पुराणपाठकः सर्वेषां ब्राह्मणः विशेषः मान्यः, तस्यापि पापं न लिप्यते—even यदि सः पापं कुर्यात्—किम् पुनः अन्येषां। अन्येषां अपि, पुराणं पापनाशनं भवति; यः पुराणे श्रद्धां करोति, पुराणपाठकं गुरुं मन्यते—यः तं ब्रह्मविद्यादातारं, बान्धवम् वा मित्रं विशेषतः मन्यते, तस्य सर्वाणि पापानि निःसंशयं क्षीयन्ते। श्रीशैलयात्रा महादेवपूजायाः साधकस्य वर्ण्यते; अतः कलौ युगे पुराणं जनानां पापनाशनं भवति। पुरातनकाले कलियुगे, हे राम, एकः घटना वर्ण्यते। तत्र गौतमः नाम ब्राह्मणः आसीत्, वेदविद्याविहीनः। तस्य धनं पशवः च आसन्, द्वौ भ्रातरौ अपि वेदविद्याविहीनौ; ताभ्यां सह कृषिं कृत्वा तत्र समृद्धः अभवत्। सः किञ्चनं धनं धान्यं च राज्ञे दत्तवान्, ततः किञ्चित् वचनं उक्तवान्—"मम अधिकारस्थानं दीयताम्।" "धनं न अन्वेष्यामि; मम द्वौ भ्रातरौ समर्थौ।" राजा उक्तवान्—"ब्राह्मणस्य अधिकारः वेदकर्मसु एव।" "यदि ब्राह्मणः अन्यत्र नियोज्यते, तस्य ब्राह्मणत्वं नश्यति।" गौतमः उक्तवान्—"अन्येषु युगेषु एषः धर्मः, कलौ तु न तथा।" "हे राजन्, त्वं भूमेः स्वामी; राज्ञां धर्मः एवं निर्दिष्टः—यदि ब्राह्मणः दरिद्रः, तस्य कर्मणा पापं न भवति।" "शूद्राणां कृषिः धर्मः, परन्तु उच्चजात्याः विपत्तौ अपि न; अतः अहं क्षत्रियवत् करिष्यामि—ग्रामान् मे दत्तुम्।" "अन्यत्र अपि क्षत्रियवत् कर्म इच्छामि; अन्यथा न।" इत्युक्त्वा, राजा द्विजाय ग्रामान् दत्तवान्। यो ग्रामाधिकारं दुरुपयोजयत्, तस्य आचारः विपरीतः अभवत्—सः निषिद्धमांसं खादति, सुरां पिबति, कटुवचनानि वदति। सः परस्त्रीसंगं करोति, परधनं प्रतिदिनं गृह्णाति, पुनःपुनः द्यूतं करोति, अशुद्धं खादति, अन्यानि दुष्कृत्याणि च। न शिवः न विष्णुः लोकनाथः पूजितः। एवं किञ्चित्कालं गत्वा, दुष्टराजा एतद्वचनं उक्तवान्— "हे ब्राह्मण, ब्राह्मणत्वं त्यक्त्वा शूद्रत्वं प्राप्तवान्; अतः आज्ञया त्वां पदात् निष्कासयामि।" "अद्य ब्राह्मणत्वं न अस्ति; शूद्रत्वं मे श्रेयः; यदि ब्राह्मणाः न भुञ्जते, तद् मम श्रेयः।" "हे भूमिपते, सर्वं त्यक्तुं न शक्नोमि।" शम्भुः उक्तवान्—एवं दुष्टब्राह्मणस्य वचनं श्रुत्वा राजा मौनं आसीत्। सः शूद्रवत् मांससहितं खादति। एकदा नगरद्वारमण्डपे स्थितः दुष्टः। तत्र द्विजेन किञ्चनं श्लोकं पठ्यमानं श्रुतवान्। ब्राह्मणेन उक्तः सः श्लोकः तस्य हृदये स्थितः। "नारायणनिष्ठाः परमं परमात् गच्छन्ति; ये महेश्वरद्वेषिणः, तत्र न गच्छन्ति।" पुराणविवरणं श्रुत्वा सः उक्तवान्—"नारायणे किं उक्तम्? महेश्वरे किं उक्तम्? परमं किं इह? द्वेषः कः? परमं किं ज्ञातम्, परमात् किं?" पुराणिकः उक्तवान्—"परमं ब्रह्मधाम, केवलं प्रकटानन्दरूपम्। परमात् विष्णुधाम, ब्रह्मात् अपि श्रेष्ठम्।" "तत् परमधाम अक्षरं वर्णितम्; तस्य मध्ये पुरुषः विष्णुः, यस्य अङ्गं परमं सर्वव्यापि।" "अपः 'नाराः' इति ज्ञायन्ते—मानुषाणां मूलम्; तस्य अप्सु धाम, अतः नारायणः स्मृतः।" "ये परमकार्यं कुर्वन्ति, ते परमपरायणाः; महत् आरभ्य तत्त्वेषु सः स्वामी।" "सः महेशः, उमापतिः, सूर्याग्निचन्द्रनेत्रः; द्वेषः परमेश्वरवैरं ज्ञेयम्।" शम्भुः उक्तवान्—एवं पुराणिकेन उक्तम्। सः पुनः विचार्य पृष्टवान्—"मम गतिकः?" तदा पुराणिकः उक्तवान्—"शृणु, तव गतिकं वक्ष्यामि। यथाशक्त्या प्रायश्चित्तं विधिनाऽनुष्ठीयताम्।" "यथाशक्ति, यथाकालं, यथाविधि धर्मं आचर; पापात् विमुक्तः परमं प्राप्स्यसि।" "सदा पुराणं श्रद्धया शृणु, अथवा निराशः महेशानं त्रिशूलधारिणं पूजय।" "पद्मनेत्रं केशवं दुःखनाशनं पूजय, अथवा सदा त्यागे, ब्रह्मविद्यायां च रतः भव।" "वैकल्पिकं, काश्यां मोक्षेशं गच्छ, अथवा तत्र मृत्युः प्राप्यताम्; अथवा गया गत्वा श्राद्धं विधिवत् कुरु।" "अथवा, प्रतिदिनं श्रद्धया सर्ववेदसारं, पापनाशनं रुद्रं प्रियं रुद्रमन्त्रं जप।" "अथवा, श्रीशैलं केदारं वा यथेष्टं गच्छ; अथवा प्रतिवर्षं माघस्नानं कुरु।" "किम् बहुना? सदा धर्मे रतः भव; ततः, हे अधमद्विज, नरके न निवसिष्यसि।" गौतमः उक्तवान्—"सर्वं तव मुखात् श्रुत्वा करिष्यामि; किं त्याज्यं, शास्त्रश्रद्धायाः कारणं, वद।" पुराणिकः उक्तवान्—"मांसं, सुरां, परस्त्रीसंगं, द्यूतम्, दम्भं, कटुत्वं, मिथ्या, छलं, देवद्वेषं च त्यज।" "गुरुद्वेषं, वृद्धदेवद्वेषं, पुराणस्मृतिवक्तृद्वेषं, श्वेतवर्ताकं, कालविरुद्धं कर्म च त्यज।" एवं, शम्भुना उक्ते, गौतमः पुराणिकस्य उपदेशानुसारं धर्ममार्गे प्रवृत्तः।