गृहस्थधर्मान् सम्यगनुष्ठाय, ततो वने वासाय प्रव्रजेत्—पत्नीसमेतो वा एकाकी वा, सर्वं त्यक्त्वा पश्चात्। एवं तदा मुनिभिः प्रोक्ताः धर्मा रामाय महात्मने श्रुताः, सर्वलोकहितकामाय। तस्यैतान् धर्मान् शृण्वतः कालः समुपसन्नः, यत्र महात्मनाम् यज्ञकर्माणि प्रवर्तन्ते। तं समयं दृष्ट्वा, कुम्भसम्भवः प्राज्ञः वसिष्ठः राजानं रामम् उपययौ, सम्यक् सम्बोध्य। वसिष्ठ उवाच—"राम महाबाहो! समयः समुपस्थितः यत्र अश्वः यज्ञाय मोक्तव्यः। तत्र सर्वोपकरणानि सज्जयन्तां, द्विजश्रेष्ठाः आहूयन्तां, ब्राह्मणपूजनम् उचितया विधिना क्रियताम्। दीनान् अन्धान् दरिद्रांश्च, श्रद्धया सम्मानपूर्वकं दत्तानि दानानि विधिपूर्वकम्। त्वं चात्र कल्याणी भार्यया सुवर्णेन चाभिषिक्तः व्रतमनुतिष्ठ—भूमौ शयनं, ब्रह्मचर्यं, वित्तभोगवर्जनं च। मृगशृङ्गमेकं मेखलां कट्यां धारय, दण्डं चर्म च गृहाण, सर्वोपकरणानि यज्ञाय सम्यगुपकल्पय।" एवं वसिष्ठस्य महात्मनः सत्यवचनानि श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणं बहुवचनार्थयुक्तया वाचा संबोधितवान्। श्रीराम उवाच—"लक्ष्मण! मम वचनानि शृणु, ततः शीघ्रं कुरु। अश्वमाश्वमेधाय यथाविधि सावधानं आनय।" शेष उवाच—रामस्य वचः श्रुत्वा, लक्ष्मणः सेनापतिं विविधैः शब्दैः संबोधितवान्। लक्ष्मण उवाच—"वीराः! मम मधुरवचनानि शृणुत, ततः शीघ्रं पुनः कार्यं कुरुत। रामाज्ञया सेना सज्जयन्ताम्—या राजचूडकृतपादपद्या, कालवायुप्रभावसमृद्धा, रथगजपत्त्यश्वयुक्ता, सम्यगुपेत्य। वाजिनः शीघ्रगमिनः, सुरूपपदाः, शस्त्रधारिभिः कौशलिनः परिवृताः सज्जयन्ताम्। गजाः पर्वताकाराः, अधःशोभिताः, शूलशक्तिधारिणः, वीराः बहुदानानि वहन्तु, धनुष्मन्तः सर्वशस्त्रास्त्रयुताः सज्जयन्ताम्। मम रथाः महाधनश्रियुक्ताः, वायुगमिश्वा, रथिनः समूहैः, विविधशस्त्रास्त्रयुक्तैः, व्यूहविभक्ताः आनयन्तु। शतशः पादातिकाः, अनग्निशस्त्रयुताः, अश्वस्य रक्षणाय सम्यगुपकल्पिताः, उपयान्तु।" एवं लक्ष्मणस्य महात्मनः वचनं श्रुत्वा, सेनापतिः कालजिन्नामकः सर्वं सज्जीकर्तुं प्रवृत्तः। तत्र अश्वः दशविधाभरणैः भूषितः, कोमलस्निग्धकेशशोभितः, उत्तमशंखमाल्यकण्ठः, प्रकाशमानमुखः, कृष्णकर्णः, ज्योतिःप्रभामयश्च शिरोरुहः, चन्द्राङ्कविन्यस्तमुखः, मणिप्रभाभिः दीप्तः, मुक्तामालाविभूषितः, सुसज्जितः प्रस्थितवान्। श्वेतच्छत्रचामरशोभितः, बहुविचित्राभरणधारी, स अश्वराजः प्रस्थितवान्। सैनिकाः पूर्वे मध्ये पश्चात् स्थिताः, यथा पूर्वं देवा हरिं सेवितवन्तः, तथा तत्र सेवां कुर्वन्ति। ततः समग्रां सेनां समाहूय, लक्ष्मणः आज्ञापयत्—गजाश्वरतिपत्तिसमूहः समुपस्थितः। तदा सैन्यसमूहात् महान् शब्द उत्पन्नः, तस्मिन्नेव नगरे दुन्दुभीनां निनादः श्रूयते। तदा वीराणां प्रियशब्देन, पर्वतानां शिखराणि कम्पितानि, प्रासादाः च चचालुः। अश्वानां महान् ह्रेषः उत्पन्नः, नृपं मोहितवान्, भूमिः रथचक्रनिनादेन कम्पमाना इव। गजानां गमनैः सर्वतो भूमिः आवृता, तत्र धूलिः उत्पन्ना जनान् छादयति। महती सेना पताकाभिः सूर्यं छादयन्ती, कालजिन्नाम्ना सेनापतिना आज्ञापिता, जनसमूहैः आकीर्णा अग्रे प्रस्थितवती। अग्रगण्यवीराः, रणाय घोषं कुर्वन्तः, हृष्टाः, रघुनाथस्य यज्ञाय सज्जाः, प्रस्थितवन्तः। अंगेषु कस्तूरीगन्धविलिप्ताः, शुद्धपुष्पमाल्यधारिणः, शिरसि किरीटकङ्कणैः शोभिताः, पृथिवीपतिना प्रेषिताः, ते अपि सर्वे प्रस्थितवन्तः। एवं ते उत्तमसैनिकाः महतीं राजानं उपजग्मुः—धनुर्धराः, पाशिनः, खड्गिनश्च, स्थिरपदगामिनः। एवं शनैः अश्वः यज्ञमण्डपं प्राप्तवान्, तस्य खुराघातेन भूमिः आकाशे पतन्तीवाभवत्। रामः अश्वस्य आगमनं दृष्ट्वा, हृदि परमं हर्षं प्राप, तदा वसिष्ठं यथाकर्म नियुक्तवान्। वसिष्ठः रामं सुवर्णया भार्यया सहितम् आहूय, ब्रह्महत्यानाशनं कर्म सम्यगकरोत्। रामः शत्रुनगरीजित्, ब्रह्मचर्यव्रती, मृगशृङ्गधारी, तत् कर्म सम्यगनुष्ठितवान्। स यज्ञकर्म आरब्धवान्, मण्डपे वेदीं स्थापयित्वा, तत्र वेदविदां निपुणः आचार्यः स्थितः। वसिष्ठः, कुलाचार्यः रघुनाथस्य, ब्राह्मणकर्माणि तत्र प्रावर्तयत्; अगस्त्यः तपोनिधिः अपि तत्र कर्म अकरोत्। वाल्मीकिः ऋषिः मुख्यऋत्विक् आसीत्, कण्वः द्वारपालः, अष्टौ शुभद्वाराणि तोरणयुक्तानि आसन्। प्रतिद्वारे द्वौ मन्त्रविदौ ब्राह्मणौ स्थितौ। पूर्वद्वारे देवला असितश्च ऋषिपुङ्गवौ स्थितौ। दक्षिणद्वारे महायोगी कश्यपः अत्रिश्च, पश्चिमद्वारे जातूकर्ण्यः जाजलिश्च स्थितौ। एवं स धर्मश्च, यज्ञश्च, सेनायाः प्रस्थानं च, सर्वं विधिपूर्वकं सम्यक् प्रवृत्तम्।