तत्र, राज्ञः चरणयोः एका अप्सराः स्नानं कृत्वा, तस्याः नेत्राणि लीलया नृत्यन्ति। अन्यया तिर्यक् दृष्टिः समर्पिता, अपरया चाङ्गानि मनोहरैः इङ्गितैः सञ्चालितानि। एवं अप्सराभिः परिवृतः, कामेन मनः विक्षिप्तम्, स राजा, ज्ञानवान् इन्द्रियाणां स्वामी, चिन्तयितुम् आरभत। स विचारयामास—“एताः उत्तमाः अप्सराः मम तपस्याः विघ्नः, इन्द्रेण प्रेषिताः, तस्य इच्छानुसारं वर्तिष्यन्ति।” एवं चिन्तयन्, स तपस्वी ताः कुलीनाः स्त्रियः सम्बोधितवान्—“काः यूयम्? कुत्र आगता? किं कर्तुं इच्छथ?” तदा स विस्मयम् अनुभूतवान्—“आश्चर्यं यत् यूयम्, ये महातपसा अपि दुर्लभाः, मम तपस्याः फलात् दृष्टिगोचराः अभवत्।” शेषः उवाच—सुमदस्य, तपःसंपदः, वचनं श्रुत्वा, रम्भया नेतृत्वे अप्सराः हर्षेण तं अभाषन्त। “प्रिय, तव तपसा वयं सर्वाः उत्तमाः स्त्रियः त्वत्समीपं प्राप्ताः; अस्माकं यौवनस्य पूर्णत्वं भुङ्क्ष्व, तपस्याः फलम् त्यज। एषा घृताची, सौभाग्यवती, सुवर्णचम्पकवर्णा, कर्पूरगन्धयुक्ता; तस्याः वदनस्य अमृतं पिब। हे भाग्यशालिन्, शीघ्रं एतां सुन्दरीं, मनोहराङ्गीं, स्थूलस्तनयुक्तां, तव महातपस्याः फलात् प्राप्तां रमस्व; उत्पन्नं दुःखं परित्यज। माम् दृढमालिंगय, अमूल्याभरणैः भूषितां, मन्दारमालया वक्षः शोभितम्, नानाशिल्पकथासु निपुणां, यथा अस्माकं संयोगः पूर्णः भवेत्। मम मुखात् प्रवहन्तं अमृतं पिब, दिव्यरथं समारुह्य, मेरुशिखरं गच्छ, बहुपुण्यसंस्कृतं, तव तपस्याः फलम् भुङ्क्ष्व। तिलोत्तमा, यौवनसौन्दर्यदीप्तिः, तव शिरसि शीतलवस्त्रं स्थापयतु, उत्तमौ द्वौ चामरौ गङ्गास्रोतसामिव सततं वीजयन्तु। हे प्रभो, रमणीयाः प्रेमकथाः शृणु; अमृतं पिब, यत् देवैरपि कामितम्; नन्दनवनं प्रविश्य, कुलीनाभिः स्त्रीभिः क्रीडय।” एवं वचनं श्रुत्वा, स राजा विचारयामास—“कुतः एताः दिव्याः स्त्रियः, मम तपस्याः निर्मिताः, आगता? अस्य विघ्नस्य किं कर्तव्यम्?” एवं चिन्तया व्याकुलः, स वीरः सुमदः ताः दिव्यस्त्रियः सम्बोधितवान्। “यूयम् मम हृदये विश्वमातृरूपेण स्थिताः; यत् अहं चिन्तयामि, तत् भवतीनां रूपं मन्यते। यद् दिव्यसुखं यूयम् कथयथ, तत् तु तुच्छम्, अनिश्चितम्; मम आराधिता स्वामिनी मम वरं दास्यति। तस्याः प्रसादेन ब्रह्मा सत्यलोकं, महत्त्वं प्राप्तवान्; सा सर्वं दास्यति, भक्तजनविघ्नहरिणी। किं