भूमितले शयनं कृत्वा, ब्रह्मचर्यं पालनं च, जटाचीरवस्त्रधारणं, दुःखशोकविह्वलः, भार्गवः पुनः पुनः रामकथां पठति स्म। सः न तु यवभोजनं करोति, न च वारं वारं जलपानं; उदितं सूर्यं नमस्कृत्य, इदं वदति— “हे विश्वचक्षुषे, देवेश, मम महापापं अपाकुरु; मम कारणे, रामचन्द्रः, लोकपूजितः, वनं गतः। सीता, कोमलाङ्गी, तेन सह वनं प्रविष्टा; सा पुष्पशय्यां प्राप्त्वा शोकसम्पीडिता अभवत्। सीता, या पूर्वं सूर्यतापं न अनुभूता, अद्य मम कारणे वनं विचरति—हाय, जानकी स्वयम्। सीता, या राजसभा नेत्रैः अपि न दृष्टा, अद्य नूनं मृगयुकेन, मृत्युरूपैः दृष्टा। सीता, या मधुरं भोजनं कृत्वा कदापि न तृप्तिं अनुभूता, अद्य हाय, वनफलानि इच्छति।” एवं प्रतिदिनं सूर्यं समीपं गत्वा, महाराजः भरतः, रामनिष्ठः, प्रातःप्रातः एतत् वचनं वदति स्म। यदा मन्त्रिणः, सुखदुःखज्ञः, नीतिशास्त्रविदः, यं संबोधयन्ति, राजा तान् इदं प्रत्युवाच— “हे मन्त्रिणः, किमर्थं मां, अत्यन्तदुःखितं, अधमं नरं संबोधयथ? मम कारणे, ज्येष्ठः भ्राता रामः, वनं प्रविश्य दुःखं भजति। यः अतीव दुःखितः, तस्य निद्रा केवलं पापशुद्धये; रामचन्द्रपदं पुनः पुनः स्मरन्, हे सुमन्त, तद् अहं करोमि। धन्यास्ति सुमित्रा, वीरमाता, पतिसंनिष्ठा, यस्य पुत्रः प्रतिदिनं रामपादसेवा करोति। तस्मिन्ग्रामे, नूनं, भ्रातृनिष्ठः भरतः वसति, उच्चैः विलपन्; सः ग्रामं दृष्टवान्।” शेषः उवाच—ततः, मिलनवाञ्छया हृदयम् आकुलं कृत्वा, भरतः धर्मश्रेष्ठः, पुनः पुनः भ्रातृस्मरणं अकरोत्। सः हनुमन्तं, वायुसुतं, महाबलिनं, दन्तदीप्तिं चन्द्रकान्तमिव चन्द्रप्रभया तमोहरं दृष्ट्वा, इदं वदति— “शृणु, वीर हनुमन्, मम भ्रातृप्रणीतं वचनं, यः दीर्घवियोगेन कम्पितः, गद्गदस्वरः। गच्छ, वायुसुत वीर, तं भ्रातरं यः वियोगदुःखात् कृशः, दण्डवत् तनुम् धारयति। चीरवस्त्रधारी, जटाजूटधारी, वियोगदुःखात् फलानि अपि न भुङ्क्ते। यस्य अन्यस्य पत्नी मातृवत्, सुवर्णं मृत्तिकावत्; यः स्वजनं पुत्रवत् रक्षति—सः मम धर्मज्ञः बान्धवः। यस्य शरीरं मम वियोगाग्निना दग्धं, तस्य शीघ्रं मम आगमनवार्तया हर्षवर्षेण शीतलं कुरु। तं ज्ञापय—रामः सीतया सह, लक्ष्मणेन सह, सुग्रीवमुख्यवानरैः, विभीषणादिराक्षसैः सह, पुष्पकविमानस्थः सुखेन आगतः; यस्य आगमनेन, मम अनुजः शीघ्रं सुखं प्राप्स्यति।” रघुवंशनायकस्य, बुद्धिमतः, वचनं श्रुत्वा, सः हनुमान् भरतगृहं नन्दिग्रामे अगच्छत्, आज्ञां पूरयन्। नन्दिग्रामं प्राप्य, वृद्धमन्त्रिपालितं, भरतं ददर्श—सः बुद्धिमान्, भ्रातृवियोगात् कृशः। सः तं वृद्धमन्त्रिभिः सह रामकथायां लीनं, रामपदामृतपूर्णवचनं वदन्तं ददर्श। हनुमान् धर्ममूर्तिं भरतं नमस्कृत्य, सर्वगुणसम्पन्नं, निर्मलस्वभावं, ब्रह्मणाः निर्मितं, तं ददर्श। तं दृष्ट्वा, भरतः शीघ्रं उत्थाय, अञ्जलिं कृत्वा, “स्वागतम्! वद, रामः कुशलं वा?” इति पप्रच्छ। एवं वदन्, तस्य दक्षिणबाहुः कम्पितः, शोकः हृदयात् अपाक्रान्तः, मुखं हर्षाश्रुभिः पूर्णम्। तं एवम् स्थितं दृष्ट्वा, वानराधिपः प्रत्युवाच—“रामः लक्ष्मणेन सह, समीपे आगतः इति विद्धि।” रामागमनवार्तामृतसिक्तं तस्य शरीरं हर्षपूर्णं अभवत्; रावणस्य तु गतिं न जानामि। सः उवाच—“मम किमपि तव नास्ति; अहं तव जीवनदासः, रामसंदेशवाहकः।” वसिष्ठः, तद् अर्घ्यं गृह्य, वृद्धमन्त्रिणः, हर्षपूर्णाः, हनुमदुपदिष्टमार्गं अनुसृत्य रामं गच्छन्। दूरात्, पुष्पकविमानस्थं, सीतालक्ष्मणसंयुक्तं, रम्यं रामं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, रामः भरतं पदयात्रं, जटाचीरवस्त्रधारीं, कौपीनधारीं, अभिवादयत्। मन्त्रिणः, भ्रातृरूपधारी, तत्र समवेताः, जटाचीरवस्त्रधारिणः, तपसा कृशाङ्गाः दृष्टाः। रामः, एवं राजा दृष्ट्वा विचारयति—“अयम् दशरथपुत्रः, राजाधिराजः, बुद्धिमान्।” सः पुत्रः, पदयात्रः, जटाचीरवस्त्रधारी—वने मम दुःखं तादृशं न अभवत्। मम वियोगेन यथा परिवर्तितः—हाय, पश्य मम भ्रातृं, जीवात् प्रियतरं, प्रियसखा। मम समीपागमनं श्रुत्वा, वृद्धमन्त्रिणः हर्षिताः, वसिष्ठेन सह भरतः मां द्रष्टुं आगच्छति। एवं वदन्, राजा, विभीषणहनुमत्-लक्ष्मणान् मह्यं मह्यं सम्मानं कृत्वा, पुष्पकविमानात् आकाशात् शीघ्रं अवतीर्य।