स तदा महात्मा पिता सुते व्याजहार—"कथं ते मनः कुलीनस्यापि कुलपांसनां प्रविष्टम्? निर्लज्जया चपलेन प्रेम्णा पित्रा पत्या च लज्जां जनयसि।" तस्याः पिता एवमुक्त्वा, सा सुमृदुस्मितं कृत्वा प्रत्युवाच—"पितः, भृगुपुत्रः एष ते जामाता।" सा स्वपितरं सर्वं वयःस्वरूपपरिवर्तनं च न्यवेदयत्। तं दृष्ट्वा स विस्मितः परमं हृष्टः सुतां समालिङ्ग्य तुष्टिमवाप। सोमस्याज्ञया स वीरः यज्ञं कृत्वा सोमपानं प्राप्तवान्; परं च्यवनः स्वबलात् अश्विनोः भागं जग्राह। तपोबलसमन्वितः स च्यवनः अश्विनौ तयोः भागं प्रापयामास। तदा वज्रधरः इन्द्रः ब्राह्मणश्रेष्ठं हन्तुं संप्रचक्रमे। अश्विनौ, पावकौ पावकौ, यज्ञसूत्रे प्रविष्टौ। वज्रपाणिं मुनिं प्रति उद्यतहस्तं इन्द्रं दृष्ट्वा— स मुनिः प्राज्ञः "हूं" इति उच्चार्य तस्य बाहुं स्तम्भयामास। तत्र सर्वैः नरैः स्थगितबाहुः इन्द्रः दृष्टः। स इन्द्रः कोपात् नाग इव मन्त्रबद्धः श्वसन्, बाहुना स्तम्भितेन, तपोधनं मुनिं स्तौति स्म। अश्विनौ निर्भयं भागं प्राप्नुवन्तौ दृष्ट्वा, स इन्द्रः उवाच—"भगवन्, अश्विनोः हविः प्रदीयताम्।" "न निषेधयामि, पितः; महापापं क्षमस्व।" इति उक्ते, स मुनिः करुणया शीघ्रं रोषं मुमोच। ततः इन्द्रस्य बाहुः विमुक्तः। तद्विलोक्य सर्वे जनाः विस्मयं जग्मुः। ब्राह्मणस्य बलं देवेष्वपि दुर्लभं इति वदन्तः, महाप्रभुः राजा विप्रेषु महद् द्रव्यं दत्तवान्। यज्ञान्ते रिपुघ्नः स्नानं कृत्वा, त्वया पृष्टं च्यवनस्य महात्मनः यशः कथयामि। एतत्सर्वं तपोबलसमन्वितं मया समाख्यातम्। तस्य तपस्विनो नमस्कृत्य जयश्रीः प्राप्यताम्। अश्वमेधयज्ञे रमणीयं रामयज्ञं पत्नीभिः सह अश्वं प्रेषय। शेष उवाच—एवं संभाषमाणेषु अश्वः आश्रमं प्राप्नोत्। वायुवेगेन धावमानः अश्वः पृथिवीं खुरैः चिह्नितवान्, तत्र महाश्रमे दुर्वाङ्कुरान् चरन्। मुनयः स्नानार्थं कूले कुशान् गृहीत्वा नदीं जग्मुः, शत्रुघ्नस्तु शूरसत्तमः तत्र स्थितवान्। तदा स आश्रमं गत्वा, च्यवनस्य दिव्यं वासगृहं प्राप्य, तं मुनिं ददर्श। स च्यवनः सुकन्यया सहासीनः तपोमयस्वरूपः दृश्यते स्म। तस्य पादौ प्रणम्य, शत्रुघ्नः स्वनाम घोषयामास—"अहं शत्रुघ्नः रघुपतेः भ्राता, अश्वस्य रक्षिता।" "महापातकशान्त्यर्थं ते प्रणतोऽस्मि।" इति श्रुत्वा स मुनिः प्रीत्या वाक्यमुवाच— "शत्रुघ्न, पुरुषव्याघ्र, कल्याणं ते अस्तु; यज्ञरक्षणेन तव कीर्तिः विस्तीर्यताम्।" "पश्यत ब्राह्मणाः, एष रामो यज्ञकर्ता, यस्य नामस्मरणेन पापिनः अपि पुण्यकर्माणि कुर्वन्ति।" ये महापातकिनः परदाररताश्च, रामनामस्मरणेन मुक्ताः परमां गतिं प्राप्नुवन्ति। "पादरजसा तस्य शिलारूपिण्या गौतमस्यार्धाङ्गिन्याः रूपमाकर्षकम् अवाप्तम्।" "मद्रूपध्यानात् स्नेहपूर्णेन सा सर्वपापान् दग्ध्वा परमशोभां प्राप।" "दैत्याः अपि सभा मध्ये तस्य मनोहररूपं दृष्ट्वा, तद्रूपं निर्लुप्तदोषाः जग्मुः।" "योगिनः च तं ध्यानस्थाः संसारभीतिमुक्ताः परमां गतिं प्राप्नुवन्ति।" "अद्य मे भाग्यं समृद्धं, रामस्य कमलदलायतलोचनस्य, सुग्रीवस्य, सुबद्धभ्रूणः मुखं द्रक्ष्यामि।" "या जीह्वा भक्त्या रघुनाथस्य नामगुणगानं करोति, सा सर्पजीह्वेव न, किंतु पुण्यदा।" "अद्य तपसो मे फलमुपपन्नं, सर्वेऽपि मनोरथाः सिद्धाः, रामचन्द्रस्य मुखं द्रक्ष्यामि, यत् ब्रह्मादिभिः दुर्लभम्।" "तस्य पादरजसा स्वदेहं विशुद्धये करोमि; तस्य अद्भुतकथाभिः स्वां जीह्वां शुद्धये।" एवं रामपादस्मरणेन जागृतः, स्नेहस्रोतसा, गद्गदगद्गदया गिरा, अश्रुपूर्णलोचनः प्रार्थयामास—"रामचन्द्र, रघुकुलश्रेष्ठ, धर्ममूर्ते, भक्तवत्सल, संसारसागरात् मां उद्धर।" एवं वदन्, अश्रुपूर्णमुखः, मुनिसत्तमः, मुनिसामक्षं किञ्चिदपि बहिर्नालक्षयत्, स्वध्यानसमाविष्टः। शत्रुघ्नः मुनिं उवाच—"भगवन्, यज्ञश्रेष्ठ, तव पादरजोविशुद्धेन त्वया यज्ञः क्रियताम्।" "यदि रघुपतेः महत्सौभाग्यं तव चित्ते वर्तते, तर्हि स बलवान् सर्वलोकपूजितः अत्रैव स्थितः।" इति उक्त्वा, स मुनिः कुटुम्बेन परिवृतः, सर्वैः अग्निभिः परितः, हर्षसरोवरमग्नः तत्र जगाम। हनुमान् तं रामभक्तं पादचारीणं दृष्ट्वा, शत्रुघ्नं सविनयं वाक्यमुवाच—"स्वामिन्, यदि अस्य रामभक्तस्य मुनिवरस्य महिमानं कथयसि, तर्हि तमहं स्वपुरीं नयामि।" एवमुक्त्वा, शूरवानरस्य वचः श्रुत्वा, शत्रुघ्नः हनूमन्तं आज्ञापयामास—"गच्छ, मुनिं आनय।