ततः स तानि कुम्भानि छायायाम् स्थाने समीरेण सुशीतले स्थापयित्वा सूक्ष्मपवनेन तान् विलोमयति। ततः भूमिजलस्य निषिक्तेन दर्भमण्डलम् सम्यक् कृत्वा तत्र पुरुषाः स्त्रियः वा उपस्थिताः स्युः, राजन्। तत्र स्नाताङ्गा कन्या, शुद्धवस्त्रधारिणः च, मधुवर्णेन नातिमृष्टेन सुगन्धद्रव्येण सह सन्निहिताः। तद् घनगन्धं बाहुमूलं ग्रीवां च अनुप्य सुमालिकां शिरसि स्थापयित्वा पञ्चगन्धयुक्तेन लेपनं कुर्युः। पुष्पविलसितकेशाः, शुभमुखाः, विशुद्धाः च, एवं ताः योग्याः, केशररञ्जितरूपधारिणः सन्तः। युवतयः सर्वाङ्गसुन्दर्यः, भूषणैः विराजिताः, ताः स्त्रियः वा तासाम् सदृशाः वानराः वा जलं आहरयन्ति। तदर्पणकाले सुपुष्पितवस्त्रेण सुपरिक्लिन्नं सुपारीं आवृत्य, अथवा मकराकृतपात्रे सुपारीं स्थापयित्वा तद् पश्येत्। पात्रस्य सूत्रं विमोच्य जलं ददाति; एवं गौतमः महर्षिः पूजारूपं विधिं अकरोत्। यदा सर्वे महात्मनः महेशं सहिताः भोजनं कृतवन्तः, तेषां पादहस्तयोः स्नानं कृतं, हस्तेषु सुगन्धचूर्णलेपनं च। तस्मिन्न काले महेश्वरः देवाधिपः स्वस्य आसने स्थितः; देवाः ऋषिसंघाः च तद् अधस्तात् आसनेषु उपविष्टाः। स सुवासितसुपारीखण्डान् रत्नपात्रेषु—कोणाकृत्येषु, गोलाकृत्येषु, महत्सु, लघुषु, श्लेष्मात्सु—विन्यस्य। शुद्धपत्राणि सम्यक् शोधनं कृत्वा, कर्पूरचूर्णं स्थाप्य, गौतमः शंकराय तान् अर्पयति। ततः स मुनिः 'सुपारीं गृह्णीष्व, देव' इति उक्तवान्। वानरः प्रत्युवाच—'सुपारीं गृह्णीष्व, मम खण्डान् देहि।' वानरः पुनः—'महेश्वर, अहं न विशुद्धः; फलानि बहूनि भुक्त्वा, वानरः कथं शुद्धः?' सदाशिवः उवाच—'मम वचनेन सर्वं विशुद्धम्; मम वचनेन विषं अमृतं भवति; मम वचनेन सर्वे वेदाः देवताः च उत्पद्यन्ते।' 'मम वचनेन धर्मज्ञानं आगच्छति; मम वचनेन मोक्षः प्रतिपाद्यते; पुराणानि, आगमाः, स्मृतयः सर्वे मम वचनात्।' 'तस्मात् सुपारीं गृह्णीष्व, मम खण्डान् देहि।' हरिः वामहस्तेन सुपारीं सुपारीखण्डं च गृह्णाति। ततः पत्राणि संगृह्य, खण्डान् अर्पयति; कर्पूरं पुरतः स्थाप्य, शिवः तान् गृह्य भक्षयति। यदा देवाः सुपारीं समाप्तवन्तः, पार्वती मन्दराचलात् जयां विजयां च हस्तैः गृह्य, मुनिगृहं प्रविशति। ततः देवीपादयोः प्रणम्य, विनतवदना जाता; तदा त्रिनेत्रः देवीं प्रोत्सर्य वदति। 'देवेश्वरि, तव कृते अपराधः कृतः; त्वया विना भुक्तवान्, शृणु अन्यं, सुन्दरी।' ततः तां स्वगृहे स्थापयित्वा, देवाधिपात् पृथक्, सर्वसम्बन्धिभ्यः मुक्तः, महादानं अकरोत्। 'देवेश्वरि, क्षमस्व; मयि क्रोधं मा कुरु।' इति उक्त्वा, सा न प्रत्युवाच, अरुन्धत्या सह निर्गता। मुनिः तस्या निर्गमनं ज्ञात्वा, विनयेन प्रणम्य, ततः महेशस्य स्तुतिं नमस्कृत्या आरभत। शिवा तदा—'गौतम, किं इच्छसि?' इति उक्तवती। गौतमः प्रत्युवाच—'देवेश्वरि, अहं तृप्तः; यदि वरः दातव्यः—' 'सुभगे, अद्य मम गृहे भोजनं कुर्याः।' देवी उवाच—'शंकरस्य अनुमत्याः, मुने, तव गृहे भक्षयामि।' शंकरं गत्वा तस्य अनुमतिं प्राप्त्वा, गौतमः ब्राह्मणः पुनः आगत्य, गिरिजां देवीं अरुन्धत्यं च भोजनं ददौ। यदा पार्वती सर्वं भुक्तवन्ती, सुगन्धपुष्पभूषणैः सुसज्जिता, सह सहस्रयोगिनीभिः हरं प्रति निर्गता। ततः शंकरः देवीं उवाच—'गौतमगृहं गच्छ; सन्ध्योपासना कृत्वा, अहं गृहं आगमिष्यामि।' एवं उक्त्वा, देवी गौतमगृहं गतवती; सर्वे सन्ध्योपासना कर्तुम् इच्छन्तः अपि निर्गताः। सन्ध्योपासना सरसि समाप्त्य, महेशः अन्यैः सह पूर्णं कृतवान्; ततः शम्भुः उत्तरदिशं मुखं कृत्वा न्यासं कृत्वा जपं आरभत। तदा विष्णुः तेजस्वी महेशं उवाच—'यः सर्वैः नम्यते, सर्वैः पूज्यते—' 'यः सर्वयज्ञेषु आहूयते—किं जपसि? सर्वे तव एव पूजां करन्ति, अञ्जलिं कृत्वा।' 'देवेश्वर, यः सर्वपुण्यकर्मणां फलप्रदः, तेन तव अञ्जलिः कस्य दास्यति?' 'कः तव पूज्यः, यः तवात् अधिकं फलम् ददाति? वद।' शंकरः उवाच—'गोविन्द, अहं किमपि न ध्यायामि, न नमामि।' 'हे हरि, अहं किमपि न पूजयामि, न जपं करिष्यामि। किं तु श्रद्धाहीनानां अनुकरणाय एतद् करोमि।' 'हरि, अन्यथा, दुष्टाः तव दर्शनाय न प्रवर्त्येरन्। तस्मात् सर्वलोकहिताय एतद् कृतवान्।' ततः हरिः 'ओम्' इति उक्त्वा, तं नमस्कृत्य, तस्थौ। ततः देवर्षिसंघः गौतमगृहं आगच्छत्। तत्र सर्वे पिनाकिनं देवेश्वरं पूजां अकरोत्। देवः हनुमता सह उपविष्टः, गायन्, रघुकुलश्रेष्ठ। तस्मिन्न काले सर्वे पञ्चाक्षरमहामंत्रं जपन्तः। हरः हनुमद् हस्तं गृह्य, देवीं समीपं गच्छति।