ततः ते उत्तमसैन्याः धनुर्धराः, पाशधारिणः, खड्गहस्ताश्च, दृढगमना महान्तं राजानं समीपमुपजग्मुः। एवं शनैः शनैः हयः यज्ञाङ्गनां प्रति समुपस्थितः, यस्य खुराघातैः विदारिते भूमौ, सा भूमिः आकाशे पतन्तीव प्रतीतिः। रामः तं हयमागतं दृष्ट्वा हृदयेन परमं तुष्टिम् अवाप, ततः आवश्यककर्मणि वसिष्ठं प्रेषयामास। वसिष्ठः रामं स्वर्णमयीं पत्न्यन्वितं आहूय, ब्राह्मणहत्यापापशमनं कर्म सम्यक् अकारयत्। रामः, पुरद्विषां जयिन्, ब्रह्मचर्यव्रतधरः, मृगशृङ्गधरः, तद्विधिं सम्यक् अनुष्ठितवान्। स यज्ञकार्यम् आरब्धवान्, यज्ञमण्डपे वेदिकां स्थापयित्वा, तत्र वेदविदां शिरोमणिः गुरुर्वसिष्ठः स्थितः। वसिष्ठः, रघुनाथस्य कुलगुरुः, तत्र ब्राह्मकर्माणि अकारयत्; अगस्त्यः तपोनिधिः अपि तत्रैव। वाल्मीकिर्मुनिः मुख्यऋत्विक् अभूत्, कण्वः द्वारपालः अभवत्, अष्टौ मङ्गलद्वाराणि तोरणैः शोभितानि आसन्। प्रतिद्वारे द्वौ मन्त्रविदौ ब्राह्मणौ नियुक्तौ; पूर्वद्वारे श्रेष्ठौ मुन्यौ देवलः असितश्च स्थितौ। दक्षिणद्वारे महातपस्विनौ कश्यपः अत्रिश्च आसाताम्; पश्चिमद्वारे जातूकर्ण्यः जाजलिश्च स्थितौ। उत्तरद्वारे समाहितौ द्वौ तापसौ स्थितौ; एवं द्वारव्यवस्थां कृत्वा, घटोद्भवः वसिष्ठः प्रववृते। ततः ब्राह्मणः तत्र श्रेष्ठहयस्य यथाविधि पूजां प्रारभत; तत्र सुशोभना नारीणः वस्त्राभरणभूषिताः उपस्थिताः। ताः काञ्चनाङ्गनाः हरिद्रां तण्डुलं गन्धद्रव्याणि च आदाय, सम्यक् पूजां कृत्वा, दीपार्चनं, अगुरुचन्दनादिभिः धूपं च समर्पितवत्यः। ततो वेश्यास्वामिन्याः आज्ञया वेश्याः अश्वबलवर्धनं कर्म अकारयन्; पूजां कृत्वा, तस्य विशुद्धललाटे चन्दनं सम्यक् अलेपयन्। कुङ्कुमगन्धादिभिः सुरभिभिः सर्वाभरणैः विराजमानाः, तं सुवर्णपत्रं दीप्तमानं बद्ध्वा, तत्र लिखितवत्यः— 'सूर्यवंशध्वजः, धनुर्धरः, द्विजातीयो धनुर्वेदविद्, गुरूणां गुरुर्दशरथबलपराक्रमसम्पन्नः।' 'यस्य पुरतः सर्वे देवासुराः मणिमुकुटनतशीर्षाः प्रणमन्ति, यस्य पुत्रः महावीरमदनाशकः रघुकुलश्रेष्ठः—' 'रामचन्द्रः, महाभागः, वीरवरः, कौशलराज्ञः महाराज्ञ्याः गर्भसम्भूतः—' 'सा या यस्य माता, तस्या गर्भसम्भूतः रामः, शत्रुनाशकः, विद्वद्ब्राह्मणोपदिष्टः अश्वमेधं समाचरति।' 'रावणनाम्नः ब्राह्मणस्य वधपापशमनाय स तेन मोचितः; एष श्रेष्ठः अश्वः, हयानां श्रेष्ठतमः।' 