अद्य मम तपसां पुण्यफलमधिगतं, अद्य सर्वे मम कामाः पूर्णाः, यतोऽहं रामचन्द्रस्य मुखमवलोकयिष्यामि, यन्मुखं ब्रह्मादयोऽपि दुर्लभं मन्यन्ते। तस्य पादरजसा स्वदेहं विशुद्धं करोमि, तस्य अद्भुतचरितैः स्वजिह्वां पवित्रयामि। एवं रामपादस्मरणजागृतः, प्रेमोद्गमेन सिक्तहृदयः, गद्गदस्वरः अश्रुपूर्णलोचनः, स भक्त्या प्रार्थयत—"हे रामचन्द्र! हे रघुकुलतिलक! धर्मस्वरूप! भक्तजनपरित्राता! मां संसारसागरात् उद्धर।" एवं वदन्, अश्रुपूर्णमुखः, मुनिसमक्षं स्थितः, बाह्यवस्तून्यपश्यन्, स्वध्यानसमाधिना स्थितः। तदा शत्रुघ्नः मुनिमुवाच—"भगवन्! यज्ञकर्मसु श्रेष्ठ! भवता पादरजसा शुद्धेन यज्ञः क्रियताम्। यदि भगवत् रघुपतेः सौभाग्यं भवतः चित्ते तिष्ठति, तर्हि स सर्वलोकसम्मानितो महाबाहुः अत्रैव वर्तते।" एवं उक्तः, स्वकुलसमेतः, सर्वाग्निमण्डलैः परिवृतः, च्यवनः सस्मितः, हर्षसिन्धौ निमग्नः, तत्र प्रायात्। तदा हनुमान्, रामभक्तमृषिं पद्भ्यामागच्छन्तं दृष्ट्वा, शत्रुघ्नं विनयपूर्णवचोऽब्रवीत्—"आर्य! यदि रामभक्तस्यास्य महर्षेः महिमानं कथयसि, तर्हि तं मम पुरीं नयामि।" एवं वचः श्रुत्वा, शत्रुघ्नः हनूमन्तं आज्ञापयत्—"गच्छ, मुनिं आनय।" तदा हनुमान् वातवेगसमः, मुनिं स्वपृष्ठे स्थाप्य, तं सपरिवारं शीघ्रं गगनं यथा वातः प्रापयत्। मुनिं समुपस्थितं दृष्ट्वा, रामः, मुनिश्रेष्ठः, स्नेहसंविग्नः, प्रीत्या पाद्यादिपूजनं चकार। स सस्मितः प्रोवाच—"भगवन्! तव साक्षात्कारेण अहं धन्यः, मम यज्ञः सम्यग्विधिनिष्पन्नः।" तस्य वचः श्रुत्वा, च्यवनः मुनिश्रेष्ठः, प्रेमपुलकिततनुः, परमानन्देन पूर्णः प्रत्युवाच—"राजन्! धर्मपथे स्थितस्य तवाग्निपूजा ब्रह्मनिष्ठदेवतायै युक्तमेव।" शेष उवाच—शत्रुघ्नः, च्यवनस्य अतुल्यं तपः सामर्थ्यं दृष्ट्वा, सर्वलोकसम्मान्यं ब्राह्मणव्रतम् स्तौति। "पश्य, ब्राह्मणश्रेष्ठ! एष योगसिद्धिः—स हि क्षणेनैव दुर्लभं दिव्ययानं सृष्टवान्। साधूनां शुद्धात्मनां भोगसंपदः कुतः, तपोहीनानां मनुष्याणां भोगे स्पृहैव नास्ति।" इति सः स्वचित्ते च्यवनाश्रमे चिन्तयन्, क्षणमवस्थित्य, जलं पीत्वा, परमसुखमवाप। तत्र हयः पयोष्ण्याः पुण्यसलिलस्य नदीजलं पीत्वा, वातवेगेन मार्गे शीघ्रं प्रस्थितः। तं निर्गच्छन्तं दृष्ट्वा, योधाः पृष्ठतः ययुः—केचित् गजैः, केचित् पदातिभिः, केचित् रथैः, केचित् अश्वैः। शत्रुघ्नः, सुमत्याख्येन मन्त्रिणा सह, अश्वयुक्तेन रथेन शीघ्रं पृष्ठतः प्रायात्। अश्वानां पुरीं प्राप्तः, विमलाख्यराज्यं रत्नाटटाख्यं जनसमृद्धं नगरं समुपागमत्। तत्र सेवकैः श्रुत्वा, रघुनाथस्य अश्वस्य च आगमनं, सर्वयोधैः सहितं द्वारि संप्राप्तमिति ज्ञातवान्। तदा सप्ततिः शशिप्रभैर्गजैः, दशसहस्रैः अश्वैः रथैः च सुवर्णशोभिभिः सह, सहस्रसंख्यैः च महाबलैः, सः शत्रुघ्नस्य समीपं ययौ; प्रणम्य, सर्वान् महारथान् अभिवाद्य, नानाविधं धनं राज्यं सर्वं तस्मै समर्प्य, किमाज्ञापयामीति पृष्टवान्। स्वस्थाने प्रणम्य, स राजा शत्रुघ्नं बाहुभ्यां दृढमालिङ्ग्य, आत्मजसहितः स्वराज्यं नीत्वा, धनुर्धरैः परिवृतः, सर्वं तस्मै न्यवेदयत्। रामचन्द्रनामश्रवणेन सर्वे नमस्कृत्य, महद्रत्नधनं तस्मै ददुः। तं पूजयित्वा, शत्रुघ्नः हृष्टः सेनया सह, अश्वैः पृष्ठतः प्रस्थाय, तस्मात् निर्गतः। एवं मार्गे गच्छन्, सः महदुत्तुङ्गं पर्वतं ददर्श, यः स्फटिकसुवर्णरजतैः शोभितः, सुष्ठु रमणीयशिखरैः विभूषितः। तत्र निर्झरध्वनिना, विविधलोहमयभूमिना, गेरुकलाक्षारक्तैश्च वर्णैः शोभमानः। तत्र सिद्धाङ्गनाः निर्भयाः क्रीडन्ति, गन्धर्वाः, अप्सरः, नागाश्च प्रमोदेन रमन्ते। गङ्गातरङ्गैः स्पृष्टः, शीतलमारुतैः सन्तप्तः, वीणाहंसशुककलरवैः शोभितः। तं पर्वतं दृष्ट्वा, शत्रुघ्नः सुमतेः प्रति विस्मयाकुलचित्तः वचोऽब्रवीत्—"किमेतत् महत् पर्वतमुत्तमं, यत् मे चेतः विस्मयेन व्याप्नोति? अस्य रजतप्रस्थं मार्गे दीप्तमिव प्रकाशते। किमेतद् देवायतनं, किन्नु देवक्रीडास्थानमिव? अस्य सौन्दर्यं मनः प्रमोदयति।" एवं श्रुत्वा, सुमतिः रामचन्द्रपादारविन्दभक्त्या पूरितचित्तः, गुणान् कीर्तयन्, उवाच—"राजन्! एष पर्वतः तव पुरतः श्यामवर्णः, सर्वतो रम्यशिखरैः स्फटिकशृङ्गैश्च भूषितः। ये पापिनः, परदाररताः, विष्णुगुणान् न वन्दन्ति, तेऽत्र न दृश्यन्ते; अधमाः पुरुषाः अपि न पश्यन्ति।