एवं उक्तः स तत्रैव पतितः, तस्य शरीरं भस्मीकृतम्। माता तं बालकं गृहीत्वा, मनः विक्षिप्तं कृत्वा, ततः निर्गता। तदनन्तरं भृगुः, सर्वं दग्धं ज्वलनात् ज्ञात्वा, क्रोधेन पूर्णः, अग्निं शप्तवान्—“त्वं सर्वभक्षः भविष्यसि, दुष्टत्वस्य शत्रुत्वस्य च चिन्हः।” शापेन दुःखातिशयेन तया तस्य पादौ गृहीत्वा, रुदन्ती, “दयां दत्तुमर्हसि, प्रभो, करुणासिन्धो, महात्मन्!” इति उवाच। “भयात् मिथ्यावचनं मया उक्तम्, न गुरुद्वेषात्; तस्मात् धर्मरत्न, दयां दर्शय।” इत्युक्त्वा भृगुः तस्याः कृपया मनः प्रसाद्य, अग्निदेवाय उवाच—“सर्वभक्षः अपि शुद्धः भविष्यसि।” ततश्च, गर्भात् पतितस्य पुत्रस्य जन्मकर्मादिकं, शुद्धः ब्राह्मणः, कुशग्रहणं कृत्वा, शुभेन विधिना यथाक्रमं सम्पन्नं कृतवान्। पतनात् तं सर्वे तपस्विनः “च्यवन” इति नाम्ना आहुः। स च्यवनः शनैः शनैः वर्धमानः, शुक्लपक्षे चन्द्रस्य वर्धनमिव। स कदाचित् रेवानदीं जगाम, यत्र विश्वशुद्धिका, शिष्यसमूहैः तपोबलसम्पन्नैः परिवृतः। तत्र गत्वा, महातपस्वी दशसहस्रवर्षाणि तपः कृतवान्; तस्य स्कन्धयोः द्वौ किंशुकवृक्षौ, सर्पमूषिकाग्रे दीप्तिमन्तौ, अभिवर्धितौ। मृगाः तस्य शरीरं आकुर्वन्तः, तं स्पर्शयन्तः, तस्य तपोमग्नस्य, तदनुपलभ्य, यथावत् तिष्ठन्ति। एतस्मिन्नेव काले, मनुः तीर्थयात्रायाम् प्रवृत्तः, स्वपरिवारसहितः रेवानदीं प्रति, महाबलसमेतः, गच्छति। तत्र स्नानं कृत्वा, पितृदेवताभ्यः तर्पणं दत्त्वा, विष्णुप्रीत्यर्थं ब्राह्मणेभ्यः दानं दत्त्वा। तत्र तस्य कन्या, स्वर्णाभरणैः विभूषिता, सखीभिः सह वनं विचरन्ती। सा तत्र वृक्षस्य अधः, दिव्यं वल्मीकं दृष्टवती; तत्र स्थिरं, अविचलितं, दीप्तिमन्तं तेजः अपश्यत्। समीपं गत्वा, दण्डैः तं वल्मीकं ताडयन्ती, रक्तं प्रवाहितम्। एतद् दृष्ट्वा, राजकन्या भीता, दुःखिता च अभवत्। पापग्रस्तया तया, मातापितरौ न उक्तम्; भीत्याः, आत्मन्येव दुःखिता, गूढमनसा अभवत्। ततः, हे राजन्, भूमिः कम्पिताभवत्, दिवः उल्कापातः, दिशः धूममयाः, सूर्यः परिघेन आवृतः। तस्मिन्काले, राज्ञः अश्वाः नष्टाः, गजाः मृताः, रत्नयुक्तं धनं लुप्तम्, जनानां मध्ये कलहः अभवत्। एतद् दृष्ट्वा, राजा भीतः, मनः विक्षिप्तः, जनान् पप्रच्छ—“कः ऋषिः कुपितः इति?” परम्परया कन्यायाः कर्म ज्ञात्वा, स दुःखितः, सैन्येन सह, तत्र गच्छति। तपोभृतं तं च्यवनं दृष्ट्वा, स महातपस्विनं स्तुत्वा, शमं याचति—“ऋषे, दया कुरु।” तेन प्रसन्नः महातपस्वी, “राजन्, एतानि आपदः तव कन्यायाः कर्मणः उत्पन्नानि,” इति उवाच। “राजन्, तव कन्यया नेत्रे आघातः कृतः, यस्मात् रक्तप्रवाहः जातः; तव ज्ञाने अपि, सा न उक्तवती।” “तस्मात्, राजन्, विधिपूर्वकं तव कन्यां मम दत्त्वा, आपदः निःशेषः शमं गच्छन्ति।” एतद् श्रुत्वा, दुःखितः राजा, कुल-रूप-गुण-लक्षणसम्पन्नां कन्यां, दृष्टिमन्तं ऋषिं दत्त्वा। तदा, राज्ञा कमललोचनां कन्यां दत्ते, सर्वाः आपदः शान्ताः, ऋषिः शान्तचित्तः अभवत्। राजा तं तपोधनं ऋषिं कन्यां दत्त्वा, पुनः नगरं प्रत्यगच्छत्, दुःखितः अपि दयापूर्णः। ततः, सुमति उवाच—स ऋषिः स्वपत्नी मनवीसहितः, स्वाश्रमं गत्वा, योगाभ्यासेन तस्याः पापं नष्टं, आनन्दं प्राप्तवान्। मनवी, वृद्धत्वेन दृष्टिहीनं, तेजोहीनं, स्वपतिं, स्वगृहदेवतामिव, सेवितवती। सा पतिसेवा, तस्य इच्छानुग्रहं, धर्मज्ञा, सुन्दरी, महर्षेः भक्त्या, परमं सुखं प्राप्तवती, शचीव इन्द्रस्य सेवा। सा राजकन्या, सर्वमंगललक्षणयुक्ता, तस्य पादौ सेवितवती, फलं मूलं जलं च सेवनं कृत्वा, शरीरं धारयन्ती। सदा तस्य वचनपालना, पूजासक्तिः, सर्वभूतहिते रममाणा, सेवायां कालं यापनवती। कामं, मायां, द्वेषं, लोभं, पापं, मदं च त्यक्त्वा, सदा जागरूकता, च्यवनं संतुष्टं कृत्वा, अवस्थितवती। एवं वचन-काय-मनसा तं सेवित्वा, हे राजन्, मनःकामान् पूर्णवती, सहस्रवर्षाणि। कदाचित्, दिव्यौ वैद्यौ तस्य आश्रमं आगतौ; सा तौ सुस्वागतं कृत्वा, सत्कारं कृतवती। पूजया, पाद्यादिभिः, तौ तुष्टौ, तस्य हृदयमोहिनी शर्यातिकन्या, तौ सौम्यौ देवौ, “वरं वृणीष्व, सुन्दरी” इति स्नेहात् उक्तौ। तौ दिव्यौ वैद्यौ तुष्टौ, वरं दातुं इच्छन्तौ दृष्ट्वा, शर्यातिकन्या यत् वरं याचेत्, विचिन्त्य। पतिसंकल्पं ज्ञात्वा, राजकन्या उवाच—“यदि युवां तुष्टौ, मम पतये दृष्टिं दत्तं।” तस्याः प्रियं वचनं श्रुत्वा, तौ वैद्यौ तस्य निष्ठां ज्ञात्वा, प्रत्युक्तवन्तौ—“यदि तव पति देवानां हविर्ददाति, ततः तस्य नेत्रयोः स्पष्टदृष्टिं अद्यैव दत्तं।” एवं कथा समाप्ता।