हराय, समस्त रूपेषु प्रतिपन्नवाक्येषु स्थिताय, अष्टमूर्तये, प्रजापते, नमः। त्र्यम्बकाय, यस्य नेत्राणि चन्द्रसूर्याग्निरूपाणि, सुभृङ्ग, राजधत्तूर, द्रोणपुष्पेषु रममाणाय, पुनः पुनः नमः। बृहती, पुग, पुन्नाग, चम्पकादिपुष्पेषु प्रियाय, अनन्तरं नमः। एवं स्तुत्य, शिवः हरिं प्राह—"मा भैः, सर्वं मे कथय।" ततो हनूमान् उवाच—"भस्मना लिप्ताङ्गेन शिवलिङ्गस्य पूजनं कर्तव्यम्। दिवासम्पादितैः जलपुष्पादिभिः सह, सम्यक् पूजनं विधेयम्। भगवन्, अहं तुभ्यं शिवपूजनस्य शुभविधानं प्रवक्ष्यामि।" "सायं समुपस्थिते, अतीव शुद्धः, स्नात्वा, धौतवस्त्रधारी, पूर्वाभिमुखः उपविशेत्। ततः भस्म आदाय, प्राणवेन आवाह्य, अग्नेयस्नानं कुर्यात्, अष्टवारम् अपि। पञ्चाक्षरमन्त्रेण वा, अन्येन नाम्ना वा, सप्तवारं संस्कृतं भस्म, कुशग्रहणेन सह, गृह्णीयात्। 'ईशानः सर्वविद्यानाम्' इति शिरसि, 'तत्पुरुषाय विद्महे' इति मुखे, 'अघोरेभ्योऽथ घोरेभ्यः' इति वक्षसि, 'वामदेवाय नमः' इति गुप्ताङ्गे, 'सद्योजातं प्रपद्यामि' इति पादयोः, ततः 'ॐ' इत्यनेन सर्वाङ्गे भस्म सञ्चारयेत्।" "एष परमः स्नानविधिः त्रिवर्णानां निर्दिष्टः। अधुना गुरोः उपदेशेन शूद्रादीनां विधिं वक्ष्यामि। 'शिव' इति शब्देन भस्म शुद्धीकुर्यात्, सप्तवारं गृह्य, 'शिवाय' इति शिरसि स्थापयेत्। 'शंकराय' इति मुखे, 'सर्वज्ञाय' इति हृदि, 'स्थानवे नमः' इति गुप्ताङ्गे, 'स्वयम्भुवे' इति तत्रैव, 'शुद्धं भस्म' इति पादयोः, ततः 'नमः शिवाय' इति सर्वाङ्गे सञ्चारयेत्।" "यदि भस्म न स्यात्, दूर्वां प्रयुञ्जीत; तदपि न लभ्ये, रजतम् उपयोज्यं। सन्ध्योपासना, देवीजपं च कृत्वा, मन्दिरं गच्छेत्। देवमण्डपे, वेदिकायां, वा शुद्धमृत्तिकायां, पद्मादिलक्षणैः भूषितेऽपि वा, स्थापयेत्। चतुर्वर्णचूर्णैः, शुक्लचूर्णैर्वा, पद्मस्वस्तिकादिलक्षणैः, नीलोत्पल, गदाशङ्खत्रिशूलडमरुपञ्चशिखरमन्दिर, शिवलिङ्ग, कल्पवृक्ष, गुच्छ, पिण्ड, षट्कोण, त्रिकोन, नवकोण, द्वादशकोण, दोलायुग्म, पादुकायुग्म, व्यजनयुग्म, छत्रयुग्म, विष्णुब्रह्मादिलक्षणैः चूर्णैः, वेदिकायां मन्दिरे वा रचयेत्।" "यद् स्वहस्तेन कृतं तद् मुख्यं, क्रीतं तु द्वितीयम्, याचितं तृतीयम्, अपहृतं चतुर्थम्। योग्ये समर्पितं फलदं, अयोग्याद् बलात् गृहीतम् फलहीनम्। लाज, जपापुष्प, स्थावर, माष, रक्तद्रव्यैः, तिल, यव, शष्कुल्यादिभिः, श्रेष्ठमध्यमहीनानुसारं, सम्यक् स्थापयेत्।" "पद्मादिभिः सम्यग् स्थाप्य, पूर्वाभिमुखो वा, उत्तराभिमुखो वा, अपि वा केवलं पूर्वाभिमुखः।" "आसनं तु यथादृष्टं यथाश्रुतं वक्ष्यामि—कुश, चर्म, वस्त्र, काष्ठ, तालपत्रादिभिः कर्तव्यम्। शृङ्ग, ऊर्णा, सुवर्ण, रजत, ताम्र, सूर्यतप्तगोमयादिभिः अपि आसनं रचयेत्।" "चत्वारि चर्माणि ज्ञेयानि—व्याघ्र, मृग, अजिन, श्वेत, बन्दुकचर्म च। यथालब्धं तत्र आसनं स्थाप्य, पद्मासनं वा स्वस्तिकं वा आसनं कुर्यात्।" "कुशासने वा भस्मासने वा उपविश्य, प्राणवाक्यनिग्रहं कृत्वा, अन्तः शिवरूपं चिन्तयेत्। केशाग्रेषु द्वादशाङ्गुलप्रदेशे, सर्वभूतगतः, विश्वरूपगुप्तः, सूक्ष्मशिवः स्थितः।" "सर्वाभरणैः भूषितं, रत्नगुणसमन्वितं, मनसा धृत्वा, तेन शरीरेण आत्मानं पूरयेत्। तस्य तेजसा, शरीरे स्थितं पापं नश्यति, यथा सुवर्णं पारदस्पर्शात् रक्तं श्वेतं वा भवति।" "शुद्धासनं द्वादश, अष्ट, पञ्च, त्रिपद्मरूपं निर्माय, तत्र लिङ्गं स्थापयेत्। लिङ्गमध्ये गुहायां महेश्वरं चिन्तयेत्; शुद्धपात्रे च गन्धोदकं स्थापयेत्।" "गन्धपुष्पाणि ॐकारेण संस्कृत्य, प्राणायामं कुर्यात्; ॐकारः शूद्राणां न निर्दिष्टः। प्राणायामे 'शिव' मन्त्रेण वा ॐकारेण वा, गन्धपुष्पाक्षतानि चोपयुञ्जीत।" "तानि समीपे स्थाप्य, संकल्पं कुर्यात्—'शिवस्य तुष्ट्यर्थं शिवपूजनं करिष्यामि' इति। संकल्पं कृत्वा, आवाहनादिपूर्वकं स्नानान्तं यावत्, सम्यक् स्नानं व्यवस्थापयेत्।