ततः वसिष्ठः तं ब्रह्मराक्षसं भस्मग्रहणेन मन्त्रजपं कृत्वा मुक्तवान्। तं पृष्टवान्—“त्वं कः?” स उत्तरं दत्तवान्—“अहं ब्राह्मणः, वेदविद्यायाः गर्वितः। अन्येषां धनं चौर्येन गृहीत्वा ब्रह्मराक्षसत्वं प्राप्तवान्। मे प्रायश्चित्तं चिन्तय।” वसिष्ठः उक्तवान्—“राक्षसभावं शतवर्षपर्यन्तं भुक्त्वा, गङ्गायां स्नात्वा, शतं बिल्वपत्राणि शिवाय समर्प्य पुनः स्नानं कृत्वा, पापात् विमुक्तः भविष्यसि।” कदाचित् तव पुण्यकर्मणः सम्पाद्य, अहं तुभ्यं स्वं स्थानं दास्यामि; ततः परं परं पदं प्राप्स्यसि। वसिष्ठस्य वचनं श्रुत्वा ब्रह्मराक्षसः वसिष्ठस्य उपदिष्टपुण्यबलात् दिव्यशरीरधारी अभवत्, प्रणम्य स्वर्गं गतः। ततः काले समुपगते वसिष्ठः रामं यज्ञोपवीतं समारोप्य वेदान्, षड्वेदाङ्गानि, द्वे मीमांसे, नीतिशास्त्रं च उपदिष्टवान्। ततः धनुर्वेदम्, आयुर्वेदम्, गीतविद्यां, वास्तुशास्त्रं, निमित्तज्ञानम्, विविधानि युद्धशास्त्राणि च शिक्षितवान्। ततः विवाहाय समारम्भं कर्तुम् इच्छन् दशरथः दूतान् विविधेषु देशेषु प्रेषितवान्। तदा कश्चित् शीघ्रं आगत्य राज्ञे उक्तवान्—“राजन्, विदर्भदेशाधिपः ‘विदेहः’ नाम्ना प्रसिद्धः। तस्य कन्या ‘वैदेही’, लक्ष्मीसदृशी, सर्वमङ्गलैः युक्ता, यज्ञेन प्राप्ता, रामाय योग्याः। स राजा तां रामाय दातुं सज्जः; तस्मात् शीघ्रं तत्र गच्छ।” ततः वसिष्ठादीन् प्रेष्य, ते तत्र गत्वा तां निरीक्ष्य, शुभमुहूर्तं निश्चित्य, अयोध्यां पुनरागत्य, राज्ञे निवेद्य, रामं च अन्यान् राज्ञः सह शीघ्रं प्रस्थितवन्तः। ते विविधैः गजैः, अश्वैः, रथैः, शिबिकाभिः, पलङ्काभिः च यात्रा कृतवन्तः। तत्र रम्यक्रीडायाः, सुखानां कौशलं, कलासु निपुणाः, गन्धर्वाः कामशास्त्रविशारदाः, स्त्रियः मृदुस्थूलविस्तीर्णस्तनाः, कण्ठसन्निकृष्टाः, विशालसुकुमारभालाः, पद्ममुखाः, कुण्डलितदीर्घकेशबन्धाः, सुवर्णकुण्डलधारिण्यः, स्नानतेजसा भूषिताङ्ग्यः, जपाकुसुमरक्तदन्ताः, मीननयनस्पष्टाः, शङ्खकर्णाः, तारारत्ननासिकाः, दर्पणगण्डाः, तिलपुष्पनासिकाः, मध्यवक्रस्तनाः, ज्वलद्वर्णाधराः, दन्तदंशचिह्निताः, समदीर्घाङ्ग्यः, गोलाङ्ग्यः, नातिविस्तीर्णाः, गुच्छितविहितबाहुः, पद्मपत्रसदृशबाहुः, मृदुस्निग्धगोलसुकुमारकटिः, दृढविस्तीर्णगोलवक्रस्तनाः, वस्त्रैः विविधरत्नमालाभिः भूषिताः, वस्त्रैः स्तनपरिवेष्टिताः, युवा दृष्टिपाताः, कटिलेखाभिः शोभिताः, पाणिग्राह्यश्रोण्यः, गजपादसदृशजघन्यः, मृदुस्निग्धनिर्मलजंघाः, कदलीदण्डसदृशजानुना, गोलरहितपादाङ्गुल्यः, पादार्चिताः, हंसगमनाः, हस्तेन वस्त्रं स्पृशन्त्यः, द्वाभ्यां हस्ताभ्यां वस्त्रं धारयन्त्यः, कण्ठे वस्त्रान्तं स्थापयन्त्यः, स्तनपरिवेष्टितवस्त्राः, वामभागे आच्छादिताः, दक्षिणभागे प्रकाशिताः, नाभिशोभिताङ्ग्यः, विवाहकर्मणि विविधरूपेण आगताः। युवतयः विद्युत्लतासदृशसुकुमाराङ्ग्यः, नवपद्मस्तनाः, विविधमालाभिः भूषिताः, अल्पवाचः, मृदुवेगगमनाः, वृद्धाः स्त्रियः च आगताः। तदा विदेहस्य पुरतः, एकक्रोशदूरस्थे आम्रवाटिकायां, विविधवृक्षैः शोभितायां, पक्षिस्वरैः कर्णप्रियायां, मृगशावैः, उच्चनीचचन्द्रमयमणिमयप्रासादैः, पक्षिभिः पूर्णायां, सुवर्णचर्मवस्त्रधारिणः, भस्मलिप्तयोगिनः