रघुनाथस्य अनुमतिं लब्ध्वा ये युद्धकाङ्क्षिणः बहुकालं महायुद्धस्य आकाङ्क्षया हृष्टाः अभवन्। ते सर्वेण आयुधभूषणसमुपेताः सीतापतेः प्रोत्साहनेन शत्रुघ्नमुपगन्तुम् उद्ययुः। अथ शेष उवाच—ततः रामः मुनिना उपदिष्टः, गुरून्श्च सर्वान् ऋषीन् च यथाविधि सत्कारैः दक्षिणाभिश्च पूजयामास। रामः गुरवे षष्टिवर्षवयस्कं गजम्, मनसा अपि शीघ्रगं हयम् मणिमालया भूषितम् अदात्। मणिरत्नविभूषितं चत्वार्यश्वयुक्तं नगरीरथम् सर्वोपस्करसमन्वितं च दत्तवान्। शतसहस्राणि मणीनां, शतमुक्ताफलतुलान्, सहस्रं प्रभाभरितप्रवालतुलान् च समर्पितवान्। एकं समृद्धग्रामं नानाजनसमाकीर्णं नान्यधान्यसमृद्धं नानाविमानसंवृतं च दत्तवान्। एवं च ब्राह्मणाय होतृे अध्वर्युश्च, यजमानपुरोहितेभ्यः बहुधा दत्वा रघुकुलश्रेष्ठः प्रणम्य स्थितः। तैः सर्वैः विविधवाक्यैः आशीर्भिश्च पूजितः, 'दीर्घायुष्मान् भव राघवश्रेष्ठ रामचन्द्र, रघुकुलशोभन' इति उक्तम्। कन्यादानं भूमिदानं गजदानं तथैव हयदानं सुवर्णतिलमुक्तादानं च, अन्नदुग्धनिर्भयदानं श्रेष्ठदानं सर्वरत्नप्रदानं च ब्राह्मणेभ्यः दातव्यमिति रामः आज्ञापयत्। 'ददातु, ददातु, ददातु—धनं मानं च,' इति सर्वेभ्यः वदेत्; 'अन्नं ददातु, अन्नं ददातु, सर्वोपभोगसहितम्,' इति अपि। एवं बुद्धिमान् रघुनाथस्य यज्ञः समारब्धः, विधिवत् हविभिः, श्रेष्ठब्राह्मणैः सम्यगनुष्ठितः, सर्वमङ्गलक्रियासम्पन्नः। ततः रामस्य अनुजः स्वमातरं गत्वा प्रणम्य उवाच—'सुन्दरि, त्वदीयेन आज्ञया अश्वस्य रक्षार्थं गच्छामि। तव प्रसादात् शत्रुवर्गान् विजित्य यशसा भूषितः, महाराजभिः श्रेष्ठाश्वैः सह पुनरागमिष्यामि।' माता उवाच—'गच्छ पुत्र वीर्यशालिन्, तव मार्गाः शुभाः; सर्वशत्रुसंघान् विजित्य पुनरागच्छ सुविज्ञ।' 'पुष्कलम् आत्मनः भ्रातृपुत्रं धर्मज्ञं बलिनं बालम् क्रीडारतं च रक्षस्व। यदि त्वं पुष्कलेन सह सुरक्षितः आगमिष्यसि, तदा मम हर्षः स्यात्; अन्यथा दुःखेन पीडिता भविष्यामि।' इति उक्ता सः मातरं प्रत्युवाच—'तव चरणयुगलं स्मरन् शुभां सिद्धिं प्राप्स्यामि।' 'पुष्कलम् आत्माङ्गवत् रक्षन्, सुन्दरि, स्वनामयोग्यं कृत्वा हृष्टः पुनरागमिष्यामि।' इति उक्त्वा स वीरः यज्ञशालां गत्वा रामस्य समीपं ययौ, यत्र सः ऋषिसत्तमैः परिवृतः, यज्ञवसनधरः, उत्तमः आसीत्। स बुद्धिमान् सर्वशोभाभूषितः उवाच—'राम, अश्वरक्षार्थं आज्ञापय, अनुज्ञां ददातु।' रघुनाथः तदाकर्ण्य 'शुभमस्तु' इत्युक्त्वा, 'बालं स्त्रीं मद्यपं निरायुधं च मा हन्याः,' इति आज्ञापयत्। तदा लक्ष्मीनिधिः, जानकीपुत्रभ्राता, स्मितपूर्वम् अल्पनेत्रविक्षेपेण रामं प्रति वचनमब्रवीत्। लक्ष्मीनिधिः उवाच—'राम, महाबाहो, सर्वधर्मपरायण, शत्रुघ्नं तथा उपदिश यथा सः पुरुषेषु विशिष्टः स्यात्।' 'स्वकुलचरणानुसारं कर्म कुर्वन् अग्रजस्य आचरणं अनुसरन् तेजोबलसम्पन्नः सः परमपदं प्राप्स्यति।' 'राजन्, यथा त्वया उक्तं, ब्राह्मणः न अवमाननीयः; तव पिता पितृभक्त्या ब्राह्मणवधं कृतवान्। त्वमपि लोके निषिद्धं कर्म कृतवान्, निहन्याः स्त्रियमप्यनर्हां। अग्रजः अपि अन्यत् वीर्यकर्म कृतवान्—सनकाज्ञया राक्षसीकर्णच्छेदनम्।' 'एवं तव उपदेशेन शत्रुघ्नराजा करिष्यति; अन्यथा तु सः कुलानर्हः स्यात्।' एवं उक्ते रामः सर्ववाङ्मयकुशलः मेघनिनादसमस्वरेण स्मितवत् प्रत्युवाच—'शान्ताः योगिनः, सुखदुःखसमाः, पुनः शृण्वन्तु; ते हि संसारसागरस्य अतीतानां उपायं जानन्ति।' 'ये वीराः धनुर्वेदविदः सर्वास्त्रशस्त्रविशारदाः, ते एव युद्धतत्त्वं जानन्ति, न तवद्विधाः।' 'ये परान् हिंसन्ति धर्मपथात् च्यवन्ते, तान् सर्वराजभिः सर्वलोकहितैषिभिः हन्तव्यान्।' एवं वचः शृण्वन्तः सर्वे सभासदः शत्रुनिग्राहकं स्मितवन्तः। सागरजः अश्वं पूजयित्वा विमुक्तवान्, स हि शोभनः आसीत्। वसिष्ठः कुम्भसम्भवः मन्त्रं उच्चार्य हस्तेन अश्वं स्पृशन् विजयं कामयमानः विमोचयत्। 'गच्छ अश्व, यथाकामं पृथिव्यां सर्वत्र; त्वं यज्ञार्थं विमुक्तः, शीघ्रं विमोक्तारं प्रतिगच्छ।' इति उक्तः स अश्वः सर्वैः धनुर्वेदविद्भिः अस्त्रशस्त्रकुशलैः वीरैः परिवृतः पूर्वदिशं वायुवत् शीघ्रं प्रस्थितः। सर्वा च सेना भूमिं कम्पयन्ती प्रस्थितवती; तत्र तदा शेषः अपि फणया भूमिं न धारयामास। दिशः सर्वतः प्रकाशन्ते स्म, भूमण्डलं भूषणैरलङ्कृतम् अभवत्; वायवः शत्रुघ्नस्य पृष्ठतः शनैः गच्छन्तं अन्वयुः।