एवं स्तुतिम् श्रुत्वा शिवः, भगस्य नेत्रदाताः, विष्णुम् उवाच — “गच्छ, तान् द्विजातीन् आनय।” हरिणा समानीय तान्, ते भगवन्तम् प्रणम्य, शङ्करः तान् संबोधितवान् — “किमर्थम् आगताः?” ऋषयः ऊचुः — “भगवन्, द्वादशसु लोकेषु भस्मपञ्जराः दृश्यन्ते, केवलम् एष वनम् अवशिष्टम्। लोकनाशम् पश्य।” सदाशिवः उवाच — “पञ्चोर्ध्वलोकेषु दाहे नः संशयः नास्ति; किं तु कुतः अंगारवृष्टिः अभवत्, किमर्थम् चायम् महान् गर्जनः?” ऋषयः ऊचुः — “विरभद्रात् भयम् अस्माकम् जातम्; स एव, अंगारवृष्टिम् इच्छन्, तृषार्तः इव, ताम् अपातयत्।” ततः देवः वीरम् आह्वाय्य, उवाच — “किमर्थम्, वीर?” भवः प्रत्युवाच — “हनुमत् लिङ्गासनस्य अभावात् एष कृतम्।” “मर्कटस्य चित्तम् विज्ञातुम् एतत् कृतम्,” इत्युक्त्वा, दयालुः देवः सर्वम् यथापूर्वम् व्यवस्थितवान्। सर्वेषु लोकेषु दग्धेषु अपि, भगवान् पूर्ववत् दीप्तिमान्, विश्वात्मा, तान् पुनः व्यवस्थितवान्, विरभद्रं संबोधितवान्। हरः ताम् आलिङ्ग्य, शिरः गन्धं कृत्वा, ताम् ताम्बूलम् अदात्; ततः हनुमान्, भगवन्, पूजाम् अकरोत्। तत्र, वने स्थितस्य गन्धर्वस्य, वीणया पञ्चतन्तुयुक्तया, हनुमान् उवाच — “मम एषा महान् वीणा दत्तव्याः।” गन्धर्वः उवाच — “मम वीणा प्राणसमाना, दातुं न शक्नोमि।” मर्कटेश्वरः उवाच — “मम अपि एषा वीणा प्राणसमाना।” ततः मुष्टिप्रहारम् कृत्वा, मर्कटः गन्धर्वम् अपातयत्; ताम् महान् वीणाम्, मधुरतन्तुयुक्ताम्, आदाय, कदलीफलरूपेण कुम्भम् अलङ्कृत्य, वक्षसि स्थाप्य, शिवम् प्रति गानम् अकरोत्। शुद्धब्रिहतीपुष्पैः देवपादौ पूजयित्वा, शिवः हनुमते पुनः दीर्घायुः वरम् अदात्। अपरम् वरम् अपि — समुद्रातिगमनशक्तिम्। सर्वाभरणैः विभूषितः, स्वदीप्त्या देवांश्च अतिशयन्, रम्यरूपः, युवान्, शिवचिह्नयुक्तः, सर्वान् देवताः सन्मानितवान्। पीतवस्त्रं, यथायोग्यं, महेश्वरः हरये अदात् — “हरि, एष शुभः पीतवस्त्रः गृह्यताम्।” ब्रह्मणे रक्तवस्त्रं दत्तवान्, धनददातृभ्यः वस्त्राणि, देवर्षिदानवेषु द्वयम् वस्त्रयुग्मम् अदात्। रामः अपि, शम्भोः प्रति, सुवर्णविभूषितम् उत्तमम् वस्त्रयुग्मम् अर्पितवान्। भुक्त्वा, मन्त्रिपुरोहितैः सह, विविधैः ऋषिसमूहैः, राजभिः, मर्कटैः च परिवृतः, गौतमीतीरे सुखोपविष्टः, राघवः शम्भुम्, पुराणवेद्यं, उवाच — “त्वमेव सर्वम् जानासि, धर्मस्य गुह्यं सारम्। ब्रह्मन्, कथय — केन युगे, कः धर्मः श्रेष्ठः?” शम्भुः उवाच — “कृतयुगे ध्यानम् एव श्रेष्ठम्; त्रेतायाम् यज्ञः उत्तमः। द्वापरे पूजा; कलियुगे दानम् हरिसंकीर्तनम् च। सर्वत्र साधु, किंतु कलौ ध्यानम् नास्ति। मनुष्याणां बाल्यभावात्, कठिनपरिस्थितेः, निश्चलधर्मबुद्धिः नास्ति, न वेदे, न स्मृतौ। न कर्म, न हविः, न पुराणश्रवणे, न यज्ञे, न तीर्थे, न साधुसेवने। न देवपूजायाम्, न स्वधर्मे, न देवस्मरणे, न च धर्मकर्मणि। अतः, जनाः दीर्घकालम् पुण्यसंचयम् न कर्तुं शक्नुवन्ति; किंतु दानम् अल्पकालेन साध्यं। कलियुगे दूषितानां, प्रायश्चित्तम् नास्ति; केषांचित् पापक्षयः प्रायश्चित्तेन, अन्यथा न। यो ब्रह्मवित्, गयायाम् पितृयज्ञकर्ता, काश्यां गच्छन्, वेदेषु रममाणः, पुराणज्ञः, श्रवणकर्ता — सः, राघव, युगक्रमम् अनुसरन्, तत्त्वम् विविच्य, आत्मविश्वासम् उत्पाद्य, परमब्रह्म प्रकटयन्, पुराणपाठकः श्रेष्ठः ब्राह्मणः। पापम् तस्य न लगति — अन्येषाम् किं पुनः। अन्येषाम् अपि, पुराणम् पापकृत्; यः पुराणेषु श्रद्धावान्, पाठकम् गुरुम् मन्यते, ब्रह्मविद्यादातृम्, बान्धवम् वा मित्रम् वा — तस्य सर्वपापानि निःसंशयम् नश्यन्ति। श्रीशैलयात्रा महादेवपूजकस्य — अतः कलियुगे जनानां पुराणम् पापकृत्। पूर्वम् कलियुगे, राघव, एकम् वृत्तान्तम् कथयामि — शृणु। गौतमः नाम ब्राह्मणः, वेदज्ञानहीनः, धनगोधनयुक्तः, तस्य द्वौ भ्रातरौ अपि वेदज्ञानहीनौ। ताभ्यां सह कृषिः कृत्वा, तत्र समृद्धः। राजा कोष्ठे धनधान्यादि दत्त्वा, उवाच — “मम अधिकारम् नियोजय।” “धनम् नान्वेष्यामि; भ्रातरौ समर्थौ।” राजा उवाच — “ब्राह्मणस्य अधिकारः वेदकर्मणि। अन्यत्र नियोजितः ब्राह्मणः, ब्राह्मण्यं नष्टम्।” गौतमः उवाच — “अन्येषु युगेषु एष धर्मः; कलियुगे नास्ति। राजन्, भूमिपति त्वम्; राजधर्मः एवम् उक्तः — दरिद्रः ब्राह्मणः, कर्म कृत्वा, पापम् न प्राप्नोति।