नन्दनं? किं सुवर्णमण्डितः पर्वतः? किं अमृतं, अल्पपुण्येन प्राप्तम्, यद् दानवानां दुःखं जनयति?” एवं वचनं श्रुत्वा, कामः नरपतिं नानाविधैः बाणैः आक्रान्तवान्, किन्तु किञ्चिदपि कर्तुं न शशाक। तिर्यक् दृष्टिभिः, नूपुरध्वनिना, आलिङ्गनैः, मनोहरैः इङ्गितैः, अपि च सुन्दरीभिः स्त्रीभिः तस्य मनः न विक्षिप्तम्। यथापूर्वं इन्द्रं गत्वा आगत्य, स राजा इन्द्रं भीतं कृतवान्; तदा इन्द्रः तं सेवितुम् आरभत। ततः, निजपद्मपादयोः निश्चित्य, देवी तं आत्मनिग्रहविजितं राजानं प्रसन्ना प्रकटितवती। पंचमुखसिंहपीठे सुन्दरी, पाशाङ्कुशधनुष्बाणैः सम्यक् भूषिता, जगत्पावनी माता प्रकटितवती। सा माता, दशलक्षसूर्यसमप्रभा, धनुष्बाणपाशपाशयुक्ता, दृष्ट्वा, स ज्ञानवान् हर्षेण पूरितः अभवत्। स भक्तिपूर्णः, मातरं बहुवारं शीरो नमितवान्; देवी स्मितं कृत्वा, पुनः पुनः निजाङ्गं हस्तेन स्पर्शयामास। भक्तिपूरितचित्तः, स ज्ञानवान् तां स्तुतवान्, कण्ठः कम्पितः, रोमाञ्चैः विभूषितः। “जयते देवी, महादेवी, भक्तसमूहस्य एकमेव आश्रयः, यस्याः द्वयं चरणं ब्रह्मा, रुद्रः, इन्द्रः सेवयन्ति, निष्कलुषे! मातः, यत् चलच्चलनं तव शक्त्या दीप्तम्; त्वाम् विना किञ्चिदपि नास्ति—शुभे मातः, नमामि त्वाम्। तव धारयित्री शक्त्या भूमिः स्थिता, न चलति, पर्वतवनोद्यानदिग्गजैः शोभिता। सूर्यः आकाशे तीक्ष्णरश्मिभिः तव शक्त्या भूमिं तापयति, तस्याः नीरं आकर्षति, विसृजति। अग्निः सर्वेषु अन्तर्बहिषु स्थितः, तव तेजसा लोकान् शमयति, महादेवी, देवदानवैरपूजिता। त्वं ज्ञानम्, विष्णोः महामाया, लोकानां एकमेव रक्षिका; स्वशक्त्या सृजसि, मोहिनी, जगत् धारयसि। त्वत्तः सर्वे देवाः सिद्धिं, सुखं प्राप्नुवन्ति; मां रक्ष, दयालु, सर्वैः पूजिता, भक्तप्रिय। मां रक्ष, तव दासं, मातः, चरणौ मम आश्रयः; इच्छितसिद्धिं ददातु, पुरातनी, महद्भिः पूजिता।” सुमति उवाच—एवं प्रसन्ना जगन्माता, तपस्विनं सुमदं भक्तं कृशं, “वरं वृणु” इति उवाच। वचनं श्रुत्वा, राजा सुमदः हृष्टः, स्वं नष्टं राज्यं, पापकण्टकविनिर्मुक्तं, पुनः प्राप्तुम् अयाचत्। तस्याः चरणयोः अविचलितं भक्तिं, मोक्षं च, संसारसागरात् उद्धारं, च अयाचत्। कामाक्षी उवाच—“राज्यं पुनः प्राप्नुहि, सुमद, सर्वविघ्नविनिर्मुक्तम्; स्त्रीरत्नैः तव पद्मपादौ शोभयन्तु।