भगवतः पुरुषस्य मुखात्, बाहुभ्यः, ऊरुभ्यः, पादेभ्यश्च वर्णाः समुचितक्रमेण समुत्पन्नाः। तस्य पादयोः पृथिवी जाता, शिरसः स्वर्गलोका अभवन्। मनसः सोमः, नेत्रयोः सूर्यः, मुखात् वह्निः चन्द्रश्च, श्वासात् सर्वगतः वायुः उत्पन्नः। नाभेः ब्रह्मा आसीत्, आकाशश्च; सर्वं जगत्, चराचरं, शाश्वताद् विष्णोः अभवत्। एवं सर्वमिदं सृष्ट्वा, विष्णुः सर्वात्मकः नारायणः इति ख्यातः। स हरिः पुनः सर्वं जगद् स्वेन संहरति। यथा उरगश्च जालं स्वक्रीडया संहरति, एवं हरिः ब्रह्माणं, इन्द्रं, रुद्रं, यमं, वरुणं च स्वेच्छया संहरति। सर्वं निगृह्य पुनः संहरति इति सः हरिः इति कीर्त्यते। यदा जगत् महोदधौ लीयते, मायातले परमात्मा एव केवलं शेषते। स एव विश्वं स्वगर्भे स्थापयित्वा शाश्वतः तत्रैव शयनो भवति। तदा केवलं विष्णुः, नारायणः, अच्युतः एवात्रासीत्। न तत्र ब्रह्मा, न रुद्रः, न देवाः, न महर्षयः, न स्वर्गः, न पृथिवी, न सोमः, न सूर्यः आसीत्। न तारे, न लोकाः, नाण्डं वा महदावृतं; सर्वं हि जगत् हरेणावृतं, शुभे। पुनः सृष्टिकाले सर्वमिदं तेनैव सृज्यते; तस्मात् नारायणः स्मृतः। तस्य सेवायाः मन्त्रे चतुर्थी विभक्ति: परिगीयते, हे पार्वति। एष सर्वं जगत् ब्रह्माद्यन्तं तस्य दास्यमेव; इति अर्थं ज्ञात्वा मन्त्रम् उपयुञ्जीत। मन्त्रस्यार्थं अजानेन न सिद्धिं, न भोगं, न भक्तिं, न मोक्षं लभते, सुन्दरि। एवं श्रीपद्ममहापुराणे उत्तरखण्डे उमामहेश्वरसंवादे मन्त्रार्थोपदेशो नाम षड्विंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः। तत् श्रुत्वा पार्वती उवाच—भगवन्, मन्त्रस्य शब्दानां माहात्म्यं, भगवतः स्वरूपं, तस्य शक्तीः गुणांश्च विस्तारतः कथय। विष्णोः परमं पदं, हर्याः रूपविभागं, सर्वं च यथातथ्यं वद। ईश्वरः उवाच—शृणु देवि, परस्यात्मनः स्वरूपं, तस्य शक्तिसमूहं, गुणांश्च, हर्याः अवस्थाश्च वक्ष्यामि। सः परमपुरुषः विष्णुः, नारायणः, लोकनाथः, नित्यः परमात्मा। तस्य सर्वत्र हस्तपादौ, सर्वत्र चक्षूंषि; सः प्रभुः सर्वं विश्वं व्याप्य स्थितः, तस्मिन्नेव परमं पदं सर्वत्र। सर्वं धारयन् अपि सः मुनिमनः अतीत्य स्थितः; अतः श्रीपतिः परमपुरुषः अनेकधा दिव्यरूपेण, शुभरूपेण, श्रीया सह रमणाय प्रादुर्भूतः। हरिः विशालवपुः, वह्निसदृशरूपः, नवयौवनं गृहीत्वा, श्रीया जगन्मातृया सह स्वतेजसा, शशीव सुधाकरैः, विराजमानः