एकं परमाद्भुतं वस्तु दृष्टवान्—परमपुरुषस्य सन्निधाने—यद् अन्यत्र नेत्रैः न दृष्टुं शक्यते। ब्राह्मणः उवाच—हे राजन्, शृणु यत् नीलगिरौ अभवत्, यत्र श्रद्धालुजनाः शाश्वतं ब्रह्म प्राप्नुवन्ति। अहं तत्र विचरन् नीलगिरिं गच्छामि, यस्य प्राङ्गणं गङ्गासागरयोः वारिभिः पुनः पुनः प्रक्षालितम्। तत्र अहम् पर्वतशिखरे भिल्लान् दृष्टवान्—धनुष्मन्तः, चतुर्भुजाः, मूलफलादिभिः श्रान्ति-निवारिताः। ततः महती शंका शीघ्रं मम मनसि उत्पन्ना—एते धनुष्मन्तः चतुर्भुजाः मानवाः वा? वैकुण्ठवासिनां रूपं आत्मजयिनां मध्ये दृश्यते; ब्रह्मादिभिः दुर्लभं एतद् कथम् प्राप्तम्? तेषां हस्तेषु शङ्खचक्रगदाधनुस्पद्मानि दीप्तानि, शरीराणि वनमालाभिः भूषितानि, विष्णुभक्तवत् तिष्ठन्ति। संशयग्रस्तं मनः कृत्वा तान् पप्रच्छम्—'यूयं के? किमर्थं चतुर्भुजत्वं प्राप्तम्?' तदा ते हसित्वा ऊचुः—'अयं ब्राह्मणः पिण्डदानस्य अद्भुतं महत्त्वं न जानाति।' तत् श्रुत्वा अहम् अपृच्छम्—'पिण्डः कः? कस्य ददाति? कथयत, धर्मिष्ठाः चतुर्भुजाः।' तदा मम वचनं श्रुत्वा, ते महात्मानः सर्वं यथाभूतं उक्तवन्तः—चतुर्भुजत्वस्य कारणं च। किराताः ऊचुः—'शृणु ब्राह्मण, अस्माकं कथा। पृथुकः नाम बालः अस्माकं मध्ये, सदा जम्बुफलानि खादन् क्रीडायाम् विचरति। एकदा क्रीडन् स रम्यं पर्वतशिखरं आरोहत्, सर्वतः बालैः परिवृतः। तत्र अहम् दिव्यं देवालयं दृष्टवान्—गरुडगिरिजैः रत्नैः निर्मितम्, सुवर्णभित्तिभिः शोभितम्। तस्य तेजः घनतमःं स्रवद्रसवत् छिद्यति; दृष्ट्वा अहम् विस्मयम् अनुभूतवान्—'किम् एतत्? कस्य गृहम्?' इति। चिन्तयन्—'यामि, पश्यामि, किम् एतत् महद् आवासः?'—स गृहम् प्रविष्टवान्, महद् सौभाग्येन। तत्र स देवाधिदेवम् अपश्यत्—देवदानवैः पूजितम्, किरीटहारकङ्कणकञ्चुकादिभिः विभूषितम्। तस्य श्रवणयोः सुन्दरमणिकुण्डले, पदयोः तुलसीपत्राणि, तेषां गन्धेन मदोत्कटाः भृङ्गाः। तत्र शङ्खचक्रगदाधनुस्पद्मादिधारीणः रूपाणि आसन्; तस्य श्रीपादौ नारदादिभिः भक्तिभिः पूजिताः। केचित् गीतानि गायन्ति, केचित् नृत्यन्ति, केचित् परमविस्मयेन हासन्ति; सर्वलोकपूजितं महराजं आनन्दयन्ति। हरिं दृष्ट्वा मम हृदयं तत्र आकृष्टम्; देवाः धूपादिना पूजां ऊर्ध्वशब्देन भक्त्या अकुर्वन्। श्रीपतये नैवेद्यं निर्माय, दीपार्चनं कृत्वा, ततः स्वगृहं गताः, तस्य अनुग्रहं श्रद्धया निरीक्ष्य। महत् सौभाग्येन तत्र देवैः ब्रह्ममुख्यैः पतितं मधुरं नैवेद्यं प्राप्तम्—यद् देवमनुष्ययोः दुर्लभम्। तत् खादित्वा, दिव्यं रूपं दृष्ट्वा, चतुर्भुजत्वं प्राप्तवान्—सुन्दरं भूषितम्। ततः गृहं आगत्य, बालं पुनः पुनः निरीक्ष्य, चतुर्भुजः जातः, शङ्खचक्रादिधारी। तं पप्रच्छाम—कथं एतद् अद्भुतं अभवत्? तदा बालः सर्वेभ्यः अद्भुतं उक्तवान्—'पूर्वं पर्वतशिखरं गतः, तत्र देवाधिदेवम् अपश्यं; तत्र रम्यं नैवेद्यं प्राप्तम्। तस्य खादनात्, तस्माद् कारणात्, अहं चतुर्भुजः जातः, विस्मयपूर्णः।' तस्य वचनं श्रुत्वा, वयं अपि विस्मयेन आकृष्टाः; तं दुर्लभं देवम् अपि दृष्टवन्तः। तत्र खाद्यं नैवेद्यं च, सर्वं परमरसयुक्तम्, खादित्वा, भगवत्कृपया पुनः चतुर्भुजत्वं प्राप्तवन्तः। त्वम् अपि गच्छ, देवदर्शनं कुरु, हे कुलीन। तत्र नैवेद्यं खाद, ब्राह्मण, चतुर्भुजः भव; यद् अद्भुतं पृच्छितवान्, हे वदश्रेष्ठ, तत् एव कथितम्। ब्राह्मणः उवाच—भिल्लानां अद्भुतं वचनं श्रुत्वा, अहम् अतिविस्मितः, हर्षपूर्णः अभवम्। गङ्गासागरयोः संगमे स्नानं कृत्वा, शरीरम् शुद्धम्, रत्नमणिसंयुक्तं शिखरम् आरोहं। तत्र, हे राजन्, देवम् अपश्यं—देवदेवैः पूजितम्; प्रणम्य, तस्य दिव्यं नैवेद्यं खादित्वा, परिपूर्णः अभवम्।