संपूर्णं भारतं समाप्ते, भूमिदानकर्ता भवति; रामायणस्य पाठे, प्रत्येकसर्गान्ते सत्कृत्यं कर्तव्यम्। यदि भूमिः पर्याप्ता न स्यात्, तदा सुवर्णं दातव्यं; व्याख्यातारस्य तथा उपदेशकस्य वचनानि सर्वदोषनाशकानि भवन्ति। हे राजश्रेष्ठ, श्रवणेन व्याख्यानं च, धनं धर्मः कामः मोक्षः च सर्वे लभ्यन्ते, तथा ज्ञानं पूर्णं भवति। सर्वपापनाशः, ब्रह्महत्या सहितः, जायते; एकस्मिन श्रवणे मनुष्यैः किं न श्रुतं भूमौ? सदा तं व्याख्यातारं रथैः सुवर्णेन अन्यैः दानैः च सत्कुर्यात्; व्याख्यातारः संचितपापनाशकः इति। अन्यानि पुराणानि ऋषिभिः उक्तानि अपि पाठनीयानि; श्रोतॄणां पापनाशाय, विशेषतः पाठकस्य। यः सर्वाणि षट्त्रिंशत् पुराणानि पठति, अथवा शृणोति, तस्य कदाचित् मनः क्लेशः न भवति। ब्रह्मपुराणं प्रथमं, पद्मं द्वितीयं, वैष्णवं तृतीयं, शैवं चतुर्थं इति कथ्यते। ततः भागवतं पञ्चमं, भविष्यं षष्ठं, नारदं सप्तमं प्रसिद्धम्। मार्कण्डेयः अष्टमः, आग्नेयः नवमः, ब्रह्मवैवर्तः दशमः। लिङ्गं वामनं स्कन्दं मत्स्यं, कूर्मं वाराहं गरुडं च, तथा ब्रह्माण्डं ज्ञायते; एते अष्टादश पुराणानि विद्वद्भिः अभिज्ञायन्ते। अधुना उपपुराणानि वर्णयामि। प्रथमः सनत्कुमारः, ततः नारसिंहः; तृतीयः आण्डः, तदनन्तरं दौर्वाससः। ततः अन्यः नारदः, कपिलः मानवः, वैष्णवः ब्रह्माण्डः च। वारुणः कालिका माहेशः साम्बः सौरः पाराशरः मारिचः भार्गवः च। कौमारः चान्ये पुराणानि, एते अष्टादश संख्या; मनुः अष्टादश पुराणानां व्याख्यातारः इति। एवं 'पुराणमहात्म्य' नाम शतपञ्चदशाध्यायः समाप्तः, शिवराघवयोः संवादे, श्रीपद्मपुराणस्य पातालखण्डे। ततः सूतः उवाच—रामः मुनये सांध्यविधिं कर्तव्यम् उक्तवान्; सूर्यः सन्तप्तः अपि अस्तं गच्छति स्म, द्विजातयः स्वगृहाणि प्रत्यागच्छन्ति स्म। स्वयं सांध्यविधिं कर्तुं इच्छन्, रामः उत्तरदिशं जगाम, स्ववाहनं परित्यज्य; सूतमुख्यैः गीतैः 'हा हा' 'हू हू' शब्दैः स्तुतः अभवत्। गौतमीतीरे आगत्य, राघवः, यस्य पादौ वातजः हनुमान् प्रक्षालयति स्म, जाम्बवता सह, उत्तमं गौतमीं नदीं उपेत्य। कुशग्राम् उभयोर्यः हस्तयोः गृहीत्वा, रामः पूर्वदिशं, वरुणस्य श्रेष्ठां दिशं, अगच्छत्; त्रीणि जलार्घ्याणि विधिनाऽदत्त्वा, हर्षविकचकेशः, मन्त्राणि आन्तरं जपितवान्। वरुणं सम्यक् आहूय, राघवः शम्भुं वसिष्ठं च प्रणम्य, तयोः अनुग्रहपथं चित्ते स्थापयित्वा, हनुमता पादौ शुद्धीकृत्य, अग्नौ आहुतीः