शूद्राणां कृषयेव धर्मः, न तु सुदुर्गमेऽपि विप्रादीनां; तस्मात् अहं क्षत्रियवद् आचरिष्यामि—ग्रामान् मे दत्तुमर्हसि इति स उक्तवान्। अन्यत्रापि क्षत्रियवद् आचरितुमेव मम रुचिरस्ति, अन्यथा न; इत्युक्त्वा स राजा द्विजातिभ्यः ग्रामान् अददात्। ग्रामाधिकारस्य दुरुपयोगेन तस्याचारः विपरीतोऽभवत्—निषिद्धमांसं भक्षयामास, सुरां पपौ, कठोरवचनानि चोक्तवान्। परदाराभिसङ्गः, परधनस्य ग्रहणं प्रतिदिनं, पुनः पुनः द्यूतक्रिया, मलिनभोजनं, अन्यानि च पापकृत्यानि तेन कृतानि। न शिवो न विष्णुर्लोकनाथः पूजितः; एवं कतिपयकाले गते, स दुष्टः राजा एवं वचनमुवाच— “ब्राह्मण त्वं स्वं ब्राह्मण्यम् उत्सृज्य शूद्रत्वं प्राप्तवान्; अतः शासनात् त्वां पदात् अपास्यामि। अद्य ब्राह्मण्यं मास्तु; शूद्रत्वं मे श्रेयः; यदि ब्राह्मणाः न भुञ्जते, तदपि मम वरम्।” स भूमिपतिं प्रति पुनरुवाच—“नाहं एतत्सर्वं त्यक्तुं समर्थः।” शम्भुरुवाच—एवं दुष्टेन ब्राह्मणेन उक्ते राजा मौनं आस्थितः। स शूद्रवत् मांसयुक्तं भोजनं कृतवान्। कदाचित् स दुष्टः नगरद्वारस्य मण्डपे स्थितः आसीत्। तत्र द्विजातिना कश्चन श्लोकः पठ्यमानः श्रुतः; स ब्राह्मणेन उक्तः श्लोकः तस्य हृदये स्थितः। “नारायणभक्ताः परमं परमात्परं यान्ति; ये महेश्वरद्विषः, ते तत्र न यान्ति।” इति श्लोकं श्रुत्वा, स पौराणिकवादं अपि श्रुत्वा, स पप्रच्छ—“किं नारायणस्य कथ्यते? किं महेश्वरस्य? किमत्र परमं? किमिह द्वेषः? किं परमं, किमतः परम्?” पौराणिकः उवाच—“परमं तु ब्रह्मणो धाम, केवलानन्दलक्षणं; ततः परं विष्णोर्धाम, ब्रह्मणः परं स्मृतम्। तदक्षरं परमं धामोक्तं, तत्र मध्ये पुरुषः विष्णुः, यस्याङ्गं परमं व्यापकं स्मृतम्। ‘नाराः’ इति जलानि प्राज्ञैः उच्यन्ते, यतो मनुष्याणां कारणं; तस्य च निवासः जलेषु, तस्मात् ‘नारायण’ इति स्मृतः। येषां तत्र परं कर्म, ते परभक्ताः; महदादितत्त्वेषु स एवेशः। स उमापतिः महेशः, सूर्याग्निचन्द्रलोचनः। द्वेषः तु परमेवेशे वैरभावः इति बोध्यः।” शम्भुरुवाच—एवं पौराणिकेन उक्ते, स पुनः चिन्तयन् पप्रच्छ—“मम गतिः का?” तदा पौराणिकः तमुवाच—“शृणु, तव गतिं वक्ष्यामि। यथाशक्ति, यथाकालं, यथाविधि, धर्मं आचरेः; पापात् विमुक्तः सन् परां गतिं प्राप्स्यसि। अथवा, सदा सावधानः पौराणं शृणु, वा निराशः त्रिशूलधरं महेशानं पूजय; वा पद्मनयनं केशवं दुःखनाशनं पूजय, वा सदा संन्यासे ब्रह्मविद्यायां च यतस्व। अथवा, काशीं गच्छ मोक्षनाथं, तत्र मरणं वा प्राप्नुहि; अथवा, गयां गत्वा श्रद्धां सम्यगाचर। वा, नित्यं श्रद्धया सर्ववेदसारं पापकृत् रुद्रमन्त्रम् जप; वा श्रीशैलं वा केदारं यथेष्टं गच्छ; वा प्रतिवर्षं माघस्नानं कुरु। किमन्यैर्वचनैः? सदा धर्मे रतः भव; तदा, द्विजाधम, नरके न वत्स्यसि।” गौतमः उवाच—“सर्वं तव वचनेन श्रुत्वा, अहं करिष्यामि; किं त्याज्यं, यत् शास्त्रश्रद्धायाः कारणं, तदपि वद।” पौराणिकः उवाच—“मांसं, सुरां, परस्त्रीसंगमं, द्यूतम्, गर्वं, कठोरत्वं, अनृतं, छलं, देवतिरस्कारं, गुरुदेवतिरस्कारं, वृद्धदेवतिरस्कारं, पौराणिकस्मृतिवक्तृनिन्दां, शुक्लवर्ताकं, अयुक्तकाले कर्म, एतानि त्यज। बीजपूरं, कुसुम्भं, रक्तफलानि, अररुं, नारिकेलं, कुम्भलम् अपि त्यज। कोविदारफलं, तैलपक्वं क्षीरं, मानुषक्षीरं, महिषीगर्दभक्षीरं, स्त्रीसूतिक्षीरं, अविकक्षीरं, उष्ट्रक्षीरं, एकशफक्षीरं, मृगमांसं, मृतवत्सायाः क्षीरं, लवणं च योगिन्, त्यज। नारिकेलरसं कांस्यताम्रपात्रे, मधु सीसे, तक्रं काचपात्रे, घृतयुक्तं च तत्र न स्थापयेत्। पृथिवीपात्रे होमं कुर्यात्, रजतपात्रे पुरोडाशम्; अन्यपात्रं न उपयोग्यं शुभकामिना। भाण्डान्तर्गतमुष्णं न खादेत्, न ताम्बूलफलम्, न चूर्णितं ताम्बूलपत्रम्। योगिनोऽपि पक्वं ताम्बूलं, पायसे लवणं, हस्ते स्थाप्यं वा, त्याज्यम्। सिन्धुसौराष्ट्रकम्बोजमगधसिंहलदेशेषु क्षीरलवणसंयोगः न दोषः; अन्यत्र सर्वत्र दोषः, संदेहश्चात्र। किमन्यैर्वचनैः? साधवः निन्दितं त्यजन्तु।” एवं स धर्मोपदेशं श्रुत्वा, यथोक्तमाचरितुं प्रतिजज्ञे।