हनुमान्, वायुसमानवेगः, तं ऋषिं स्वपीठे स्थापयित्वा तस्य गृहजनैः सह शीघ्रं आकाशमार्गं यथा वायुर्व्रजति तथा तं समनयत्। तस्य आगमनं दृष्ट्वा रामः, यतीनां श्रेष्ठः, प्रीतिपूर्णः अभ्यागतस्य ऋषेः पादहस्तप्रक्षालनार्थं जलादिकं स्वागतकर्म समारभत्। स्नेहेन आकुलितः रामः हर्षेण उक्तवान्— "सर्वांशेषु समाहितं यज्ञं तव दर्शनात् शुद्धं जातम्; अहं भाग्यवान्।" तं वचनं श्रुत्वा च्यवनः, ऋषिसत्तमः, प्रेमसंपूर्णः, परमानन्देन रोमाञ्चितः प्रत्युवाच। सः उवाच— "राजन्, धर्ममार्गरक्षणे स्थितस्य तवाग्निपूजा ब्रह्मनिष्ठदेवस्य यथार्हं संपद्यते।" शेषः एवमुक्तवान्— शत्रुघ्नः, च्यवनस्य तपोबलस्य अद्भुतत्वं दृष्ट्वा, ब्राह्मणस्य तपस्यां जगत्सर्वस्य पूज्यतां प्रशंसितवान्। तेन विचारितम्— "पश्य, ब्राह्मणश्रेष्ठ, योगसिद्धिः; सः तत्क्षणमेव दिव्ययानं निर्मितवान्, यत् अन्यैः दुर्लभम्।" सः पुनः चिन्तितवान्— "महर्षिणां विशुद्धात्मनां भोगसिद्धिः क्व, मनुष्येषु तपोबलरहितेषु भोगेच्छा क्व?" एवं सः च्यवनाश्रमं मध्ये क्षणमवस्थितः, जलं पीत्वा, आनन्दसंपन्नं सुखं प्राप्तवान्। अश्वः पयोष्णी नाम्ना पुण्यसलिलनदीं जलं पीत्वा, ततः शीघ्रं मार्गे वायुसमानवेगं गतवान्। तस्य प्रस्थानं दृष्ट्वा, योधाः पश्चात् अनुगमनं कृतवन्तः; केचित् गजैः, केचित् पदातिभिः, केचित् रथैः, अन्ये अश्वैः। शत्रुघ्नः, सुमति नाम विशिष्टमन्त्रिणा सह, अश्वयुक्तरथेन शीघ्रं अनुगच्छन्। अश्वपुर्यां आगत्य, विमलाख्यराज्यं, रत्नाटटाख्यं स्थलम्, जनैः हृष्टैः समृद्धैः च सम्पूर्णं प्राप्तवान्। तत्र परिचारकैः रघुनाथस्य अश्वस्य च आगमनं श्रुत्वा, सर्वयोधैः सह द्वारं प्राप्तवान् इति ज्ञातवान्। ततः सप्ततिः शशिसमानवर्णगजैः, दशसहस्राणि अश्वानां रथानां च सुवर्णमण्डितानां सह, सहस्रेण सह शत्रुघ्नं प्रति गतवान्। सः शत्रुघ्नं प्रणम्य, आगतान् महाचरित्ररथिनः सर्वान् नमस्कृत्य अभिवादितवान्। सर्वरत्नधनराज्यं प्रदाय, राजा तस्य पुरतः स्थित्वा पप्रच्छ— "किम् करवानि?" राजा स्वस्थले प्रणम्य, शत्रुघ्नं उभाभ्याम् बाहुभ्याम् दृढं आलिङ्ग्य, स्वपुत्रेण सह स्वराज्यं गतः, सर्वं समर्प्य, बहुधनुष्मद्भिः परिवृतः। रामचन्द्रनामश्रवणात् हर्षिताः सर्वे प्रणम्य, महाधनरत्नं तस्मै दत्तवन्तः। राजानं पूज्य, शत्रुघ्नः हर्षेण सेनया सह प्रस्थितवान्, अश्वः पश्चात् अनुगच्छन्। एवं मार्गे गच्छन्, सः महत् पर्वतम् दृष्टवान्, यः स्फटिकसुवर्णरजतैः शोभितः, उज्ज्वलमणिपर्वतः। निर्झरनिनादेन, विविधधातुभूमिना, गेरुकादिरागैः, लाक्षारक्तवर्णैः च शोभितः। तत्र सिद्धैः सह नारीः निर्भयाः क्रीडन्ति; गन्धर्वाः, अप्सरसः, नागाः च तत्र प्रमुदिताः क्रीडन्ति। गङ्गातरङ्गैः स्पृष्टः, शीतलसुगन्धवायुभिः शीतलितः, वीणाहंसशुकनिनादैः शोभितः। पर्वतं दृष्ट्वा, शत्रुघ्नः सुमतेः प्रति उक्तवान्— "किम् एषः महान् अद्भुतः पर्वतः? अस्य विशालं रजतशिखरं मार्गे दीप्तिमान्।" पुनः प्रश्नितवान्— "देवानां निवासः किल, देवक्रीडास्थानं वा? अस्य शोभा मे मनः हर्षयति।" सुमतिः, रामचन्द्रपादपद्मार्पितचित्तः, गुणगणानां निधिं वर्णनीयं मनसा, शत्रुघ्नस्य वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच। सः उवाच— "राजन्, एषः पर्वतः तव पुरतः श्यामवर्णः, सर्वतः मोहकसुमहत्कूटस्फटिकशिखरैः भूषितः।" तत्र, पापजनाः, परस्त्रीरमणेषु रमन्तः, एषं न पश्यन्ति; न च ये विष्णुगुणान् न पूजयन्ति। ये स्वविचारतर्केण वेदस्मृतिसंभावितं धर्मं न स्वीकुर्वन्ति— ये नीललाक्षाव्यवहारिणः, ब्राह्मणः तैलघृतविक्रेता वा, सुरानिर्माता वा— पितृः लोभेन कन्यां कुलशीलां अनर्हाय दत्त्वा विक्रयवत्— पुरुषः कुलशीलां पत्नीं बलात् भुङ्क्ते, अथवा मधुरं खाद्यं स्वयम् भुङ्क्ते, स्वजनैः न विभजति— ये भोजनविषये ब्राह्मणार्थं भेदं कुर्वन्ति, दुष्टतया कृसरपायसं न ददति— आतपक्लिष्टातिथिं अवमानयन्ति, आकाशे बाहुं उत्तोलयन्ति, विश्वासघातं कुर्वन्ति— हे रघुनाथ महराजन्, ये एते मार्गे निवर्तन्ति, ते एषं पुण्यं शोभितं पर्वतं न पश्यन्ति, यः पुरुषश्रेष्ठैः भूषितः। एषः पर्वतः सर्वान् दर्शनात् पावयति; अत्र तिष्ठति, यस्य पादौ देवमुकुटैः पूज्यते। गुणिनां दर्शनीयः, पुण्यदः, परमपुरुषः; ये शास्त्रे 'नेति नेति' इति वदन्ति, तं न जानन्ति। यस्य पादरेणुं इन्द्राद्याः देवाः इच्छन्ति, दुर्लभम्; ये वेदान्तादिसिद्धान्तैः ज्ञात्वा बुद्धिमन्तः तं प्राप्नुवन्ति।