सूर्यः तेजोमयैः किरणैः दिवि तप्त्वा पृथिवीं दहति, तस्य शक्त्या भूमेः सलिलं आकाशं प्रति आकर्षति विमुञ्चति च। अग्निः सर्वेषां भूतानां अन्तः बहिश्च स्थितः तव महिम्ना लोकान् शमयति, हे महादेवि, येन देवदानवाः अपि त्वां सम्पूजयन्ति। त्वं एव ज्ञानरूपा, विष्णोः महमाया, जगतः एकाकिनी रक्षिका; स्वशक्त्या त्वं सृजसि, हे मोहिनी, त्वं एव जगत् धारयसि। सर्वे देवाः त्वत्तः सिद्धिं सुखं च प्राप्नुवन्ति; मां पालय, हे करुणामयि, सर्वैः पूजिता, भक्तजनप्रियासि त्वम्। मां रक्ष, तव दासं, हे जननि, यस्य चरणौ शरणं मम; यां सिद्धिं कामये तां देहि, पुरातने, येन महात्मभिः पूजिता असि। एवं सत्स्वपि, सुमतिः उवाच—यदा सा जगन्माता तुष्टा अभवत्, तदा सुमदं भक्तं कृशकायं प्रति उवाच—“वरं वरय।” तस्याः वचः श्रुत्वा राजा सुमदः हृष्टः स्वं हृतं राज्यं, पापशल्यविमुक्तं, पुनः प्राप्तुम् अयाचत्। सः अपि अच्युतां भगवत्याः पादयोः भक्तिं, जीवनान्ते च संसारसागरात् मोक्षं याचितवान्। तदा कामाक्षी उवाच—“राज्यं पुनः प्राप्नुहि, सुमद, सर्वविघ्नविनिर्मुक्तम्; तव पादयोः रत्ननार्यः भूषां दास्यन्ति। न किञ्चित् पराजयः तव भविष्यति; यदा श्रीरघुनाथः रावणं हत्वा, अश्वमेधयज्ञं करिष्यति, तदा तस्य भ्राता शत्रुघ्नः, शत्रुसूदनः, वीरैः परिवृतः अश्वं रक्षन् अत्र आगमिष्यति; तस्मै त्वं स्वं राज्यं धनं च सर्वं दास्यसि। ततः स्वैः धनुर्धरवीरैः सह राज्यं कर्ता; अनन्तरं त्वं पृथिवीं सर्वत्र विचरिष्यसि। अथ रामाय नमित्वा, ब्रह्मेन्द्रादिभिः सेव्यं, तं दुस्तरं मोक्षं प्राप्स्यसि, यं योगिनः महाप्रयत्नेन लभन्ते। अहं अपि अत्र स्थित्वा रामस्य अश्वस्य आगमनपर्यन्तं तवोपरि कृपा कृत्वा, ततः परं तव उद्धारं कृत्वा परमं धाम गमिष्यामि।” इति उक्त्वा सा देवी, येन देवदानवाः पूज्यन्ते, तत्रैव अन्तर्धानं गता। सुमदः अपि अहिच्छत्रे रिपून् हत्वा पुनः राजा अभवत्। सः राजा, महाबलसम्पन्नः, महायोगविद्यया न अश्वं गृह्णाति। यदा तत्र अश्वमेधाश्वस्य आगमनं श्रुत्वा, यदा त्वं महाबुद्धे, सर्वैः महाराजैः सहितः, तदा सुमदः सर्वज्ञः सर्वं तुभ्यं दास्यति; एषा हि रामचन्द्रस्य महिम्ना जातम्। शेष उवाच—एवं सुमदस्य चरितं श्रुत्वा, स राजा बुद्धिमान् महाबलः ‘साधु, साधु’ इति प्रहृष्टः अभवत्। अहिच्छत्राधिपः सर्वैः स्वजनैः सहितः, अनेकैः राजभिः सेव्यमानः, सभायाम् आसीत्। वेदविदः ब्राह्मणाः, धनाढ्याः वणिजः, राजानः च, सुमदं राजा भयभीताः अपि सेवन्ते। श्रेष्ठब्राह्मणाः धर्मज्ञाः वेदविदः, तं एकं जगद्रक्षकम् आशीर्भिः योजयन्ति। तस्मिन्काले कश्चन नरः राजानं प्रति आगत्य उवाच—“भोः न जानामि कस्य अयं लाञ्छनाङ्कितपादः अश्वः।” इति श्रुत्वा, राजा त्वरितं मुख्यदासं प्रेषयामास—“गच्छ, ज्ञात्वा आगच्छ, कस्य नृपस्य अयं अश्वः नगरस्य समीपे अस्ति।” दासः तत्र गत्वा, सर्वं वृत्तान्तं ज्ञात्वा, राज्ञे न्यवेदयत्। राजा सुमदः, रघुनाथस्य अश्वः इति श्रुत्वा, रघुनाथं स्मरन्, सर्वजनान् आज्ञापयामास—“मम सर्वे जनाः, धनधान्यसमृद्धाः, स्वगृहे मङ्गलतोरणादि अलङ्कारं कुर्युः। सहस्रशः सुन्दरीणां कन्यानां भूषणैः भूषिताः, गजे उपविष्टाः, शत्रुघ्नस्य स्वागताय यान्तु।” सर्वं समादिश्य, राजा स्वयं पुत्रैः पौत्रैः राणिभिः अन्यैः च परिवृतः निर्गतः। शत्रुघ्नः, मन्त्रिभिः वीरैः पुष्कलादिभिः सहितः, सुमदं वीरराजानं ददर्श। सः अपि हस्त्यारोहिभिः गजैः, युद्धविशारदैः पदातिभिः, भूषिताश्वारूढवीरैः च परिवृतः, तेजसा शोभमानः दृष्टः। ततः सुमदः राजा समीपं गत्वा, हर्षेण शत्रुघ्नं प्रणम्य, उवाच—“धन्योऽस्मि, सफलः प्रयोजनं मम, सत्कारः प्राप्तः। एतद् राज्यं रत्नमुक्ताभिः भूषितं, महाधनसम्पन्नं, त्वं शीघ्रं गृहाण। अहं चिरकालं त्वां प्रतीक्षे, प्रभो, अश्वस्य आगमनस्य; या कामाक्ष्या पूर्वं उक्ता, सा घटना अद्य जाताः। पश्य मम नगरं, मम जनानां कामान् पूरय, कुलं च अस्माकं पावय, हे रामवंशसम्भूत राजन्।” एवं उक्त्वा, सः काञ्चनगजं आनाय्य, पुष्कलं वीरं आरोप्य, स्वयं चारुहस्त्यरोहणं कृत्वा, निर्ययौ। तस्मिन्काले, दुन्दुभीनां, भेर्यः, शङ्खवीणानां च निनादः, हर्षेण प्रेरितः, गगनं पूरयामास। कन्याः समागत्य, गजे उपविष्टाः, मुक्ताफलसमूहैः शत्रुघ्नमहान् राजानं, इन्द्रादिभिः सेव्यपादं, विधिनाऽऽशीर्भिः पूजयामासुः। शनैः शनैः नगरं प्रविश्य, जनैः पूजितः, तोरणाद्यलङ्कृतं गृहम् अगच्छत्।