एकदा भक्तः भगवत्सम्मुखे तिलकमण्डितां तुलसीं च सङ्खेन सहार्घ्यं समर्पयन्, "देवदेव प्रभो, मयाऽर्पितमर्घ्यमादत्तां, नमोऽस्तु ते" इति सस्नेहमुपाहरत्। एवं जनार्दनं लक्ष्म्या सहितं सम्पूज्य, व्रतस्य पूर्णतासिद्ध्यर्थं देवदेवं प्रार्थयेत्। ततः स भक्तः विनयपूर्वकं वदति—"देवदेव प्रभो, निराशः निरामर्षश्चाहं उपवासं कृतवान्; अस्य व्रतस्य प्रभावेन त्वमेव मे शरणं। देव, अस्मिन्व्रते यदकिञ्चिन्न मया साधितं, तत्सर्वं तव प्रसादेन सिध्यतु, हे जनार्दन।" पुनः सः सप्रेमं वदति—"पद्मनाभ, जलशयन, केशव! तव प्रसादेन मया व्रतमिदं कृतम्, नमस्ते कमलनयन।" एवं केशवं तमसोऽज्ञानस्य नाशकं सम्पूज्य, व्रतस्य प्रभावेन तस्य कृपां ज्ञानदर्शनं च प्रार्थयेत्। ततः रात्रौ जागरणं कुर्यात्—गीतैः, शास्त्रपठनैः, कलाविशारदैः वाद्यनृत्यैः, पुण्यकथाभिश्च रात्रिं यापयेत्। रजनीं गतायां, शुचिसूर्ये समुत्थिते, भक्त्या ब्राह्मणानाहूय, वैष्णवं श्राद्धं विधायेत्। तान् पायसघृतयुतं भोजनं यथेष्टं दद्यात्, ताम्बूलपुष्पगन्धादीनि च दानानि समर्पयेत्। तेषां यथाशक्ति यज्ञोपवीतानि, वस्त्राणि, माल्यं, चन्दनं च दद्यात्; त्रीन् दम्पतीन् वस्त्राभरणकुङ्कुमैः सहितान् भोजयेत्। यथाशक्ति वेणु-पात्राणि अंकुरितधान्यैः, नारिकेलैः, पक्वान्नैः, वस्त्रैः, फलैश्च पूरयेत्। तत्राचार्यं पत्नीसमेतं वस्त्रैः, दिव्याभरणगन्धानुलेपनमाल्यैः सम्पूजयेत्। गवां च दानं कुर्यात्—सम्पूर्णाभरणभूषितां, दुग्धदायिनीं, यथोचितद्रव्यवस्त्रयुक्तां दद्यादिति शृणु। सर्वतीर्थस्नानफलमवाप्नोति सः, येन स्नात्वा जनाः पुण्यं लभन्ते, तदेव स भगवानुग्रहेण प्राप्नोति। स च विष्णुप्रसादात् भोगान् समस्तान् भोक्त्वा, अन्ते वैष्णवं पदं प्राप्नोति। ततः नारदः पितामहमुपगम्य पप्रच्छ—"भगवन्, संवत्सराख्यदीपव्रतस्य परमं विधिं तस्य च माहात्म्यं वद। येन सर्वव्रतानि साधितानि स्युः, सर्वकामाः पूर्णाः, सर्वपापानि नश्यन्ति।" महादेवः उवाच—"मुनिश्रेष्ठ, पापनाशकं रहस्यं वक्ष्यामि; यस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्यादिदुष्कृत्यं कृत्वापि शतपुरुषपर्यन्तं कुलं उद्धृत्य, सदा मोक्षं प्राप्नोति, विष्णुलोकं गच्छति। अतः तव संवत्सरदीपव्रतस्य विधिं माहात्म्यं च वक्ष्यामि। हे मुनिवर, शिशिरमासे प्रथमे शुभे एकादश्यां, ब्राह्ममुहूर्ते, निराशः निरामर्षश्चोत्थाय, नदीतीर्थसरोवरादिषु स्नानं कुर्यात्, न वा स्वगृहे दमेन सह। सर्वतीर्थस्नानफलं ददातु मे, इति स्नानमन्त्रेण देवपितृपूजनं कृत्वा, जपं च, संयतात्मा लक्ष्मीनारायणं पञ्चामृतैः स्नापयेत्, ततो गन्धोदकैः। "स्नातोऽसि देवदेव लक्ष्मीसहित, संसारबन्धनात् मां मोचय" इति प्रार्थयेत्। ततः वेदपुराणमन्त्रैः भक्त्या जनार्दनं लक्ष्म्या सहितं पूजयेत्। अनन्तरं "भगवन्, चन्दनादिभिः वा स्वशब्देन वा—मत्स्याय नमः, कूर्माय नमः, वाराहाय नमः, नरसिंहाय नमः, बुद्धाय नमः, कल्कये पुनर्नमः, रामाय नमः, विष्णवे नमः, सर्वात्मने नमः" इत्यादिभिः नामभिः वा केशवादिनामभिः हरिं पूजयेत्। "एषा धूपः दिव्या, सुरभिः, विशुद्धा, मधुगन्धयुक्ता, देवदेव, त्वया स्वीकृत्या" इति धूपं दद्यात्। "दीपोऽन्धकारं नाशयति, तेजः प्रददाति; तस्मात् दीपदानात् जनार्दनः प्रसन्नोऽस्तु" इति दीपं समर्पयेत्। "देवदेव, जगन्नाथ, लक्ष्म्यासहितं परममृतरूपं नैवेद्यं गृहाण" इति नैवेद्यं दद्यात्। ततः भक्त्या जनार्दनं ध्यानं कृत्वा, फलेन वा शङ्खेन वा जलं गृहीत्वार्घ्यं समर्पयेत्। "मया सहस्रजन्मनां यत्पापं कृतं, तत्सर्वं तव प्रसादेन नश्यतु, हे केशव" इति प्रार्थयेत्। एवं मन्त्रेणार्घ्यं दत्त्वा, नूतनं निर्मलपात्रं घृतपूरितं वा तैलपूरितं लक्ष्मीनारायणस्य पुरतः स्थापयेत्। तत्र ताम्रपात्रं वा मृण्मयं पात्रं स्थापयित्वा, तस्मिन्पात्रे नवतिसूत्रयुक्तां वातिकां निधायेत्। ततः दीपं प्रज्वाल्य, घटं स्थिरीकृत्य, पुष्पगन्धानुलेपनेन पूजयित्वा, शुचिः संकल्पं कुर्यात्। "एष दीपः, यं संवत्सरं स्थापितवान्, अविच्छिन्नहविर्दग्धवत्, केशवः प्रसन्नोऽस्तु" इति मन्त्रम्। तत्र, निगृहीतन्द्रियः शास्त्रज्ञाननिष्ठश्च, पतितैः पाखण्डिभिश्च सह संवादं न कुर्यात्। एवं विधिना भक्तः भगवतः संवत्सरदीपव्रतं सम्यगाचरन्, पुण्यफलसमृद्धिं, पापक्षयम्, सर्वकामसिद्धिं च प्राप्नोति; विष्णुप्रसादात् अन्ते वैष्णवं पदं लभते।