राजा जनकः महात्मानं शम्भुं समुपगम्य प्राञ्जलिरुवाच— “भगवन्, मम कन्या वैदेही रामस्य स्वयमेवरे दातव्या। सा कुलसम्पन्ना, रूपवती, बलसम्पन्ना, उत्साहयुक्ता च। बहुक्षत्रियदेवदानवब्राह्मणसर्वभूतसमवायमण्डले यदि रामात् बलवत्तरः कश्चित् तां गृह्णीयात्, तदा मम वाक्यं मिथ्या स्यात्, पापं च मे सम्पद्येत। यदि च दशरथः समस्तबलैः सह आगच्छेत्, रामः च क्षत्रियः सन् तान् सर्वान् हन्यात्, तदा मम कन्यायाः का गतिर्भवेत्? किं प्रेषयेत्, किं कुर्यात्, किं कारयेत्? महाबलसम्पन्नः राजा सेनाभिः त्रैलोक्यं अपि विनाशयेत्, किं तु वयं दुर्बलाः। त्वमेव मे शरणं— विवाहस्य शुभमुपायं ब्रूहि येन रामः मम जामाता भवेत्।” शम्भुः प्रत्युवाच— “तथैव करिष्यामि।” सः पुनः उवाच— “रामः एव सीतायाः पतिः भविष्यति। अद्यैव रामं अभ्यर्च्य, मम धनुः तुभ्यं दास्यामि।” राजा उवाच— “तव धनुषा रामं सीतया स्वयमेवरे संयोजय।” शङ्करः उवाच— “एष धनुः मम अनारोपितः। यः एनं आरोपयितुं शक्नोति, तस्मै सीता मया दातव्या। एतत् व्रतं स्थापय।” एवं उक्त्वा भगवान् हरः स्वसखैः सह अन्तर्धानं ययौ। ततः राजा महता प्रयत्नेन धनुषः उत्थानं अकरोत्, किन्तु न शक्नोत्। पुनः, शतसहस्रगजबलसमूहं आहूय, “उत्थापय!” इत्याज्ञापयत्। सः मातुलं नमस्कृत्य, हसन्, उच्चैः कूद्य, उभाभ्यां हस्ताभ्यां धनुषं जानुयुतं उत्थापयामास। तस्य मातुलः मारीचः तद् श्रुत्वा ब्राह्मणरूपं धृत्वा, विधेहे, वैश्वदेवकर्मान्ते, “अहम् आगतः अतिथिः इव मां पश्य,” इति याचितवान्। राजा उवाच— “स्वागतं ब्राह्मण! अत्र आसनं— तत्र उपविश।” स अतिथिः “तथास्तु,” इति उपविष्टः। ततः राजा जलं आदाय, तस्य पादौ प्रक्षाल्य, गन्धपुष्पाक्षतैः पूजयित्वा, महत् सत्कारं कृत्वा, भोजनं निमन्त्रितवान्। सः षड्रससम्पन्नं भोजनं सुवर्णपात्रे स्थापितं दृष्ट्वा, तं सुभक्ष्यं सस्मार। तस्मिन्नेव काले, सीता समागता, पद्मकेसरदीप्तवर्णवस्त्रधारिणी, श्यामकुन्तलावलम्बिनी, युवानां मनः हरन्ती, स्त्रीणां स्थैर्यं भङ्क्तुमिव दृष्ट्या दर्शयन्ती— “एवं स्त्रीहृदयम्।” तस्याः ललाटं दीप्तम्, भ्रूणि कामधनुषाकृतिः, नेत्रे पद्मदलरक्ते, नासिका तिलपुष्पसुषमा, कपोलौ मृदु, मध्ये दीप्तिः, ओष्ठौ बिम्बफलकृतिः, दन्ताः दाडिमबीजसदृशाः, अधरः शङ्खसुषमाः, ग्रीवा सुशोभिता, उरः पूर्णः, स्तनौ मणिमालाविभूषितौ, बाहू समुन्नतौ, अङ्गुल्यः पद्मकलिकासदृश्याः, विविधरत्नमुद्राभिः भूषिताः, कटिः सुकुमारः, नाभिः गम्भीरः, स्फिक् विस्तीर्णः, ऊरू गजस्कन्धोपमौ, जङ्घे सुशोभिते, पादौ नूपुरादिभिः भूषितौ, अङ्गुल्यः अलङ्कृताः, नीलोत्पलसुगन्धिनौ, तं अतिथिं पुरतः कृष्णमरिचं खादन्ती आगता। सा दृष्ट्वा, सः चिन्तयामास— “कथं तां