राघवस्य आगमनसमये, भरतः सीताम् विनयपूर्वकं प्रणम्य, "अम्ब! मया अज्ञानतः यद् अपराधं कृतं, तद् त्वया क्षन्तव्यम्। त्वद्वद् पतिव्रतानां सर्वासां सदाचारः स्तुत्यः," इति नम्रतया उक्तवान्। तं भ्रातरं सम्यक् दृष्ट्वा, सती जनकात्मजा सुमुखं शीलं दर्शयन्ती, तं आशीर्वदित्वा कुशलप्रश्नं अपृच्छत्। ततः सर्वेऽपि दिव्यैः विमानैः आरूढाः, क्षणेनैव पितुः पुरीं समीपस्थां गगनगताः दृष्टवन्तः। तत्र शेषः उवाच— स्वपुरं स्वजननिवासं दृष्ट्वा, बुद्धिमान् वीरश्च रामः दीर्घकालात् तद् दर्शनाय उत्कण्ठितः, हर्षेण परिपूर्णः अभवत्। तदनन्तरं, भरतः अपि स्वप्रियां पुरीं प्रति विश्वस्तं मन्त्रिणं प्रेषयामास, तत्र उत्सवस्य व्यवस्था कारयितुं। भरतः आज्ञापयामास— "रघुनाथस्य आगमनाय शीघ्रं जनाः उत्सवं सज्जयन्तु, प्रत्येकं गृहम् आलोक्य मनोहरैः शुभैः चिह्नैः भूषयन्तु। राजमार्गाः चन्दनजलेन सिक्ताः, सूक्ष्मधूलिना आच्छादिताः, पुष्पराशिभिः विभूषिताः, हृष्टसमृद्धजनसमाकुलाश्च सन्तु।" "प्रत्येकस्य गृहे पताकाध्वजैः रंगवर्णैश्च तोरणैः शोभितं कृत्वा, इन्द्रधनुषः इव मेघागमने, जनानां मुखानि प्रमुदितानि सन्तु। प्रत्येकगृहे शुभाग्निः प्रज्वाल्यताम्, धूमदर्शनेन अग्निपूजकाः नृत्यन्तु। मम गजाः पर्वतसमानाः, शोभायमानमालाभिः भूषिताः, पिङ्गलाद्यौषधिप्रयोगैः विविधं भूषिताः सन्तु।" "वेगवन्तः शोभनाः अश्वाः अपि मनोहरैः भूषणैः अलङ्कृताः स्युः; तेषां वेगदर्शनात्, स्वजातिप्रधानाः अपि गर्वं त्यजन्तु। सहस्रशः सुमनोरमाः युवतयः सर्वाभरणभूषिताः गजानारूढाः मुक्ताफलानि क्षिपन्तु। ब्राह्मण्याः स्त्रियः, कुशकुंभैः हरिद्रया च पूरितैः, रामराजस्य स्वागतं कुर्युः।" "या पतिव्रता पतिवियोगशोकवशात् दुःखिता आसीत्, सा कौसल्यात्मजस्य दर्शनात् प्रमोदं प्राप्नुयात्। एवं चान्यथा च, जनाः प्रमुदिताः सन्तः रामस्य आगमनाय पुरीं शोभयन्तु।" एवं श्रुत्वा, सुमुखो नाम मन्त्रिणः, बुद्धिमान्, पुरीं गत्वा शोभनानि तोरणानि सज्जयितुं प्रवृत्तः। तत्र गत्वा, सुमुखः मन्त्रिणः रामस्य आगमनोत्सवस्य महोत्सवं जनान् उद्घोषयामास। रघुनाथस्य आगमनं श्रुत्वा, ये पूर्वं तस्य वियोगेन सर्वसुखानि परित्यज्य आसन्, ते अतिव हृष्टाः अभवन्। वेदविदः शुचयः ब्राह्मणाः, कुशग्रहणसमेता, नूतनवस्त्रपरिधानाः, श्रीराघुनायकस्य स्वागताय जग्मुः। शस्त्रविद्यायाम् निपुणाः, युद्धजये बहुशः विजिताः, क्षत्रियश्रेष्ठाः