वीरभद्रस्य तेजसा सह, भगवान् महेश्वरः लिङ्गं तस्य च पीठं आगतम् अस्ति वा न वेति दर्शय इति आज्ञां दत्तवान्। तदा वीरभद्रः, लिङ्गपीठस्यानागमने दृष्ट्वा, क्रोधेन समाविष्टः, समस्तलोकान् दग्धुम् इच्छन्, भूमौ अग्निं प्राक्षिपत्। क्षणेनैव भूमिः सप्तभिः आवरणैः सह दग्धा। ततः सः पुनः ऊर्ध्वं दृष्ट्वा, दिव्यलोकवासिनः अपि दग्धवान्। भ्रूयुग्ममध्यात् जातं ज्वलनं नखेन गृह्य, तं जम्बीरफलसदृशं कृत्वा, तेन हस्ते धारयामास। वीरभद्रः पुनः, यदि लिङ्गपीठं न आगच्छेत्, तर्हि निःसंशयं लोकाः दग्धा भविष्यन्ति इत्येव निश्चित्य, बलसम्पन्नः सन्, तदनागतत्वं दृष्ट्वा पुनः क्रोधात् प्रवृत्तः। तस्मिन्नेव काले, महात्मानः सनकादयः योगबलात् आगमनं ज्ञात्वा, गौतमस्य श्रेष्ठाश्रमं समागताः, महेश्वरस्य समीपं जग्मुः। द्विजातयः तत्र देवतान् न अपश्यन्, यद्यपि देवाः तत्र सन्निहिताः आसन्। ततः ते सर्ववेदसमुत्थैः स्तोत्रैः तं स्तोतुं प्रचक्रमुः— "ॐ नमो देवदेवाय, शुद्धदीप्त्यचिन्त्यरूपाय, नमो देवेशाय, नमः शुद्धाय, वेदगुह्याय। नमः शिवायादिदेवाय, नागयज्ञोपवीतिने, दिव्यानन्दमूलाय, त्रैविद्यात्मने, बिन्दवे, जगद्धारिणे। पृथिव्याद्यष्टमूर्तये— पृथिवी, वायुः, आकाशः, आपः, सोमः, वह्निः, सूर्यः, आत्मा— एतेषां रूपेण शङ्कराय, ज्ञानगम्याय, नित्याय नमः।" एवं स्तुतिम् आकर्ण्य, शिवः भगस्य नेत्रदात्ता, विष्णुं प्रति उवाच— "गच्छ, तान् द्विजातीन् आनय।" हरिणा आनीतान् ते देवस्य प्रणिपत्य, शङ्करः तान् अभ्यभाषत— "किमर्थं यूयं आगताः?" तदा मुनयः ऊचुः— "भगवन्, द्वादशसु लोकेषु भस्मपुञ्जाः दृश्यन्ते, केवलं अयं वनः शेषः। लोकानां विनाशं पश्य।" सदाशिवः उवाच— "पञ्चानां ऊर्ध्वलोकानां दाहे न संशयः, किन्तु कुतः भस्मवृष्टिः, किमर्थं चायं महान् निनादः जातः?" मुनयः ऊचुः— "वयं अद्य वीरभद्रात् भयभीताः स्मः; स एव तृषित इव भस्मवृष्टिं चकार।" तदा देवः तं वीरं आह्वाय, "किमर्थं, वीरो?" इति पृष्ट्वा, भवः प्रत्युवाच— "हनूमतः लिङ्गपीठस्यानुपलब्धेः एषा क्रिया कृताऽभवत्।" "वानरस्य चित्तं विज्ञातुम् अहं एतत् अकरवम्।" इति सः अवदत्। ततः करुणया देवः सर्वं यथापूर्वं व्यवस्थापयामास। सर्वेषु लोकेषु दग्धेषु अपि, भगवान् पूर्ववत् दीप्तिमान्, विश्वात्मा, तान् पुनः सृष्ट्वा, वीरभद्रं प्रति उवाच। ततः हरः तां परिष्वज्य, शिरसि