यदि एतत् सर्वं सीताया आगमनाय कृतं, या रावणेन नीताभूतासीत्, सुग्रीवस्य साहाय्येन, तर्हि हन्त, कियत् महान् भेदः अत्र दृश्यते! वालिः महाबलः महात्मा च, आदित्यं साक्षिणं कृत्वा, स्वस्मिन् वानरर्षभकोट्याः पञ्चाशत् सहस्रकोटिभिः कपिभिर्भल्लूकैश्च, रावणकृतं स्मृत्वा, सीतां पुनरानेष्यत्। किं तु, अल्पबलः सुग्रीवः सप्तकोटीनां सेनापतिः, तेन सह किम् साध्यते? कस्य च हितस्य अनुकरणेन कः सफलः स्यात्? एवं श्रुत्वा तारा सर्वं बोधितं विज्ञाय, “अहं सर्वं तव उक्तं अवगतम्, भगवन्,” इति उवाच। रामोऽपि तदा वदति—“राज्ञः धर्मः पापिनः दण्डनं, साधूनां रक्षणं च। वालिना सुग्रीवपत्नी रूमा च राज्यं च हृतम्, अतः तादृशस्य वधः दोषरहितः।” तदा तारा प्रत्युवाच—“यदि तथा, तर्हि सुग्रीवोऽपि वध्यः। यदा वालिः दुन्दुभिना युद्धाय गुहां प्रविष्टः, संवत्सरं तत्र स्थितः, तदा सुग्रीवेण मया सह राज्यं च हृतम्। सः पूर्वं वा, अथवा इदानीं, हन्तव्यः आसीत्।” रामः पप्रच्छ—“कदा एषा घटना जाताऽस्ति?” तारा अवदत्—“षष्टिसहस्रवर्षाणि अतीतानि, अशीतितमे वर्षे, राक्षसेन युद्धे सुग्रीवात् राज्यं हृतम्। ततः किञ्चित् कालानन्तरं, वालिना पुनः आगत्य, सुग्रीवः निष्कासितः। तस्य भार्या च राज्यं च हृतम्। तस्मिन्नेव दिने तव पितरः दशरथः अभिषिक्तः।” रामः पुनरुवाच—“मम पितुः आदेशेन, ये राज्यं हृतवन्तः, तान् दुर्जनान् निगृह्य, गुरुशासनं न लङ्घयित्वा, तदा ये राज्ये अधिष्ठिताः, तेषां दण्डः दत्तः। अथवा, वालिः मृगेषु मुक्तः पशुरिव निहतः, यतः पशवः परस्परं विदारयन्तः दोषार्हाः। अतः मया वा, पशुभिः वा, स्थिरैः चलैः बद्धैः भ्रमद्भिः मूढैः पलायमानैः च, ये सङ्गं परित्यज्य विहरन्ति, तेषां विमोचनाय मृगयायाः विधानं कृतम्। दृष्टः अदृष्टः, धावन् अधावन् वा, मृगयायाः नियमेन अहं कृतवान्। गत्यवरोहात् परं, पुण्यस्थानं विभाग्यते; राज्ञः मृगया अधर्मा, मांसभक्षणं विना।“ एवं रामस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वे कम्पमानाः शिरांसि नतवन्तः। तदा वालिः अञ्जलिं शिरसि स्थापयित्वा रामं प्रणम्य उवाच—“नमस्ते राम, मम वचनानि शृणु। शङ्खचक्रगदाधरः पीताम्बरधारी, जगद्गुरुः नारायणः स्वयमेव त्वं इति श्रुतम्। योगिनः त्वां ध्यायन्ति, यज्वानः त्वां यजन्ति; देवपितृबलिहोत्रभुक्, त्वं कः, पितृदेवतारूपधारी? मरणे त्वां स्मरन् मुच्यते; त्वां दृष्ट्वा, हे राम, मम पापानि नश्यन्ति। धनुषं गृहाण काकुत्स्थ, अहं महता शोकाभिभूतः।” रामः उवाच—“एवं भवतु।” तदा बाणं गृह्य वालिं प्रत्युवाच—“किं इच्छसि? वद, दास्ये।” वानरः उवाच—“यदि भगवन् तुष्टः, तर्हि मे परमं गतिं प्रयच्छ। सुग्रीवः