अपि तं द्रष्टुं ययुः। समृद्धवणिजः सुवर्णमुद्राभिरलङ्कृतहस्ताः, उज्ज्वलवस्त्रधारिणः, राजानं प्राप्नुवन्। द्विजसेवायाम् अनन्यनिष्ठाः स्वधर्मनिष्ठाश्च शूद्राः, वेदमार्गरता अपि, नगराधिपतिं द्रष्टुं ययुः। स्वस्वकर्मसु प्रवृत्ताः सर्वे जनाः, स्वधनानि गृहीत्वा, श्रीरामं द्रष्टुं जग्मुः। एवं राजाज्ञया प्रमुदिताः, विविधक्रीडाः सहिताः, नरश्रेष्ठं प्रति उपगच्छन्। शेषः पुनः उवाच— सर्वैः देवैः स्वस्ववाहनैः परिवृतः, रघुनाथः तां रम्यां मोहिनीं पुरीं प्रविवेश। वानराः अपि, स्वतेजसा विराजमानाः, गगनचरणसमर्थाः, पुरीं अनुगच्छन्। ततः शीघ्रं पुष्पकात् अवतीर्य, रामः सीतया सह, परिवारवृतः, मानुषं रथमधिरोह्य, नगरं प्रविवेश। आयोध्या अपि तदा उत्सवतोरणैः भूषिता, हृष्टसमृद्धजनसमाकुला, महोत्सवशोभिता बभूव। सः रामः गायनैः सूतैः मागधैः वन्दिभिश्च स्तूयमानः, वीणामृदङ्गादिवाद्यनिनादैः स्वागतं प्राप। "जयतु राघव रामः! जयतु सूर्यवंशरत्नम्! जयतु दिव्यः दशरथात्मजः! जयतु लोकाधिपः!" इति मंगलशब्दाः प्रमुदितजनमुखात् श्रूयमानाः, रामदर्शनसंप्रीतैः जनैः पुलकिताङ्गैः श्रुत्वा, सः शोभनं मार्गं प्रविवेश। स मार्गः शोभनैः पथैः चौरस्थानैश्च अलङ्कृतः, चन्दनजलेन सिक्तः, पुष्पपत्रैः विचित्रितः आसीत्। तस्मिन् काले, काचित् नगरस्त्रियः, वातायनसमीपे स्थित्वा, रघुनाथस्य रूपदर्शनाकाङ्क्षिण्यः, परस्परं इदं वचः ऊचुः— "धन्याः ते वनवासिन्यः भिल्लकन्यकाः, या रामस्य कमलमुखं स्वकमललोचनाभ्यां पीत्वा, स्वभाग्यसमृद्ध्या प्रमोदं प्रापुः। पश्यत वीरस्य रामस्य कमलनयनस्य मुखम्, यस्य दर्शनात् स्वयं स्रष्टारो देवाः अपि महद्भाग्यं प्राप्नुवन्—कियद् वयं भाग्यशालिनः!" "एतत् मुखं पश्यत, मनोहरस्मितं, किरीटमणिभूषितं, बन्धूकसदृशदीप्तिवर्णं, शुद्धदन्तं, उन्नतनासिकं च।" इत्येवमुक्त्वा, ताः स्त्रियः, कमलदलनयनाभिः रामं स्नेहपूर्णदृष्ट्या निरीक्ष्य, सर्वं जगत् सर्वेषां च गृहान् अपरिमितस्नेहेन पूर्णानि इव अनुभूय, पुलकिताङ्ग्यः प्रमोदं प्रापुः। ततः वात्स्यायनः सर्पाधिपं पृच्छति— "हे भुजगेश! भूमिभारनाशन! मम प्रश्नं शृणु, कृपया तद्विस्तरेण व्याख्याहि।" रघुनाथस्य वनगमनात् प्रभृति, सा (भरतपत्नि) शून्यहृदया केवलं देहतः स्थित्वा, पतिसंयोगवियोगदुःखेन क्षीणाङ्गी, शोकेन विदीर्णा आसीत्। सुमुखमन्त्रिणः मुखात् रघुनाथस्य पुनरागमनं श्रुत्वा, सा प्रमोदिता अभवत्।