हरिं पुरतः स्थितं कपिं दृष्ट्वा, विष्णोः पात्रे मण्डकं च विलोक्य, मुनिसमाजस्य साक्षात्साक्षिणां मध्ये, महेश्वरः तं मण्डकं मुनिसभायां क्षिप्तवान्। ततः स्वशेषभोजनं, यथा क्षीरपायसं, सः हनूमते दत्तवान्। किन्तु हनूमान् प्राह—"भगवन्, स्वयमेव आदेशेन तव उच्छिष्टं भोक्तुं न युक्तम्।" पुनः सः वदति—"यत् पत्रं पुष्पं फलं वा यदपि मयि समर्प्यते, तत्सर्वं कूपे क्षिप्यताम्; मम यज्ञेषु तव दत्तं भोक्तुं न योग्यं। यदि न भुज्यते, तव वाक्येनैव; यदि भुज्यते, तव कृपया।" तदा सदाशिवः प्राह—"बाणस्य स्वयम्भूर्लिङ्गे यत्र चन्द्रकान्ता सन्निहिता, तत्र शम्भोः नैवेद्यभोजनं चान्द्रायणव्रतसमं मन्यते। इदानीं भोजनकालः—काचिद् द्वेषा न भवतु।" "भोजनानन्तरं वक्ष्यामि—निःशङ्कं भक्षय।" इति उक्त्वा, गौतम ऋषिः आपोहणविधिं कृतवान्। तेन सुशुद्धाङ्गः, स्निग्धः, कोमलः, बहुविधं सम्यक् प्रक्षालितः, तडागतोयेन रञ्जितकुम्भान् पूरयामास। नदीतीरे नूतनशुद्धवालुकायाः वेदिकां शुभ्रवस्त्रैः सम्पीड्य, तत्र जलबर्हाणि स्थापयित्वा, तत्रैव पद्मनालपुटं, करपूरपुटं, कङ्कोलं, कस्तूरीचूर्णं, चन्दनचन्द्रकान्तसदृशं हारं च निधाय, तं पुटं न्यवेशयत्। रात्रौ जागरणार्थं च, पुनः सः शुद्धतोयं घटे स्थापयित्वा, चन्द्रकान्ताग्रन्थिं निवेश्य, बकुलपुष्पाणि पाटलापुष्पाणि च तत्र न्यवेशयत्। ततः शेफालिपुष्पगुच्छं जले स्थापयित्वा, जलस्य शुद्धिं कृत्वा, कोमलवस्त्रखण्डेन चन्द्रकान्तेन च घटमुखं संवेष्टयेत्। तदनन्तरं, छायायुक्ते स्थले, मन्दपवने, तानि घटानि संस्थाप्य, सुशीतलेन व्यजनकेन समीरयेत्। पृथिव्याः जलस्पर्शेन कुशमण्डलं सिञ्चयित्वा, तं कृतं कृत्वा, तत्र नरनार्यः उपस्थिताः स्युः, हे नृप। तत्र कन्या शुद्धाङ्गी, शुद्धवस्त्रधारिण्यः, मधुवर्णरसम् अगौरवं सुगन्धि च द्रव्यम् उपनयन्ति। तं गाढगन्धं बाह्वन्तरे ग्रीवायां च लेपयित्वा, शिरसि मालां स्थापयित्वा, पञ्चगन्धलेपनं कुर्वन्ति। पुष्पभूषितकेशाः, शुभमुखाः, विशुद्धाः, केचन केशररञ्जितरूपधारिण्यः, यौवनवतीनार्यः, सुशोभनाङ्ग्यः, विभूषणैः समलङ्कृताः, ताभिः, वानर्यः तदृश्या वा, जलं आनयेत्। अर्पणसमये च, सुपुष्पितनागरवेल्लिपुटे सुपोषितं सुपारीफलम् आवेष्ट्य, अथवा मकररूपपात्रे स्थापयित्वा, तद् निरीक्ष्य, सूत्रस्य विमोचनं कृत्वा, जलं ददाति। एवं गौतमः पूजार्चनविधिं सम्यक् अकरोत्। यदा