घ्राणं कृत्वा, तस्यै ताम्बूलं दत्तवान्। हनुमान् तत्र पूजनं चकार। तत्रैव वने, गान्धर्वः कश्चित् वीणां पञ्चतन्त्रीं वहन् आसीत्। तं हनुमान् उवाच— "एषा महावीणा मम देहि।" गान्धर्वः प्रत्युवाच— "मम वीणा प्राणसमाना; दातुं न शक्नोमि।" वानरः अवदत्— "मम अपि एषा वीणा प्राणवत् प्रिया।" ततः हनुमान् पाणिप्रहारं कृत्वा गान्धर्वं भूमौ पातयित्वा, सा महावीणा मधुरस्निग्धतन्त्रीयुक्ता गृह्य, कुम्भेन भूषयामास, राजवृक्षफलसदृशीं चकार, उरस्य अधाय, शिवस्य समीपं गच्छन्, गीतं गायामास। सः शुद्धैः बृहतीपुष्पैः देवपादौ पूजयामास। ततः शिवः तस्मै दीर्घायुषः वरं दत्तवान्। अपरं च वरं दत्तवान्— "समुद्रं तरितुं शक्यः।" सर्वाभरणभूषितः, स्वतेजसा देवांश्चातिक्रम्य, रम्यरूपधारी, युवा, शिवचिह्नयुक्तः, सः सर्वदेवान् पूजयामास। महेश्वरः पीताम्बरं गृह्य, "हे हरि, एषः शुभः पीतोत्तरीयः गृहाण," इति उवाच। ब्रह्मणे रक्ताम्बरं दत्तवान्, धनदादिभ्यः वस्त्राणि, देवर्षिदानवानां च युग्मं युग्मं वस्त्रं दत्तवान्। रामः अपि तद्वचनं श्रुत्वा, शम्भवे अतीव सूक्ष्मं, सुवर्णभूषितं, द्वयं वस्त्रं दत्तवान्। अनन्तरं, सर्वे भोजनं कृत्वा, मन्त्रिभिः पुरोहितैः सह, विविधैः मुनिगणैः, राजभिः, वानरैः च परिवृतः, गौतमीतीरे सुखोपविष्टः रामः, प्राचीनतत्त्ववित् शम्भुं प्रति उवाच— "त्वमेव सर्वं जानासि, धर्मस्य गुह्यं सारं च।" "कस्मिन्नु युगे, किम् उत्तमं?" इति पृष्टे, शम्भुः अवदत्— "कृतयुगे ध्यानमेव श्रेष्ठम्; त्रेतायां यज्ञः; द्वापरे पूजनम्; कलौ दानं हरिकीर्यनं च। सर्वत्रापि एतानि साधु, किन्तु कलियुगे ध्यानं न विद्यते।" "मनुष्याणां बालिशत्वात्, क्लेशात्, निश्चलधर्मबुद्धिर्नास्ति, न वेदे, न स्मृतौ, न कर्मणि, न होमे, न पुराणश्रवणे, न तीर्थे, न साधुसेवने, न देवपूजायां, न स्वधर्मे, न देवस्मरणे, नापि धर्मकर्मणि। अतः जनाः दीर्घकालं पुण्यं संचिनुयुर्न शक्नुवन्ति; तु दानं अल्पकालेन साध्यं, अतः तद् एव शक्यम्।" "कलियुगे दूषितानां प्रायश्चित्तं न विद्यते; केषांचित् प्रायश्चित्तेन पापक्षयः स्यात्, अन्यथा न। ब्रह्मवित्, गया श्राद्धकर्ता, काशीगामी, वेदप्रियः, पुराणज्ञः, शृणोति च— एषः, हे राघव— युगानुक्रमेण, तत्त्वविवेकेन, आत्मन्यपरस्मिन्श्रद्धां स्थापयित्वा, परं ब्रह्म प्रकाशयन्— स एव श्रेयः प्राप्नुयात्।