ततः भृगुवाक्यं श्रुत्वा, रामः पूर्वद्वारे धनुषं स्पृष्ट्वा, तं एकं एकाग्रबाणं सन्धाय, हनुमता राक्षसान् श्रोतुं कृत्वा, बाणं विससर्ज। तस्य बाणस्य निष्क्रान्ते, तौ राक्षसौ तस्य गतिं निरीक्ष्य, दारुम् तेन बाणेन पञ्चधा छिन्नं दृष्ट्वा, रामं याचितवन्तौ—“अस्माकं पुत्राः त्वया रक्षितव्या इति।” रामः प्रत्युवाच—“एवम् अस्तु।” ततो राक्षसौ लङ्कां प्रविशन्ति। वानराः तदनन्तरं प्राकारस्य संग्रामाय गताः, तत्र सर्वं प्राकारमपि पादाङ्गुलिपृष्ठकुचकरैः समतलं कृत्वा, द्वितीयं प्राकारं प्राप्ताः। तस्मिन्नेव काले, रावणः बाणैः सर्वान् विक्षिप्य, तान् अनुद्यमानः रामस्य समीपं जगाम। ततः सः रामं पञ्चभिः बाणैः आहतवान्। रामः अपि रावणं दशभिः बाणैः विहतवान्। तयोः उभयोः मध्ये अत्यद्भुतः संग्रामः अभवत्। रावणः दशभिः बाणैः प्रहारं कृतवान्। रामस्य बाणैः आहतः राक्षसः पलायनाय प्रवृत्तः। वानराः लक्ष्मणश्च अनन्तकोटि राक्षसान् हन्ति स्म। अनन्तरं, द्वितीयदिने, विभीषणः विचार्य रावणं प्रति इदं अवदत्—“एषा तृतीयनीति समयः, चतुर्थां मा चिन्तय; सा विपरीता धर्मार्थिनः न उचितम्। शत्रुबलं स्वबलं च ज्ञात्वा, स्वबलं श्रेष्ठं चेत्, संग्रामः उचितः; विपरीतं चेत्, विनाशः भवति। रामेण सह युद्धं, शक्तिमता, दुर्बलस्य न; यं वालिं एकबाणेन हतवान्, तं पूर्वं त्वं ज्ञातवान्। स्वयम् अपि त्वं मारीचं एकबाणेन हतं दृष्ट्वा पलायितः; वीर्यवान् राक्षसाः हताः, इन्द्रजित् तव पुत्रः मृतः। त्रीणि वराणि तेन भग्नानि, युद्धं न जितम्; अतः, सेवां स्वीकुरु वा, सीतां प्रतिपाद्य शान्तिं प्राप्नुहि। प्राकारस्थं पञ्चमुखं दारुं बाणेन पञ्चधा छिन्नं रामः; सः त्वां अपि हन्ति। तव कारणात् बहवः नष्टाः, अन्ये अपि विनश्यन्ति; एकः धर्ममार्गः सुखाय, न मूढता, हे भ्रातः। मानुषी पत्न्याः मृत्युयोगः, अनिच्छन्त्या पतिसंयुक्तया—तां सम्मान्य, प्रत्याहार्य, प्रेषय, शक्तिमान् अपि। अनिच्छया संयोगः दुःखपरम्परा; दुर्गन्धदूषितया स्त्रिया सह संगः त्याज्यः। वैराग्ये उत्पन्ने, विपरीतं कर्म दुःखदायकम्; रागे स्थिते, मृत्युः नरकः च। तव मृत्युस्तु व्यर्थः तया सह संयोगे; हे प्रिय, त्यागो वा, मृत्युः वा धर्मपत्न्याः। एवं तथा अन्यैरपि विधिभिः आपद् आगच्छति; अन्यं हितं वचनं वदामि। रामं गत्वा, प्रणम्य, स्तुत्वा, राघवाय निवेदय—‘क्षमस्व, हे राम, महावीर, शरणागतपाल।’ वयं सर्वे तमसाः राक्षसाः अतीव पापिनः; सीताहरणदोषं त्यक्त्वा, वयं तव पुत्राः इति स्वीकरोतु। वयं तव वशे, हे राम; इच्छया रक्ष वा हन्य; एवं वदामः, रघुनन्दनस्य पुरतः स्थिताः। वयं दीर्घायुः स्थिरराज्यं प्राप्नुयाम, दशानन। तदा अहं रावणः अवदं—‘अह! त्वं राक्षसः नासि। वीरः नासि, न राजधर्मं जानासि, न सनातनधर्मं; परस्त्रीधनराज्यं अन्वेषयन्। उत्तमः धर्मः वीराणां, न तव यथा, नपुंसकस्य। राजा इच्छति चेत्, शत्रुपक्षं परित्यज्य गच्छतु।’ ततः विभीषणः राजगृहं प्रविश्य, रामं समीपं गत्वा, शरणं याचितवान्। तदनन्तरं रावणः नगरं त्यक्त्वा, रामं लक्ष्मणं वानरान् राक्षसान् च युद्धाय आगतः। तदा रामः, महाबलिनं रावणं हन्तुं असमर्थः सन्, विभीषणस्य मुखं निरीक्ष्य, तेन उक्तं चिह्नं ज्ञात्वा, बाणेन तं विद्ध्वा, रावणं हत्वा। ततः कुम्भकर्णः महागदां गृहित्वा, सर्वं कृतवान्, बहून् वानरान् अपि भक्षितवान्, रामस्य शिरः गदया आहतवान्। ततः रामः शतशः तीक्ष्णैरबाणैः कुम्भकर्णं हत्वा। तदनन्तरं, विभीषणेन रावणादीनां श्राद्धादिकं विधिवत् कृतम्; रावणस्य नाम्ना शिवमन्दिरं निर्मितम्; विभीषणः लङ्कायाः राजा अभिषिक्तः; सीता अग्निप्रवेशेन शुद्धा, उमा-महेश्वराभ्यां सम्मानिता; पुरहरः सर्वामृतबलं दीर्घायुष्यं च दत्तवान्; रम्ये पुष्पके आरूढः, समुद्रं लङ्घित्वा, सेना तटस्थिता; तत्र शिवप्रतिष्ठा कृतम्; मुनिभिः देवैः च पूजितः रामः अयोध्यां गतः। ततः भरतादिभिः सह, नगरवासिभिः वसिष्ठमुनिभिः च सम्मानितः, स्वगृहं प्रविशत्। इन्द्रः देवाः च स्वयम् आगत्य, आसनादिभिः रामं पूजितवन्तः; वानराः अपि सम्मानिताः; जटाः विमुक्ताः, रामः राज्याभिषिक्तः; रावणवधेन प्रमुदिताः, देवाः रामं प्रति ऊचुः—“त्वया वयं स्वराज्ये स्थापिताः; सदा रक्ष। त्वं आदिनारायणः, दुष्टान् निग्रहीतुं अवतरितः; रावणं बान्धवान् हत्वा, त्रैलोक्यस्य रक्षकः। सौभाग्येन सदा सुखी भव।” इत्युक्त्वा, देवाः स्वर्गं गताः। ततः अयोध्यावासिनः प्रमुदिताः रामं प्रति अवदन्—“शत्रून् हत्वा प्रत्यागतः; त्वां दृष्ट्वा शुभं प्राप्तम्। सौभाग्येन राज्यं कर्तुम्, सौभाग्येन जनाः रक्षिताः, हे राम।