सर्वे महात्मानः, महेशं प्रमुखीकृत्य, भोजनं कृत्वा, तेषां पादहस्तयोः प्रक्षालनं कृतम्, गन्धानुलेपनं च। तदा देवाधिदेवः महेश्वरः स्वपीठे समासीनः, देवा मुनिसंघाश्च नीचेषु उपविष्टाः। सः सुवासितसुपारीफलानि रत्नपात्रेषु—क्वचित् कोणेषु, वर्तुलेषु, दीर्घेषु, लघुषु, स्थूलेषु—संवेष्ट्य, शुद्धपत्रेषु करपूरचूर्णं स्थापयित्वा, गौतमः तानि शंकराय समर्पयत्। ऋषिः प्राह, "भगवन्, तां तां सुपारीं गृहाण।" वानरः प्राह, "त्वं सुपारीं गृहाण, मम तु खण्डानि दद।" वानरः पुनरुवाच, "महेश्वर, अहं शुद्धः नास्मि; बहूनि फलानि भुक्त्वा, वानरस्य केन प्रकारेण शुद्धिः?" सदाशिवः अवदत्—"मम वाक्येन सर्वं शुद्ध्यति; मम वाक्येन विषं अमृतं भवति; मम वाक्येन वेदाः देवताः च जायन्ते।" "मम वाक्येन धर्मज्ञानं, मम वाक्येन मोक्षः, पुराणानि, आगमानि, स्मृतयः अपि मम वाक्येनैव। अतः सुपारीं गृहाण, खण्डानि च मम दद।" तदा हरिः वामहस्तेन सुपारीं ताम्बूलं च जग्राह। पश्चात् पत्राणि समाहृत्य, खण्डानि न्यवेदयत्; अग्रे करपूरं स्थापयित्वा, शिवः तानि जग्धवान्। यदा देवाः ताम्बूलभोजनं समाप्तवन्तः, पार्वती, मन्दराचलात् आगत्य, जयाविजययोः हस्ते गृहीत्वा, मुनिगृहं प्रविष्टवती। तदा देवीपादयोः प्रणम्य, नम्रवदना बभूव; तदा त्रिनेत्रः स्वया वदनं प्रसार्य वाक्यं व्याहरत्—"देवेश्वरि, तव हेतोः मया अपराधः कृतः; त्वां विना भुक्त्वा, शृणु, शुभे।" पुनः, स्वगृहं नीत्वा, देवाधिदेवं विना, सर्वबान्धवविरहितां, महापूजां न्यवेदयत्। "देवेश्वरि, क्षमस्व; मयि क्रोधं मा कुरु" इति उक्त्वा, सा उत्तरं न दत्त्वा, अरुन्धत्या सह निर्गता। मुनिः, तस्याः गमनं विज्ञाय, साष्टाङ्गं प्रणम्य, ततो महेशस्य स्तोत्रं आरब्धवान्। शिवा उवाच—"गौतम, किं इच्छसि?" गौतमः प्राह—"देवेश्वरि, अहं तृप्तः; यदि वरदानं दातव्यं, मम गृहे त्वं भोजय।" देवी उवाच—"शङ्करस्य अनुमत्याऽहं तव गृहे भक्षयिष्यामि।" ततः शङ्करं गत्वा अनुमतिं प्राप्य, गौतमः ब्राह्मणः पुनः आगत्य, गिरिजां देवीम् अरुन्धत्यै च भोजनं न्यवेदयत्। पार्वत्या सर्वं भुक्त्वा, सुगन्धिपुष्पाभरणैः शोभिता, सह सहस्रकन्याभिः हरं प्रति निर्गता। तदा शङ्करः देवीम् उवाच—"गौतमगृहं गच्छ; अहं सन्ध्योपासनां कृत्वा गृहं यास्यामि।" इति उक्त्वा, देवी गौतमगृहं गतवती, सर्वे च सन्ध्योपासनाकाङ्क्षिणः तत्रैव निर्गता इति।