'बलसम्पन्नैः अनुयातः, परिखाभिः संरक्षितः, यस्य रक्षकः भ्राता शत्रुघ्नः लवणनाशकः।' 'गजाश्वरथपत्तिसेनासमेतः, यदि कश्चन राजा स्वबलमदेन स्वं श्रेष्ठं मन्यते—' 'वयं धनुर्धराः, वीराः, अत्र श्रेष्ठाः; यः इच्छेत्, स बलात् रत्नमालाभूषितं अश्वं गृह्णातु।' 'मनोजवः, कामसम्भूतः, सर्वगत्याभा सः अश्वः; तदा तस्य भ्राता शत्रुघ्नः सुलभेन अश्वं मोक्षयिष्यति।' 'धनुष्कोट्याः मुक्ताः तीक्ष्णदंष्ट्राः शिरोमणयः शराः—' एवं महर्षिः अन्यानि च रामचन्द्रस्य बाहुवीर्यतेजः, सौन्दर्यनिवासः, वातातिशयगतिर्भूमितलपातालतिगमनं च तत्र लिखितवान्। ततः रामः, शस्त्रभृतां श्रेष्ठः, शत्रुघ्नं आज्ञापयामास— 'अश्वस्य रक्षार्थं पृष्ठतो गच्छ, यत्र यत्र सः स्वेच्छया गच्छति।' 'शत्रुघ्न, अश्वस्य मार्गे गच्छ; ते विजयी भवेः। तव बाहवः शत्रुजित्, शत्रुनिग्रहशक्तिमन्तौ, सदा जयं प्राप्नुहि।' 'ये योधाः युद्धाय आगच्छेयुः, तान् त्वया निग्रहणीयान्; अश्वं तव गुणैः युक्तं, पृथिव्याम् एव रक्ष। न सुप्तान्, पतितान्, विवस्त्रान्, भीतान्, प्रणतान्, सुकृतिनः, येन तव कर्म प्रशंस्यन्ते, तान् मा हन्याः।' 'ये भूमौ पतिताः, भीताः, आत्मानं तव स्वं वदन्ति, धर्मनिष्ठ शत्रुघ्न, तानपि मा हन्याः।' 'यो मदोन्मत्तं, सुप्तं, मग्नं, भीतं, "अहं तव" इति वदन्तं हन्यात्, स अधमां गतिं यास्यति।' 'परदारं मनसा अपि मा चिन्तय; न च नीचया स्त्रिया सह रमस्व; सद्गुणैः एव पूर्णः भव।' 'जयेच्छया, वृद्धान् युद्धे अग्रे मा प्रेरय; करुणया पूज्यक्रमं मा लङ्घय।' 'गां, ब्राह्मणं, धर्मसम्पन्नं विष्णुभक्तं च सदा नम; यत्र यत्र गमिष्यसि, तत्र तेषां पूजया सिद्धिं प्राप्स्यसि।' 'सर्वेश्वरः विष्णुः साक्षी, सर्वव्यापी देहधारी; ये तस्य भक्ताः, महाबाहो, ते तस्यैव रूपे विचरन्ति।' 'ये जनाः महाविष्णुं सर्वभूतहृदयस्थितं स्मरन्ति, ते महाविष्णुस्वरूपत्वेन द्रष्टव्याः, हे रघुकुलश्रेष्ठ।' 'यस्य न स्वपरविभागः, यस्य शत्रुमित्रयोः समता, तादृशा वैष्णवाः पापिनमपि क्षिप्रं शुद्धयन्ति।' 'ये भगवतः प्रिया, ब्राह्मणाः च प्रियतमाः, ते वैकुण्ठात् जगत्पवित्राय प्रेषिताः।' 'यस्यान्तःकरणे हरिनाम, हृदि नित्यविष्णुः, उदरे विष्णुप्रसादः, स श्वपचोऽपि वैष्णवः।' 'यस्य वेदाः प्रियतमाः, न संसारजन्याः सुखाः, स्वधर्मनिष्ठः सः, तं सदा सश्रद्धं नमस्व।' इति।