वृक्षान्तरे ध्यानस्थाः, विद्यातरस्तनभारवतीः स्त्रियः सरसिकायां भ्रमन्त्यः, सरसीकान्तारमणीयाः, विविधवर्णपुष्पगन्धयुक्ताः, दीप्तनेत्राः, अद्भुतशोभायुक्ताः, दशरथः मन्त्रिभिः, पुरोहितैः, रामेन, अन्यैः पुत्रैः सह तत्र सुखेन स्थितः। ततः विदेहः मिथिलां प्रविष्टवान्, विविधध्वजैः, प्रासादैः, स्तम्भैः, उद्यानैः, देवालयैः, कुशलस्त्रीसंघैः, क्रीडायाम् संलग्नैः, उशीरमयजलमन्दिरेण, क्रीडायुक्तैः, सुमण्डितद्वारैः, दुकानदारपथैः, वेदध्वनिसमृद्धमठैः, मीमांसादर्शग्रन्थयुक्तमन्दिरेषु, सामपाठस्थानानि, ब्राह्मणोद्यानानि, यज्ञगन्धयुक्तानि, गुरुप्रवेशनिष्क्रमणानि, केशरवस्त्रधारीपुरोहिताः, मृदुस्निग्धवस्त्रधारिण्यः, ताम्बूलप्रियाः, रक्तदन्ताः, मृदुकठोरवाचाः, हस्तचेष्टायां निपुणाः, दानधारिण्यः, मृदुस्वेतवस्त्रकटिभूषिताः, स्तनसंलग्नाः, वामस्कन्धशोभिताः, विविधमुक्तामालाभिः, जपाकुसुमदन्ताः, मृदुस्मिताः, सुरामन्दिराणि, शोभितार्चिषः, शुद्धपथानि, कल्पवृक्षाणि, रम्भया शोभितद्वाराणि, नगरी तेजसा दीप्तवती। ततः विवाहाय सज्जाः रम्यस्त्रियः, शुभहरिद्राभिः केशेषु गुञ्जिताः, मालाभिः शोभिताः, दीप्तभालाः, नासिकामुखमणिभिः भूषिताः, सुवर्णपात्रैः घृतधूपफलादिसम्पूर्णैः सह, अन्यैः जनैः सह राजा निर्गतः। तस्मिन्नवसरे शुभवाद्यध्वनिः उद्भूतः—मृदङ्गाः, आनकाः, झञ्जाः, शङ्खाः च निनदन्ति। गीतकाराः शुभगीतानि गायन्ति। वेदब्राह्मणाः शुभवेदपाठं कुर्वन्ति; कुलपुरोहिताः आनकध्वनिना आकाशं पूरयन्ति। ततः परस्परं शुभकर्म कृत्वा, सारथिभिः सूतः, स्तुतिभिः प्रशंसिताः, नगरीं प्रविष्टवन्तः। दशरथः विदेहनगर्याः पश्चिमभागे निर्मितं प्रासादं प्रविष्टवान्। अन्ये स्वस्वगृहाणि यथायोग्यं प्रविष्टवन्तः। ततः नारदः मिथिलायां तस्मिन्नेव काले आगतः। विदेहः दिव्यसाधुं सम्मान्य, तं स्वागतं कृत्वा, भोजनं व्यवस्थाप्य, सुगन्धितं ताम्बूलं दत्त्वा, विनयेन निवेदनं कृतवान्—“श्वः विवाहे तिष्ठ, विधिं कुरु।” नारदः उक्तवान्—“श्वः सूर्यनक्षत्रयोगः, विवाहः न कर्तव्यः।” राजा वृद्धं गार्ग्यं ज्योतिषज्ञं आह्वय्य पृष्टवान्—“कदा शुभमुहूर्तः?” गार्ग्यः उत्तरं दत्तवान्—“श्वः।” राजा नारदं गार्ग्यं च दृष्ट्वा पृष्टवान्—“एवं किम्?” ततः नारदः गार्ग्यं प्रति उक्तवान्—“कथं शुभमुहूर्तं दर्शयसि?” गार्ग्यः उक्तवान्—“अशुभकालं परित्यज्य शुभमुहूर्तं दर्शयामि।” नारदः अपि गार्ग्यं प्रति उक्तवान्—“त्वं ब्रह्मणः वचनं न जानासि?” गार्ग्यः प्रसन्नः तानि दोषानि उद्घाटितवान्—“धूमकेतुः, ब्रह्मदण्डः, व्यर्थता, कम्पनं—एतानि ब्रह्मणा पूर्वं सर्वकार्यनाशहेतुभूतानि दृष्टानि। प्रतिष्ठायां, विवाहे, उपनयने, अभिषेके, अन्येषु कार्येषु अशुभकालं त्यजेत्। तस्मात् कार्ये दोषः भवति; विवाहादिकर्मणि दोषमेव दर्शयामि। धूमकेतुः कुलं दहति; ब्रह्मदण्डः नाशं करति; व्यर्थता मृत्युं करति; कम्पनं कार्यविघ्नं करति।” नारदवचनं श्रुत्वा गार्ग्यः मौनं गतः। स सूर्यं ग्रहाधिपतिं ध्यानं कृत्वा उक्तवान्—“अशुभकालं परित्यज्य विवाहः कार्यः।” नारदः उक्तवान्—“कथं ब्रह्मणः वचनम्?” सूर्यः उक्तवान्—“देशानुसारं नियमः स्थापितः; अस्मिन्भूमौ अशुभकालं परित्यज्य विवाहः कर्तव्यः।