नागरिकैः श्रुत्वा "यज्ञाः त्वया क्रियन्ते, धर्मः च त्वत्तः वृद्धिं गच्छति" इति उक्तं, स कमलनयनः रामः तैः वचोभिः प्रहृष्टः अभवत्। ततः सः रामः वस्त्रैः विविधैः दानैः च सर्वान् नागरिकान् सत्कृत्य, मुनीन् अपि सत्कृत्य, धर्मात्मा सर्वान् जनान् इदं प्राह— "कच्चित् तपो वर्धते? कच्चित् यज्ञः सम्यक् क्रियते? कच्चित् स्वपत्नीषु भक्तिः अस्ति? कच्चित् स्वामि पूज्यते?" पुनः पृच्छति— "कच्चित् पत्न्यः सन्तानसम्पन्नाः? कच्चित् सर्वं शुभफलदं स्यात्?" तदा मुनयः ऊचुः— "काकुत्स्थ, राजन्, तव राज्ये सर्वेषां तपस्विनां कुशलम्। वयं गन्तुम् इच्छामः, किं मन्यसे?" रामः उवाच— "यस्य ब्राह्मणाः तुष्टाः, तेन शम्भुः अपि तुष्टः; यस्य भगवान् तुष्टः, तस्य सर्वं कुशलम्। अतः अत्र भोजनं कृत्वा गन्तव्यम्।" एवं उक्त्वा, मुनिगणाः उत्तमं भोजनं भुक्त्वा, आशीः दत्त्वा, हृष्टाः स्वगृहाणि जग्मुः। रामः अपि परमप्रीतः, भार्यया भ्रात्रा च सहितः, तत्रैव स्थितः। सः रामः सर्वप्रजाप्रियः, निष्कण्टकं राज्यं चकार। यः कश्चन, पापी अपि, एतां कथां शृणोति, सः सर्वपापेभ्यः विमुक्तः परमं ब्रह्म प्राप्नोति। यः स्मरति, तस्य कदापि आपद् न भवति। यः तु यथोक्तं पठति— श्रीगणेशाय नमः! कुलदेवतायै नमः! श्रीगुरुपादकमलाभ्यां नमः! नारायणाय, श्रेष्ठपुरुषाय, देवीमातायै, सरस्वत्यै, व्यासाय च नमस्कृत्य विजयम् उद्घोष्यते। ऋषयः ऊचुः— "सर्वं श्रुतम् अस्माभिः, भगवन्, त्वत्तः रम्यं स्वर्गखण्डं। अधुना, दीर्घायुष्मन्, श्रीरामकथां वद।" सूतः उवाच— "एकदा वत्स्यायनः श्रेष्ठमुनिः नागराजं पप्रच्छ, एतां पावनां कथां।" वत्स्यायनः उवाच— "त्वत्तः सर्वाः कथाः श्रुताः—सृष्टिप्रलयवृत्तान्ताः, पृथिव्याखाशचरितानि, नक्षत्रमण्डलविनिश्चयः। महाभूतसृष्टिप्रक्रियाः पृथक् व्याख्याताः, विविधराजानां वृत्तान्ताः अपि त्वया कथिताः। सूर्यवंशसम्भूतानां राज्ञां अद्भुतानि कर्माणि त्वया प्रोक्तानि; तेषु रामकथाः महापापविनाशन्यः। त्वत्तः रामस्याश्वमेधकथां संक्षेपेण श्रुतवान्; विस्तारतः श्रोतुम् इच्छामि। यत् श्रुतं, स्मृतं, उक्तं वा, तत् महापापविनाशनं, कामदं, भक्तजनानां हृदयप्रसादकं च।" शेषः उवाच— "धन्योऽसि द्विजश्रेष्ठ, यस्य मनः एवं प्रवृत्तं, रघुपुङ्गवपदाम्बुजानां सुधारसकाङ्क्षया। साधुसङ्गः श्रेष्ठतमः, सर्वैः मुनिभिः कथ्यते; रघुनाथकथाभिः पापक्षयः स्यात्। मम कृते त्वया पुनः रामस्मरणं कृतम्—यस्य पादौ देवदानवमुकुटमण्डितौ। अहं किम् अल्पः, यथा मक्षिका, तस्य रामकथासमुद्रस्य, यत्र ब्रह्मादयः अपि मोहिताः, न जानन्ति। तथापि, प्रिय, यथाशक्ति वक्तव्यम्; यथा विहगाः आकाशे स्वबलात् गच्छन्ति। रघुनाथस्य कर्माणि कोटिशः प्रवृत्तानि; यः यथा शक्त्या, तथा तानि वर्णयन्ति। रघुनाथस्य शुद्धकीर्तिः मम मनः शुद्धिं करिष्यति, यथा वह्निः सुवर्णस्य।" सूतः उवाच— एवं मुनिवरं संबोध्य, ध्याननिमग्नलोचनः, ज्ञानदृष्ट्या शुभां परां कथां दृष्टवान्। स कम्पितगद्गदस्वरः, प्रमोदचिह्निताङ्गः, स्पष्टां दशरथात्मजकथां पुनः आरब्धवान्। शेषः उवाच— "यदा लङ्केश्वरः हतः, देवदानवानां शोकदः, तदा अप्सरसां मुखचन्द्रप्रभा पुनः प्राप्ता। तदा सर्वे देवाः इन्द्रमुख्याः प्रहृष्टाः अभवन्; ते स्तुत्वा, नमस्कृत्य, सेवकवत् स्थिताः। धार्मिकं विभीषणं लङ्कायाम् स्थाप्य, रामः सीतया सहितः पुष्पके आरूढः। सुग्रीवेण, हनूमता, सीतया, लक्ष्मणेन, च विभीषणेन च, सः रामः मन्त्रिभिः सहितः, विरहात् उत्कण्ठितः, अनुगतः। लङ्कां विविधरूपेण निरीक्ष्य, भग्नप्राकारद्वारां दृष्ट्वा, अशोकवनं, सीतास्थानं, सः मूर्च्छितः। तत्र सः पुष्पितानि शिंशपादिरुक्षाणि, कुसुमितानि, हनूमत्भयात् मृतराक्षसीपरिवृतानि अपश्यत्। तत्सर्वं शीघ्रं निरीक्ष्य, रामः ब्रह्मादिदेवैः विमानैः सहितः पुरीं प्रति प्रस्थितः। दिव्यदुन्दुभिशब्दं श्रुत्वा, अप्सरसां नृत्यसम्मानितः, रघुकुलश्रेष्ठः प्रययौ। मार्गे सीतायै पुण्यस्थानानि, आश्रमांश्च, मुनिपुत्रान्, पतिव्रतान् मुनिपत्नीं च दर्शयामास। यत्र यत्र पूर्वं रामेण मन्दिराणि स्थापिता, तानि सर्वाणि लक्ष्मणेन सह दर्शयामास। एवं दर्शयित्वा, सः रामः स्वपुरीं दृष्टवान्; समीपे नन्दिग्रामग्रामं अपि अपश्यत्। तत्र भरतः धर्मनिष्ठः राजा, भ्रातृविरहजनितशोकचिह्नितः, राज्यं चकार।