एषः परमपुरुषः, यः सर्वदा श्रीमान्, नीलाचलस्य अस्मिन्नेव स्थले निवसति। तं पर्वतम् आरोह्य, साष्टाङ्गप्रणिपातं कृत्वा, शुभकर्मभिः सम्पूज्य च, तत्र निवसन्तं परमात्मानं सम्पूजयन् यः नरः हविरुपभुज्य तत्र स्थितः भवति, स चतुर्भुजो भवति, हे राजन्। अत्रापि प्राचीनम् एकं अद्भुतं चरित्रं कथ्यते। तद्वदामि शृणु, महाबाहो, रत्नग्रीवस्य राज्ञः कुलस्य च अद्भुतम् आचरितम्। रत्नग्रीवः राजा स्वकुलसमेतः तत्र चतुर्भुजस्वरूपम् अवाप, यत् देवदानवानामपि दुर्लभम्। तत्र नाम्ना काञ्चीति प्रसिद्धा नगरी आसीत्, या लोकेषु विश्रुता। सा पुरी महाजनसमृद्धा, बलवद्रथसैन्ययुक्ता, यत्र श्रेष्ठब्राह्मणाः षट्कर्मनिरता निवसन्ति। सर्वभूतहिते रता, रामभक्तौ प्रवणाः; क्षत्रियाः अपि युद्धशूराः, रणभूमौ कदापि न पलायमानाः। परस्त्रीधनहिंसाभ्यः निवृत्ताः; वैश्याः सदाचारीणः, ऋणकृषिवाणिज्यनिरताः। ते रघुनाथपादाम्बुजसेवनरता नित्यं रमन्ते। शूद्राः ब्राह्मणसेवायाम् अहर्निशं भेदं न कुर्वन्ति। सामान्यजनाः अपि केवलं 'राम राम' इति नामोच्चारणमात्रेण मनसि पापं न कुर्वन्ति। दानं, दया, दमः, सत्यम्—एतानि तत्र नित्यं वर्तन्ते; कोऽपि परहितवचनं न भाषते, हे निष्पाप। परधनेषु लोभो नास्ति, न च किञ्चिदपि दुष्कृत्यं कुर्वन्ति; एवं जनाः रत्नग्रीवेण रक्षिताः सन्ति। स राजा षष्ठभागमेव गृह्णाति, ततोऽधिकं न कदाचन, लोभशून्यः सः। एवं धर्मेण प्रजाः पालयन्, स राजा बहून् वर्षान् सर्वैः सुखैः सह रममाणः अतीतान्। कदाचित्, हे महाबाहो, सः राजा विशालाक्ष्यै स्वपत्नीं प्रति इदं वचनम् उवाच— "सुनेत्रे, त्वत्तः धर्मपत्नीभूतायाः धर्मनिष्ठायाः पुत्राः जाताः, ते च जनरक्षणभारम् वहन्ति। मम च महती सेना, दुःखरहितं च मित्रमण्डलम्; गजाः पर्वतसमा, अश्वाः वायुसमा। उत्तमयुजितरथाः नित्यं मम समीपे; महाविष्णुग्रहेण मम किञ्चिदपि नास्ति। तथापि, एकं मनोरथम् अवशिष्टं मनसि धारयामि— परमं तीर्थयात्रां न कृतवानस्मि। या जन्मबन्धनमोचनी, गोविन्देन शोभिता। वृद्धः अस्मि, शरीरमपि वलिपलितचिह्नितम्। अतः, तीर्थसेवानुष्ठानं भक्त्या करिष्यामि; यः पुरुषः सर्वजीवनं केवलं उदरपोषणे योजयति, हरिं न सम्पूजयति, सः गवां वृषभस्य वा सदृशः मन्यते। अतः, साध्वि, तीर्थयात्रायाः निमित्तं गच्छामि।" एवं निश्चित्य, पुत्राय राज्यभारं समर्प्य, कुटुम्बसहितः, सायं हरिम् अनुस्मरन्, रात्रौ हरिध्याननिरतः, स्वप्ने एकं ब्राह्मणं महातपस्विनं दृष्टवान्। प्रातरुत्थाय सः राजा स्नानादिकं कृत्वा, मन्त्रिभिः सह सभायाम् उपाविशत्। तदा स ब्राह्मणस्तपस्वी, कृशशरीरः, दृष्टः। जटिलो वल्कलधारी, कौपीनधारी, दण्डी, बहूनि तीर्थानि सेवया पावितशरीरः। तम् आलोक्य, राजा ससाष्टाङ्गं प्रणम्य, तुष्टः, पाद्यादि सत्कारं कृत्वा, आसनारूढं तं ब्राह्मणं पृष्टवान्— "भगवन्, अद्य त्वां दृष्ट्वा मम तनुपापं नष्टम्। महात्मानः दीनगृहं गच्छन्ति रक्षायै; अतः, ब्रह्मन्, मम वृद्धपितरं किमर्थं ज्ञापय। कस्य देवस्य पूजनं गर्भपातनिवृत्तये करणीयम्? किम् वा तीर्थं तत्र योग्यतमम्? भवन्तः सर्वे उत्तमाः, ध्यानसमाधिनिरताः। सर्वतीर्थस्नानशुद्धात्मनः, श्रद्धालुं मां सम्यग् शृणुत। कृपया, सर्वतीर्थविज्ञ, तद् ब्रूहि।" ब्राह्मणः उवाच— "शृणु राजन्, यथापृच्छसि, तीर्थसेवनविधानं कथयामि। यस्य देवस्य कृपया गर्भपातो निवर्तते, स एव भगवाञ्श्रीरामः पूजनीयः, संसारतापनाशनः। स एव पूज्यः, स एव पुरुषोत्तमः। मया बहूनि पापनाशकनगराणि दृष्टानि। अयोध्या, सरयू, तापी, हरिद्वारस्य द्वारम्, अवन्ती, शुद्धकाञ्ची, सागरतटगामिनी रेवा। गोकर्णं, हाटकाख्यं क्षेत्रं, यत् कोटिहत्यापापं नाशयति; मल्लिकाख्यं महागिरिं, यः दर्शनमात्रेण मोक्षदः। यत्र यत्र जलं कृष्णं शुक्लं वा नराङ्गानि स्पृशति, तत् तीर्थं पापनाशनं—एवं दृष्टवान्। द्वारवतीं दृष्टवान्, या सुरासुरसेविता, यत्र पुण्या गोमती प्रवहति, या ब्रह्मस्वरूपिणी। यत्र निद्रा, प्रलयः, मृत्युः अपि मोक्षः इति शास्त्रे कथ्यते; तत्र कलिः वासिनां मध्ये न प्रवर्तते। यत्र शिलाः चक्रचिह्निताः, पुरुषाः अपि चक्रधारिणः; सर्वे प्राणी—गवः, कृमयः, पक्षिणः—चक्रचिह्नयुक्ताः। यत्र त्रिविक्रमः सर्वलोकैकपालकः निवसति, सा पुण्यनगरी मया दृष्टा। कुरुक्षेत्रं दृष्टवान्, यत् सर्वहत्यानाशनम्; तत्र स्यामन्तपञ्चकं, महापापनाशनम्।" एवं ब्राह्मणेन तीर्थमहिमानं, श्रीरामपूजनस्य च माहात्म्यं, तथा रत्नग्रीवराज्ञः धर्मपालनं, काञ्चीनगर्याः पुण्यजीवनं च महात्मना निवेदितम्।