नारदः भगवतः ब्रह्मणः समीपं गच्छति स्म। स आदरपूर्वकं पप्रच्छ—“हे ब्रह्मन्, सर्वेषु व्रतेषु श्रेष्ठं संवत्सरनाम्ना दीपव्रतं यथा विधीयते, तस्य माहात्म्यं च कथयस्व। तेन सर्वव्रतानि साधितानि इव भवन्ति, सर्वाः कामनाः पूर्णाः, सर्वपापानि विनश्यन्ति च।” ततः महादेवः दिव्यं ऋषिं नारदं संबोध्य उवाच—“सर्वपापक्षयकारं रहस्यं ते वक्ष्यामि। यः शृणोति, ब्रह्महत्यादिपापसम्पन्नः अपि, गोहन्ता, मित्रद्रोही, गुरुपत्नीगामी, विश्वासघातकः, क्रूरचित्तः च, स शाश्वतं मोक्षं प्राप्नोति, शतजनानां उद्धारं करोति, विष्णोर्लोकं गच्छति च। अतः तव संवत्सरदीपव्रतं, तस्य विधिं, माहात्म्यं च विस्तरशः वक्ष्यामि। शिशिरे मासे, शुभे एकादश्यां प्राप्तायां, ब्राह्ममुहूर्ते उत्तिष्ठेत्, कामक्रोधविवर्जितः। नद्याः संगमे, तीर्थे, सरसि, वा प्रवाहे, स्नानं कुर्यात्, गृह एव वा, आत्मसंयमेन। सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वा, स्नानस्य पुण्यं सर्वदा दातुं प्रार्थयेत्। तत्र स्नानमन्त्रं पठेत्—‘देवान् पितृन् च तर्पयित्वा, जपं कृत्वा, इन्द्रियैः संयतैः, तदा लक्ष्मीनारायणं पूजयेत्, पञ्चामृतैः स्नापयित्वा, सुगन्धितवारिणा च।’ तदा मन्त्रम् उच्चारयेत्—‘त्वं स्नातः, देवदेव, लक्ष्मीसहितः, जगन्नायकः; संसारबन्धनात् मां उद्धर।’ अनन्तरं जनार्दनं लक्ष्मीसहितं वेदमन्त्रैः, पुराणमन्त्रैः च भक्त्या पूजयेत्। ततः सन्दनं च अन्यानि उपहाराणि समर्पयेत्, स्ववाक्यैरपि—‘नमः मत्स्यदेवाय, नमः कूर्मदेवाय, नमः वाराहाय, नमः नरसिंहाय, नमः बुद्धाय, पुनः नमः कल्कये, नमः रामाय, नमस्ते विष्णवे, नमस्ते सर्वात्मने।’ एवं केशवादिनाम्ना हरिं पूजयेत्। तत्र दिव्यं, सुगन्धितं, शुद्धं, मधुरं धूपं समर्पयेत्—‘देवदेव, एतं धूपं स्वीकरोतु।’ तदनन्तरं वस्त्रमन्त्रं पठेत्—‘हे दामोदर, नमस्ते, संसारसागरात् मां रक्ष; मया दत्तं यज्ञोपवीतं, परमपुरुष, त्वं स्वीकरोतु।’ ततः यज्ञोपवीतमन्त्रं पठेत्—‘मया दत्तानि पुष्पाणि, मालतीआदिसुगन्धितानि, देवदेव, हर्षेण स्वीकरोतु।’ पुष्पमन्त्रं पठेत्—‘भगवन्, भक्ष्यभोज्यसहितं, सर्वरुचिसम्पन्नं, अर्पणं स्वीकरोतु।’ अर्पणमन्त्रं पठेत्—‘सुपारी, ताम्बूलं, कर्पूरं च, मया दत्तं, देवदेव, ताम्बूलार्पणं स्वीकरोतु।’ गुरवे भक्त्या धूपं दद्यात्, गुग्गुलुं घृतसम्भृतं च, पूजां एवं कुर्यात्, दीपं घृतसम्भृतं प्रज्वालयेत्। हे मुनिश्रेष्ठ, एकाग्रचित्तः, लक्ष्मीनारायणस्य पुरस्तात् तुलसीवनमध्ये, विविधदीपान् निर्मायेत्। तत्र देवदेवाय, चक्रपाणये अर्घ्यं दद्यात्; नवम्यां पुत्रार्थे श्रेष्ठं अर्घ्यं नारिकेलसहितं दद्यात्। दशम्यां धर्मार्थकामार्थे मधुम्बरं दद्यात्; एकादश्यां दारिद्र्यनिवारणाय दाडिमं सदा दद्यात्। हे नारद, सप्तधान्यैः, सप्तफलैः, सुपारिसहितपर्णेन, वंशपात्रे तद् स्थापयेत्। वस्त्रैः आच्छाद्य, देवतायै समर्पयेत्; द्विजश्रेष्ठ, मनसा शृणु, अस्य मन्त्रः—‘देव, तुलसीसमेतः, शंखसहितः, मया दत्तं अर्घ्यं स्वीकरोतु; नमस्ते, देवदेव।’ एवं जनार्दनं लक्ष्मीसहितं पूज्य, व्रतपूर्णार्थं देवदेवमुपप्रार्थयेत्। ‘देवदेव, अहं उपवासं कृतवान्, कामक्रोधरहितः; अस्य व्रतेन, भगवन्, त्वमेव शरणं। देव, अस्मिन्व्रते यद् अपूर्णं मया, तत् सर्वं तव कृपया पूर्णं भवतु, जनार्दन।’ ‘नमस्ते पद्मनयन, नमस्ते जलशयन; तव प्रसादेन अस्य व्रतं मया कृतं, केशव।’ ‘केशव, अज्ञानतमोविनाशक, अस्य व्रतेन, त्वं प्रसन्नः भूत्वा ज्ञानदर्शनं ददातु।’ रात्रौ जागरणं कुर्यात्, गीतैः, शास्त्रपठनैः, कलाविशेषज्ञैः वाद्यनृत्यैः, पुण्यकथाभिः च। रात्र्याः समाप्तौ, शुद्धसूर्ये उदिते, ब्राह्मणान् भक्त्या आमंत्रयेत्, वैष्णवं श्राद्धं कुर्यात्। तान् इच्छया, क्षीरपाकघृतसहितं, ताम्बूलपुष्पगन्धादिदानैः, सम्यक् भोजयेत्। यज्ञोपवीतवस्त्रमाल्यचन्दनं दद्यात्; त्रिमहापत्नीकं दम्पतिं भोजयेत्, वस्त्राभरणकुङ्कुमसहितं च। यथाशक्ति वंशपात्रे अंकुरितधान्यैः, नारिकेलैः, पक्वान्नैः, वस्त्रैः, विविधफलैः च पूरयेत्। तत्र आचार्यं पत्नीसमेतं वस्त्रैः वस्त्रयेत्, दिव्याभरणगन्धमाल्यैः पूजयेत्। गौः सर्वाभरणयुक्ता, दुग्धदा, यथोचितदानवस्त्रैः सह दद्यात्; शृणु एतत्। यः सर्वतीर्थेषु स्नात्वा लभते पुण्यं, तद् सर्वं फलं स भगवतः कृपया प्राप्नोति। विष्णोः कृपया, सः सर्वान् भोगान्, सर्वान् रम्यकामान् उपभूय, अन्ते वैष्णवपदं प्राप्नोति। एवं विधिना व्रतं कृत्वा, दीपव्रतस्य माहात्म्यं शृण्वन्, भक्त्या विष्णुं लक्ष्मीसहितं पूजयन्, सर्वपापक्षयं, सर्वकामफलप्राप्तिं, मोक्षलाभं च अवाप्नोति।