तस्य शरीरमधि नवैः कमलपत्रसदृशैः ललिताङ्कैः आलिङ्गनचुम्बनक्रीडाभिः चिह्नानि दृश्यन्ति। तस्यैव वर्णसमवयस्कः परमप्रियवर्धनः नाम पुत्रः, मनोहरः, भल्लेन भक्षितः मृतः च। तस्य स्मरणमात्रेणापि स मां रक्षितुमिच्छति इति हृदयमप्यन्यथा कम्पितमभवत्। एवं चिन्तयन् स तं शिशुं गृहीतुं आरभत। सैव साध्या अपि परवशा अभवत्। स राजा तस्मात् कुमारसहितः, पराजयदुःखमपि चिन्तयन्, तत्र सुखेन निवसति स्म। दशरथः तत्र मासमेकं स्थित्वा, पुत्रदर्शनसुखं दृष्ट्वा, मनसि विचारयामास। अहो! पुत्रमुखदर्शनं, यत् पुत्रपालनं कथ्यते, सर्वदुःखनाशनक्षमं; राज्यविजयः अपि पुत्रवियोगस्मरणे दुःखहेतुः एव। अतः अहं तं पृच्छामि—कथं एवं पुत्रः लभ्यते इति चिन्तयन् पप्रच्छ। तदा साध्या अपि राजानं मोक्षमार्गं सम्यक् उपदिशत्। हरिं ईशानं च सम्यक् पूजयित्वा, सर्वा एकादशीव्रतानि पाल्य, द्वादशीदिने ब्राह्मणान् अन्नपाकपुष्पैः यथाकालं सत्कृत्य, केशवं गोघृतस्नानेन स्नाप्य, मुद्गपिष्टेन अभ्यञ्जनं कृत्वा, मधुरवारिस्नानेन पुनः स्नाप्य, दिव्यरूपं कस्तूरी-अगुरु-मृगमदसुगन्धितवस्त्रैः, तुलसी-यूथिका-करवीर-नीलोत्पल-रक्तोत्पल-कोकनद-द्रोण-मरुवा-मदनक-गिरिकर्णिका-केतकीपत्रैः यथासम्भवम् अलङ्कृत्य, द्वादशाक्षरमन्त्रेण वा पुरुषसूक्तेन वा नाम्ना वा षोडशोपचारेण पूजयित्वा, नमन्, नृत्यन्, पश्चात् प्रभोः क्षमायाचना कृत्वा— एवं नारायणस्य तुष्ट्यर्थं विविधानि व्रतानि कर्तव्यानि। भगवतः प्रसन्ने स मुनये इच्छितं पुत्रं ददाति; एवं पूजयेत् इति साध्या दशरथं उक्तवती। स तत्र साध्यां स्थापयित्वा अयोध्यां गतः, सर्वं यथोक्तं अकरोत्। ततः पुत्रकामेष्ट्याः समाप्तौ, यज्ञाग्नितः शङ्खचक्रगदाधरः यज्ञरूपः प्रादुरभवत्, राजानं उवाच—'वरं वृणीष्व।' राजा तदा धर्मिष्ठान् दीर्घायुषः प्राज्ञान् लोकहितान् पुत्रान् प्रार्थितवान्। ततः कौशल्या, सुमित्रा, सुरूपा, सुवेषा नाम चारः राज्ञ्यः राजानं ऊचुः—'सर्वासां प्रत्येकः पुत्रः भवतु।' कौशल्या उवाच—'यदि भगवतः प्रसन्नता, एषः पुत्रः मम भवतु।' राजा उवाच—'यदि मम इच्छा, एष एव मम कामः—हे हरि, देवाधिदेव, पद्मनयन, शङ्खचक्रगदाधर, विभीषणेन सृष्टलोकपालैः पूजितपाद, नित्यहरि, नमो नमः।' इत्येव भगवतः स्तुत्वा, भगवान् राजानं उवाच। माधवः उवाच—'अहं तव पुत्रः कौशल्यायां जातः भविष्यामि।' ततः हरिः हविषि प्रविष्टः, तद् हविः चतुर्धा विभज्य, पत्नीनां प्रददात्। ततः