शेषः कथयति – तदा सा माता रामचन्द्रस्य आगमनवार्तां तस्य दूतस्य मुखकमलात् पुनःपुनः पिबन्ती, हर्षात् स्तम्भिता, शरीरं चलितुं न शक्ता अभवत्। सा मनः मोहितं सन्देहयन्ती, "किं स्वप्नोऽयं? किं वा मम मनः भ्रमितं? किमेतानि वाक्यानि मम मोहाय वदन्ति? अहं दुर्भगा कथं पुनः रामं पश्येयम्?" इति विचारयन्ती। "महातपसा पुत्रं प्राप्तवती, किन्तु कस्यचित् पापस्य कारणेन सः पुनः मम वियुक्तः अभवत्।" इत्येवम्। "सुमन्तः कुशलः वा? रामः सीता लक्ष्मणेन सह कुशलः वा? सः वीरः वनवासे स्थितः कथं मां स्मरति?" इति पृच्छन्ती। रघुनाथस्य स्मरणे निमग्ना, सा उच्चैः विलपन्ती, स्वस्य वा अन्येषां वा भावान् व्यक्तुं न शक्ता, मोहिता अभवत्। तदा सुमुखः मातरं दुःखिताम् दृष्ट्वा, तां शुभवस्त्रैः समीरयामास, यावत् सा चेतनां प्राप्तवती। पुनःपुनः सः मातरं सौम्यैः हर्षजनकैः वाक्यैः आलापयामास। रघुनाथस्य आगमनं स्मरयन्, सुमुखः मातरं पुनः हर्षयामास – "माते! जानिहि, रघुनाथः लक्ष्मणेन सह गृहं प्राप्तः।" "सीतया सह तं पश्य, तं आशीर्वादं दत्त्वा।" सुमुखस्य सत्यवचनानि श्रुत्वा, सा अतुलं हर्षं अनुभूय, उत्थाय, अंगुलीरोमाञ्चितम्, प्राङ्गणे अगच्छत्। हर्षात् कम्पमाना, अश्रुपातं कुर्वन्ती, सा रामं अपश्यत्। तस्मिन्नेव क्षणे, रामः राजरथं आरोहितः अभवत्। सः मातुः गृहं प्रविष्टः, कौकेय्याः बुद्धिमती मार्गदर्शिका अभवत्; कौकेयी स्वयम् लज्जया अभिभूतः, रामस्य पुरतः स्थित्वा, किञ्चिद् न उवाच, पुनःपुनः गम्भीरचिन्तया अभिभूतः। रामः, सूर्यवंशध्वजः, मातरं लज्जितां दृष्ट्वा, तां सौम्यैः आदरपूर्णैः वाक्यैः सान्त्वयामास। "माते! वनं गत्वा सर्वं यथासम्भवम् कृतवान्। किं तव आज्ञा विना कर्तव्यं? अहं किमपि दोषं न कृतवान्; किं तव दृष्टिः पुनः मम प्रति न वर्तते?" "भरतं तव आशीर्वादैः पूज्य, मां अपि पश्य।" इति वचनं श्रुत्वा, सा, मुखं नमयन्ती, शनैः शनैः "राम! स्वगृहं गच्छ" इति उक्तवती। रामः, नरश्रेष्ठः, मातुः वचनं श्रुत्वा, नमित्वा, सुमित्रायाः गृहं अगच्छत्, या करुणासागरः अभवत्। सुमित्रा, महात्मा, रामं पुत्रेण सह दृष्ट्वा, "दीर्घायुष्मान् भव, दीर्घायुष्मान् भव" इति आशीर्वादं दत्तवती। रामः, महात्मा, मातुः पादयोः प्रणम्य, हर्षेण आलिंग्य, पुनः उवाच – "मम रत्नयोनि-भ्राता किमपि न कृतवान्, यथा अयं बुद्धिमान् दुःखं निवार्य कृतवान्।" "सीता रावणेन अपहृता, पुनः प्राप्ता। माते! लक्ष्मणस्य सर्वकार्याणि जानिहि।" सुमित्रायाः आशीर्वादं शिरसा स्वीकरोति, ततः स्वमातुः गृहं अगच्छत्, देवैः परिवृतः। हरिः मातरं प्रमुदितां, दर्शनलोलुपां दृष्ट्वा, शीघ्रं स्वयम् वाहनात् अवतर्य, पादयोः ग्रहीतवान्। माता, पुत्रदर्शनलालसा, रामं पुनःपुनः आलिंग्य, हर्षं प्राप्तवती। तस्याः शरीरं रोमाञ्चितम्, वाणी काकुत्स्था, नेत्राभ्यः हर्षाश्रूणि सलिलधारया प्रवाहम्। रामः मातरं विनम्रां, कुण्डलहीनां, हस्तपादविहीनाभरणां, तादृशं रूपं दृष्ट्वा, किञ्चिद् साहसम् अनुभूतवती, किंतु कृशशरीरां, दुःखदर्शिनीं अपश्यत्। तदा रामः, "अत्र शोकस्य समयः नास्ति" इति मन्यते, मातरं उवाच। "माते! दीर्घकालं तव पादयोः सेवा न कृतवान्। अतः तव दुर्भाग्यपुत्रस्य अपराधं क्षमस्व। ये पुत्राः मातापितरौ सेवायाम् उत्सुकाः न सन्ति, ते शुक्रसम्भूतकीटकाः एव। किं कर्तुं शक्यम्? पितुः आज्ञया दण्डकवनं गतवान्। तत्रापि तव कृपया दुःखसागरं तरितवान्। सीता रावणेन अपहृता, लङ्कायाः पुनः प्राप्ता; तव कृपया, राक्षसराजं हत्वा, तां प्राप्तवान्। एषा सीता पादयोः पतिता, पतिसंनिष्ठा; शीघ्रं तां पूज्य, सा तव पादयोः मनः समर्प्य तिष्ठति।" एवं वचनं श्रुत्वा, माता सीतां पादयोः पतितां दृष्ट्वा, तां पतिसंनिष्ठां आशीर्वादैः सम्बोधयामास। "सीते! दीर्घायुष्मती भव, पतिसंयुक्ता, सुन्दरि! पुत्रान् जनय, वंशं शुद्धय; शुद्धहृदा। पतिसंनिष्ठाः स्त्रियः, दुःखसुखसाझ्ञाः, दुर्लभं दुःखं अनुभवन्ति; त्रिषु लोकेषु तादृशं नास्ति। हे विदेहकन्ये! तव कुलं तव रामपादयुगं अनुसर्य, महावने गत्वा, शुद्धीकृतम्। किं आश्चर्यं, यः पुरुषः, शत्रुसमूहयुक्तः अपि, तस्य गृहे पतिसंनिष्ठा धर्मपत्नी अस्ति, या केवलं पतिस्नेहं इच्छति?" एवं शेषः, ब्राह्मणश्रेष्ठानां समीपं, रघुनाथस्य गुणगौरवं विस्तारपूर्वकं शृण्वन्तं, तव संशयं समाधानं कुर्यात्।