चोरयामि? कथं आलिङ्गयामि? किं अन्यत् कुर्यामि?” अवसरं न लब्ध्वा, चुप्त्वा निर्गतः। ततः देवाः धनुषं आरोपयितुं प्रयत्नवन्तः, अन्योन्यं अतिक्रान्तुं यत्नं अकुर्वन्, किन्तु महेन्द्रः प्रथमः धनुषं प्राप्तः, किन्तु अन्तेषु अपि न नमयितुं अशक्नोत्। पुनः सूर्यः धनुषं आदाय नमयितुं प्रयत्नं कृत्वा, भूमौ पतितः। वायुः, बलिनां श्रेष्ठः, धनुषं आदाय स्वहस्तेन आकर्षितुं प्रयत्नवान्, किन्तु स्वयं भूमौ पतितः, धनुः वायौ पतितम्, तत्र सर्वे हसन्ति स्म। एतस्मिन्नेव काले, श्रेष्ठं अश्वं आरुह्य, बाणः असुरः, सहस्रबाहुः, बहुदानवमुखैः परिवृतः, प्रह्लादेन सह, विधेहनगरं आगतः। ततः, स्वरत्नदीप्त्या दिशः दीप्तयन्, देवगीतिशब्दं श्रुत्वा, द्वयङ्गुलबलात् धनुषं स्थगयामास। प्रह्लादः बली च अग्रे धावित्वा, क्रमशः प्रयत्नं अकुरुताम्। राक्षसाः मौनं धृत्वा, महाबलिनः राजानः समागत्य, धनुषं आरोपयितुं न शक्नुवन्तः, तस्थुः। पुनः ब्राह्मणाः समागच्छन्। विश्वामित्रः धनुषं आदाय, एकाङ्गुलपरिमितं आरोपयित्वा, स्थगितवान्, अन्ये निवृत्ताः। ततः, धनुः दिवसमेकं अनारोपितम्, राघवः भ्रातृभिः सह आगत्य, धनुषं दृष्ट्वा, स्पृष्टवान्। पुनः शतशः राजकुमाराः, सर्वाभरणभूषिताः, समागत्य धनुषं दृष्ट्वा, स्पृष्ट्वा, न च चलयितुं अशक्नुवन्। ततः दशरथपुत्रप्रधानाः कुमाराः समागच्छन्। ततः दण्डचामरधारिणः समागत्य, सर्वान् निष्कास्य, मार्गं निर्माय। रामः, सर्वाभरणभूषितः, लक्ष्मणहस्तं गृहीत्वा, धनुषं समीपं गत्वा, स्पृष्ट्वा, नमस्कृत्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, धनुषं आदाय, उत्थापयामास। तस्य उत्थानसमये, सर्वे हसन्ति स्म— “अत्र महारथाः अपि भग्नाः।” रामः जानुं स्थापयित्वा, एकेन हस्तेन धनुष्याः तन्तुं योजयित्वा, शिखरं नमयामास। सर्वे धनुषि तन्तुं दृष्ट्वा, आश्चर्येण नासाग्रेषु अङ्गुल्यः स्थापयामासुः। रामः अपि धनुष्याः तन्तुं नादयामास, तस्य शब्देन सर्वेषां मनः कम्पितम्। सर्वत्र जनाः “रामेण धनुः आरोपितम्,” इति वदन्ति स्म। जनकः ततः सीतां रामाय दत्वा, अन्यान् राज्ञः संग्रामे जित्वा, स्वनगरं प्रत्यागच्छत्। कदाचित् दशरथः रामं युवराजं अभिषिच्य, हृष्टः अभवत्। रामः राजानुग्रहेण युक्तः इति सर्वजनाः “रामः राजा भविष्यति,” इति चर्चां अकुर्वन्। ततः कैकेयदेशराजस्य कन्या, शोभिताभरणा, रामस्य राज्यं न सहन्ती, राजानं उवाच— “इदानीं मम प्रतिज्ञाबलं कालः। किं दातव्यम्?” इति राजा चिन्तयामास। रानी उवाच— “रामः चतुर्दशवर्षाणि वनं गच्छतु, भरतः राज्यं भुञ्जीत।” राजा, वचनभङ्गदोषभीतः, किञ्चित् स्वीकृतवान्। ततः, व्याकुलचित्तः, वसिष्ठं उवाच— “रामः वनं गच्छति। किम् एतस्य फलम्? शुभाशुभं विचिन्त्य ब्रूहि।