कौशल्यायां रामः, सुमित्रायां लक्ष्मणः, सुरूपायां भरतः, सुवेषायां शत्रुघ्नः जातः; दिव्यपुष्पवृष्टिः आकाशात् अभवत्। तदा चतुर्मुखः स्वयम् आगत्य जातकर्मादिकं अकरोत्। त्रैलोक्यं प्रमोदितवान् इति रामः नाम दत्तः; रूपवीर्यादिसौभाग्येन द्वितीयः लक्ष्मणः नाम्ना, पृथिव्याः भारमोचनात् भरतः, शत्रुसंहारात् शत्रुघ्नः नाम्ना। नामानि दत्त्वा ब्रह्मा स्वधाम गतः, बालाः अभिवर्धन्ते स्म। ततः दशरथः तं बालं पादैः चलितुम् आरभ्य, मुखं शशिशिशुं सदृशं, बिम्बफलकान्ति ओष्ठं, तिलपुष्पसदृशं उन्नतं नासिका, मणिवलयेन शोभितं ललाटं, मुक्ताफलहारगोलकशोभितं वक्षः, कटककङ्कणमणिवलयमणियुक्तं बाहु, नूपुरमणियुक्तपादाङ्गुलियुक्तं चरणं, वज्राङ्कुशपद्मचिह्नितं पादतलम्, कदलीस्तम्भसदृशं ऊरू, विस्तीर्णं श्रोत्रं, सुकुमारं कटि, गम्भीरं नाभि, नीलमणिशिलासदृशं वक्षः, शङ्खसदृशं ग्रीवा, चन्द्रसदृशं मुखं, अर्धचन्द्रसदृशं ललाटं, कृष्णकुरुलं केशं, अङ्केण धूलितं शरीरम्, विकसितपद्मदलसदृशं रक्तचलितं नेत्रं, भस्माङ्कितं महेश्वरं इव, दिशावस्त्रं महेश्वरं इव, एवं रूपं रामं बालं दृष्ट्वा दशरथस्य हृदयम् आनन्देन पूर्णम् अभवत्, पुत्रं आलिङ्ग्य चुम्बित्वा, गाढं हृदि स्थापयामास। ततः बालः अपि क्रीडानयनं पिता पार्श्वे अङ्के आरोह्य, किञ्चित् वचनं उवाच। इदं तत्र तत्र दृष्ट्वा, वस्तूनि याचन्, 'पितः, गच्छामि? पितः, शय्यामि? पितः, क्रीडामि?' इत्यादि उक्त्वा, पुत्रसुखानन्दं अनुभवन् राजा तुष्टिं प्राप। एकदा राजा भोजनाय आगतः, रामचन्द्रः बालक्रीडायाम् मग्नः, बहुभिः क्रीडाभिः हस्तैः धावित्वा, रत्नमयस्वर्णपात्रे स्थापितं भोजनं वामहस्तेन गृह्य, राज्ञः पुरतः क्षिप्तवान्। राजा अपि तं सुखं मन्यते स्म। रामचन्द्रः बहूनि क्रीडाकृत्यं अकरोत्। एकदा रामः क्रीडन् वातेन पतितः, विलपन् भूमौ पतितः। तस्मिन्नेव काले ब्रह्मराक्षसः रामं गृहीत्वा, रामः मूर्चितः अभवत्। तदा तस्य मित्रबालः विलपन्, तत्र तत्र धावन्, राजानं तं रामं तादृशं स्थितं निवेदयामास। ततः राजा रामं गृहीत्वा वसिष्ठं पप्रच्छ—'किमेतत् रामस्य अभवत्?' वसिष्ठः भस्म गृहीत्वा, मन्त्रैः जपन्, तं ब्रह्मराक्षसात् मुक्तवान्। पप्रच्छ—'कः त्वम्?' स उत्तरम् ददाति—'अहं ब्राह्मणः वेदज्ञानगर्वितः। परधनं बहु चोरित्वा ब्रह्मराक्षसः अभवम्। मोक्षमार्गं चिन्तय।' वसिष्ठः उवाच—'एतस्मात् शतवर्षं राक्षसत्वं