सम्यक् दत्त्वा, सूतगायकैः स्तुतः, बहिः निर्गतः। आकाशः चन्द्ररश्मिभिः अमृतलेपनमिव शोभितः, सर्वत्र उज्ज्वलबिन्दुसुमनसाभिः छत्रमिव आभात्। ततः वृद्धमन्त्रिणा कृतं शालां उपरिम् प्रविश्य, राजा विविधासनैः युक्तां सभां प्रविश्य। राघवः मुनिं उपवेशयित्वा, स्वयं श्रेष्ठं आसनं प्राप्य, वानरसमूहः सर्वतः सुविस्तीर्णाङ्गः व्यवस्थितः। राजानं सुखोपविष्टं दृष्ट्वा, द्विजः शम्भुः उचितं वाक्यम् उवाच—'इह त्वं सर्वैः पूजितः—कथं कथा गुफायां प्रवर्तते, राजश्रेष्ठ?' ब्राह्मणस्य वचनं श्रुत्वा, राघवः कथा श्रोतुम् उत्सुकः अभवत्; तत्र स्थितः, अन्यान् भाषणात् यत्नेन निवार्य, सर्वे तत्रैव शृण्वन्। 'एषा कथा अद्भुततमं, मम स्वयम् सम्बन्धिनी; किं तु, राक्षसवधस्य चर्चा किम्?' इति पप्रच्छ। पूर्वं कुम्भकर्णवधः जातः, दशग्रीवः अपि हतः; तदनन्तरं एषा रामायणं भिन्नरूपेण रचिता। कः एषः ब्राह्मणश्रेष्ठः, यः सर्वेषु जनेषु नास्तिक्यम् प्रचारयति? राजसभायाम् आगत्य, दण्डः वा, पूज्यः वा, धर्मतः किम्? ततः जाम्बवान् रघुवरं प्रति कथां उवाच—'एषा रामायणं तव नास्ति, किंतु कल्पितकथा, इति विश्वास्यते। सर्वं यथावृत्तं वक्ष्यामि, प्रभो—शृणु, यद् पद्मजस्य पुत्रात् श्रुतवान्।' जाम्बवान् सूचयित्वा, रामचन्द्रः इदं वचनम् उवाच—'पुरातनं कथां मम पठ—कस्य रचितं, कथं प्रसिद्धं इति जिज्ञासया श्रोतुम् इच्छामि।' ततः जाम्बवान् सृष्टिकर्त्रे, तथा केशवाय शशांककृतशेखराय, पुनः पुनः नमस्कृत्य, पुरातनं रामायणं कथयितुम् आरब्धवान्। यस्य श्रवणेन, अनन्तजन्मपापनाशः जायते। तत्र, दशरथः—दशरथसमः रथयुद्धे, महाबलः, शुद्धचित्तः, नगरविजये उत्सुकः—वसिष्ठं पद्मजपुत्रं आह्वय्य, नमस्कृत्य, तस्य अनुमतिं प्राप्त्वा, शताक्षौहिण्याः सेनया, चन्द्रसमानवपुः, तीव्रकोपः, विष्टरश्रवसः पूजनं कृत्वा, दण्डायात्रायाम् अगच्छत्। तत्र साध्यः नाम जीवः, स्वसेनया परिवृतः, दशरथं युद्धाय आगतः, परस्परं संग्रामः अभवत्। एकमासं युद्धं कृत्वा, दशरथः साध्यं जिग्राह। ततः साध्यस्य पुत्रः भूषणः, अल्पसेनया, दशरथं युध्यति स्म। दशरथः तं भूषणं, पृथिव्याः भूषणं, दृष्ट्वा, तं हन्तुं न इच्छति स्म। कथं एतादृशं हन्याम्? यदि सः हतः, तर्हि तस्य पिता किम्? तस्य माता, तस्य प्रिया तरुणपत्नी च किम्? एवं श्रीपद्मपुराणस्य पातालखण्डे शिवराघवयोः संवादे, पुराणमहात्म्यं, सांध्यविधिः, रामायणकथारम्भः च, एकस्मिन् प्रवाहेण, श्रद्धया, वर्णितम्।