रमते। जगन्मातुः सुतः सः नित्यनवयुवः, कोटिकन्दर्पलावण्यः, परमपदे स्थितः। रमणाय परमव्याप्यं व्योम च जगच्च तस्य क्रीडायै; रमणक्रीडाभ्यां विष्णोः द्वैविध्यं प्रतिष्ठितम्। सदा रमायां स्थितः; यदा क्रीडां संहरति, तदा रमणं क्रीडां च शक्त्या धारयति। तस्य त्रिपादः परमपदे व्याप्य स्थिताः, एकपादः अत्र प्रादुर्भूतः; त्रिपादः नित्यरूपः, एकपादस्तु प्रभोः अनित्यलयः। तस्य नित्यं दिव्यं शुभरूपं परमपदे स्थितम्—अविकारी, शाश्वतं, दिव्यं, नित्यनवयौवनयुक्तम्। सदा श्रीया, भूया च रमायां व्याप्य स्थितः; एषा श्रीः जगन्माता विष्णोः नित्यं अव्यभिचारिणी। यथा विष्णुः सर्वव्यापी, तथा लक्ष्मीः अपि, शुभानने; विष्णुपत्नी, शुभदा, सर्वलोकाधिपत्यं धारयति। सर्वत्र हस्तपादयुक्ता, सर्वतोमुखनेत्रा, नारायणी जगन्माता, सर्वस्य जगतः आधाररूपा। यदस्ति चराचरं विश्वे, तस्याः कटाक्षे स्थितम्; सृष्टिसंहारौ अपि तस्याः नेत्रोन्मीलननिमीलनाभ्याम्। सा महालक्ष्मीः सर्वस्य मूलं, त्रैगुण्ययुक्ता, परा देवी; व्यक्ताव्यक्ता, सर्वत्र व्याप्य स्थिताः। सैव जगत् शून्यं दृष्ट्वा, स्वतेजसा तद् व्याप्य पूरयामास। सा लक्ष्मीः, भूः, नीलादेवीति प्रसिद्धा; सा जगदाधाररूपा, भूमिरूपं धारयति। जलादिरूपं गृहीत्वा, नीलवर्णा जाता; लक्ष्मीरूपं प्राप्ता, सा धनस्वरूपिणी। एवं स्वस्वरूपेण देवी श्रीर्लोकस्य, सुन्दरि; सर्वविद्याः अपि लक्ष्म्याः रूपाणि। सर्वं सौन्दर्यं तस्याः रूपं; लावण्यं, स्वभावः, आचारः, सौभाग्यं च स्त्रीणां—एतानि सर्वाणि, गिरिकन्ये, तस्याः रूपाणि, सर्वस्त्रीणां शिरसि स्थितानि। तस्याः कटाक्षे, तस्याः क्रुद्धदृष्ट्या, ब्रह्मा, शिवः, इन्द्रः, सोमः, सूर्यः, कुबेरः, अग्निश्च, समृद्ध्यैश्वर्यं प्राप्नुवन्ति। लक्ष्मीः, श्रीः, कमला, विद्या, माता, विष्णुप्रिया, सती; पद्मस्थिता, पद्महस्ता, पद्माक्षी, लोकसुन्दरी। भूताधिपः, नित्यः, क्षमा, सर्वव्यापिनी, शुभा; विष्णुपत्नी, महादेवी, क्षीराब्धितनया, रामा। अनन्ता, जगन्माता, भूः, कृष्णा, सर्वसुखप्रदा; अपि च रुक्मिणी, सीता, सर्ववेदमयी, शुभा। सती, सरस्वती, गौरी, शान्तिः, स्वाहा, स्वधा, रति; नारायणी, महाकायः, विष्णोः अव्यभिचारिणी। एवं श्रीविष्णोः, नारायणस्य, श्रीलक्ष्म्याः च महात्म्यं, स्वरूपं, शक्त्यादिकं, जगदुत्पत्तिसंहारं च, उमामहेश्वरसंवादे भगवता प्रतिपादितम्।