भुक्त्वा, गङ्गास्नानं कृत्वा, शतं बिल्वपत्रं शिवाय अर्पयित्वा, स्नानं कृत्वा, पापात् विमुक्तः भविष्यसि।' कदाचित् पुण्यं कृत्वा, मम स्थानं दास्यामि; ततः परं उत्तमं पदं यास्यसि। वसिष्ठवचनं श्रुत्वा, ब्रह्मराक्षसः वसिष्ठस्य उपदिष्टपुण्यबलात् दिव्यशरीरधारी, प्रणम्य, स्वर्गं गतः। ततः कालान्तरं वसिष्ठः रामं उपनयनं कृत्वा, वेदान्, षड्वेदाङ्गानि, द्वे मीमांसे, नीतिशास्त्रं च अध्यापयामास। तदनन्तरं धनुर्वेदम्, आयुर्वेदम्, संगीतम्, वास्तुशास्त्रम्, शकुनशास्त्रम्, युद्धशास्त्राणि च शिक्षयामास। ततः विवाहाय राजा दशरथः दूतान् विविधदेशेषु प्रेषितवान्। ततः कश्चित् शीघ्रं आगत्य राजानं उक्तवान्—'राजन्, विदर्भदेशाधिपः विदेहः नाम, तस्य कन्या वैदेही, लक्ष्मीसदृशी, सर्वसौभाग्ययुक्ता, संस्कारात् प्राप्ता, रामाय योग्याः। स राजा तां रामाय दातुं सज्जः; अतः शीघ्रं तत्र गच्छ।' ततः वसिष्ठादीन् प्रेष्य, तत्र गत्वा, तां निरीक्ष्य, शुभमुहूर्तं निश्चित्य, अयोध्यां प्रत्यागत्य, राजानं विज्ञाप्य, रामं च अन्यान् राज्ञः सहितः शीघ्रं प्रस्थितः। गजाश्वरत्नयानपालकीशिबिकाभिः, विविधसुखरम्यविनोदकुशलैः, विविधकलासु निपुणैः, गन्धर्वैः कामशास्त्रविशारदैः, स्त्रीभिः सौम्यदृढविस्तीर्णस्तनैः, संहतग्रीवाभिः, विशालमृदुलललाटाभिः, पद्ममुखाभिः, कृष्णलम्बकेशबन्धाभिः, सुवर्णकुण्डलैः, स्नानतेजसाभिः, जपाकुसुमरक्तदन्तैः, मीनशुद्धस्पष्टनेत्रैः, शङ्खकर्णाभिः, ताराभिः महाप्रवालनासाभिः, दर्पणगण्डाभिः, तिलपुष्पनासाभिः, मध्यवक्रस्तनाभिः, ज्वलद्वर्णाधरैः, दन्तदंशनचिह्नैः, समदीर्घाङ्गैः, सर्वाङ्गगोलाभिः, नातिमांसलाभिः, ग्रन्थिबन्धितबाहुभिः, पद्मदलसदृशबाहुभिः, सुकुमारस्निग्धगोलसुष्ठकटिभिः, दृढविस्तीर्णगोलवक्रस्तनाभिः, विविधमणिहारैः अलङ्कृतस्तनाभिः, वस्त्रपरिवेष्टितस्तनाभिः, यौवनदृग्भिः, कटिरेखाभिः शोभिताभिः, मुष्टिपार्श्वगृहीतश्रोत्राभिः, गजस्तम्भसदृशजघनाभिः, निर्मलस्निग्धजानुभिः, कदलीस्तम्भसदृशजङ्घाभिः, गोलरहितपादाङ्गुलिभिः, दीर्घस्निग्धपादाङ्गुलिभिः, उच्चपादाभिः, हंसगजगमनाभिः, दक्षिणाङ्गुष्ठेन उपरिवस्त्रस्पर्शाभिः, वस्त्रद्वयगृहीताभिः, ग्रीवायां वस्त्रान्तपरिवेष्टिताभिः, स्तनपरिवेष्टितवस्त्राभिः, वामभागेन आवृताभिः, दक्षिणभागेन विवृताभिः, नाभिशोभितशरीराभिः, विवाहविधये विविधरूपेण आगता स्त्रियः। एवं दशरथस्य रामस्य च चरितं तत्र वर्णितम्।