रक्षितव्यः, अहं निरामयः। तारा अपि—मया पापिना अपराधः कृतः, तस्य फलम् अनुभूतम्।” एवम् उक्त्वा, रामं पश्यन् वालिः देहम् उत्सृज्य स्वर्गं गतः। रामः तदा सुग्रीवम् अभिषिञ्च्य स्वयम् वनं प्रविष्टः। अनन्तरं, रामः सखायं सुग्रीवं सह समुद्रतीरं गच्छन् पप्रच्छ—“कुत्र लङ्का? कुत्र सीता? कुत्र रिपुः?” हनूमान् उवाच—“लङ्कां प्रविश्य, सीतां अन्विष्य, सर्वं ज्ञात्वा, युद्धं वा शमं वा कर्तव्यम्। समुद्रस्य तीर्णाय, भगवन्, किम् आज्ञापयति?” रामः सुग्रीवं पप्रच्छ—“कथं एतत् साध्यते?” वानरः उवाच—“मम वानराः भल्लूकमुख्याः च दशशः कोटिभिः सन्ति।” “एकं नियुक्त्य, सर्वान् सञ्चिनु, यथोचितं कुरु।” जाम्बवान् उवाच—“हनूमान् एव एकः गच्छतु, लङ्कां विज्ञायतु।” ततः हनूमान् लङ्कापुरीं गत्वा, सीतां अशोकवाटिकायां उपविष्टां दृष्ट्वा, तया सह संवादं कृत्वा, तां आश्वास्य, वाटिकां भञ्जयित्वा, रक्षांसि ताडितवान्। राक्षसैः बद्धः, लङ्कां दग्ध्वा, उत्तरतीरं गत्वा, रामं दृष्ट्वा, सर्वं निवेद्य, तस्थौ। रामः तदा सर्वैः सह मन्त्रयन्, जाम्बवान् उवाच—“रामेण लङ्का वानरैः विनाशिता भविष्यति, इति नारदेन मया श्रुतम्।” ततः सागरस्य तीर्णाय यत्नः कर्तव्यः। रामः तदा शंकरं पूजयित्वा, सर्वं समर्प्य, “यथोक्तं करिष्यामि” इति उक्त्वा, शिवं पूजयित्वा, प्रणम्य प्रार्थना अकरोत्— “महादेव, महाभूतभक्ष, महाप्रलयनिमित्त, महाभुजङ्गाभरण, महरुद्र, शंकर, परमेश्वर, विरूपाक्ष, नागयज्ञोपवीतधारी, चर्माम्बरधारी, ब्रह्मकपालमालाभूषित, नरकास्थिभूषित, भस्माङ्गराग, परनारायणप्रिय, शुभाचार, पञ्चब्रह्मेषु प्रथम, पञ्चवक्त्र, चतुर्मुख, वेदवेद्य, भक्तसुलभ, भक्तदुर्लभ, परमानन्दज्ञानस्वरूप, सूर्यदन्तच्छेदक, दक्षशिरच्छेदक, ब्रह्मपञ्चमशिरोहर, पार्वतीप्रिय, नारदगीयकृत्य, शर्व, त्रिनेत्र, त्रिशूलधारी, पिनाकधन्वा, जटाधर, बहुरूप, वृषवाहन, शुद्धस्फटिकसदृश, चतुर्भुज, नानायुधधारी, दक्षिणामूर्ति, प्रभु, सुरेश, गङ्गाधर, त्रिपुरान्तक, श्रीशैलनिवासी, काशीनाथ, केदारनाथ, भूषणेश्वर, गोकर्णेश, कनखलनाथ, गिरिनाथ, चक्रदायक, बाणचिन्ताहरण, मुरविनाशक, चरणारविन्दार्चित, सोमसोमाभूतिविभूषित, सर्वज्ञ, तेजोमय, विश्वव्यापिन्, नमो नमः।” एवं स्तुवन् रामः, तस्य पुरतः लिङ्गं स्फुटं बभूव, तेजस्विना रूपेण सह। ततः भीतः रहितः रामः, भगवन्तं पद्मासनस्थं, उमान् अङ्के स्थापयन्तं, सर्वाभरणभूषितं, सुशिरोमण्डलधरं, हिमालयकन्यया कटिस्पृष्टं, उभाभ्यां वरदाभयप्रदं, बहुप्रकाशमण्डलसमुज्ज्वलितं, प्रसन्नवदनं, स्मितमुखं ईश्वरं दृष्ट्वा। रामः तं परं देवम् अञ्जलिं कृत्वा प्रणम्य, पुनः शिरसा साष्टाङ्गं निपपात।