ततः कपिसिंहः श्रीमहेश्वरं प्रति उवाच—“भगवन्, वृषभारोहणशक्तिरेव केवलं त्वदीया, अन्यस्य न कस्यचित्।” पुनः सः वदति—“यदि अहं तव वाहनमारोहयेयं, तर्हि पापी स्यात्; देवाधिपते, त्वं मां आरोह, यः खगः शिवस्य वाहनमस्मि।” “त्वां प्रेक्ष्य अहं गायिष्यामि, पश्य।” इति उक्त्वा महेश्वरः हनूमन्तं वृषभमिव आरोहत्। शङ्करस्यारूढस्य हनूमान् शिरः कण्ठं च निवर्त्य, स्वचर्म विवृत्य, पूर्ववत् तं प्रति मुखं गायति स्म। तस्य गीतामृतं शृण्वन् शम्भुः गौतमगृहं ययौ; तत्र सर्वे देवाः, ऋषयः, दानवाश्च समागच्छन्। तदा गौतमेन भोजनकाले पूजिताः सर्वे शुष्ककाष्ठनिर्मितानि पात्राणि निवेदितानि। हनूमतः गानकाले सर्वं समृद्धमभूत्; तस्मिन्नेव गीते सर्वे अद्भुतानि दृश्यन्ते स्म। द्वाभ्यां भुजाभ्यां भगवत्पादौ सम्पूज्य, सर्वाङ्गभूषणविभूषितः, नवयौवनसमुज्ज्वलः मध्ये विराजमानः, देवैः शिरसि कृताञ्जलिभिः स्तूयमानः हनूमान्। शङ्करः हनूमतः शिरः हस्ताभ्यां गृहीत्वा स्वमुखं प्रत्यनयत्; हनूमान् पद्मासने स्थितः, एकं पादं हस्तयोः न्यस्य, अपरं मुखे स्थापयामास। ततः भगवान् शनैः पादाङ्गुलिभिः हनूमतः नासिकां स्पृशन्, हस्तौ स्कन्धे, मुखे, तले, कण्ठे, वक्षसि, स्तनमध्यभागे च न्यस्य; द्वितीयं पादं नाभिमध्ये स्थापयामास। शिरः नमयन् शङ्करः स्वकन्धरेण हनूमतः पृष्ठं स्पृशन् नादं कृतवान्। ततो भगवान् शिवः हनूमतः कण्ठे मुक्ताहारं दत्तवान्। तस्मिन्नेव क्षणे विष्णुः महेशानं प्रति वचनमिदमुक्तवान्— “न हनूमतः समः कश्चिदस्ति त्रैलोक्ये; या दशा देवानां वेदानां च दुर्लभा, सा तव पादयोः प्रतिष्ठिता। हे कपे, तव पादौ सर्वोपनिषदामव्यक्ततत्त्वं, सर्वसम्बद्धम्; यमवस्थां यमयोगादिभिः साधनैः अपि क्षणमपि न प्राप्नुवन्ति। या शुद्धा शक्तिः महायोगिनां हृदयपद्मे वसति, सा हनूमति तिष्ठति; कोटिकल्पतपसा अपि मुनयः न तव रूपं जानन्ति, किं पुनः पादौ। किमुत्तमं भाग्यं यदि चञ्चलः पुरुषः वा पशुः अपि तव पादौ शरीरे धारयेत्! यद्यपि तव पादयुगलं शरीरे स्थितम्, तथापि योगिनां हृदयम् तानि धारयितुं न शक्नोति। सहस्रवर्षाणि अहम् अपि, प्रतिदिनं, त्वां भक्त्या उपासितवान्, तव पादं न दत्तम्। लोके महद्विवादः, हे नारायणप्रिय। हरिः शम्भोः समप्रियः, यथा त्वं; मम तु तादृशं भाग्यं नास्ति।” सदाशिवः उवाच—“हे पुण्यश्लोके हरि, मत्समप्रियः नास्ति कश्चन। न पार्वती अपि तव समा, अन्यः न कोऽपि मे।” ततः गौतमः महेशं प्रणम्य, नम्रतया अनन्तं दयासिन्धुं प्रार्थयामास—“अतिक्रान्ते मध्याह्ने, सर्वेषां भोजनाय समयः प्राप्तः।” ततः आचमनं कृत्वा महेशः विष्णुना सहितः गौतमगृहं प्रविश्य भोजनं कर्तुं आरब्धवान्। तदा रत्नाङ्गुलीयकैः, नूपुरैः, विद्युत्प्रभासितपट्टसूत्रेण, नानारत्नमालाभिः, कण्ठसूत्रेण, यज्ञोपवीतेन, उत्तरीयेन, मणिकुण्डलैः, सुमनोहरकेशपाशेन, पञ्चामृतलेपनैः, बाहुलेखैः, कङ्कणैः, मुद्राभिश्च शोभितः, शिवः उत्तमासने उपाविशत्; हरिं अपि उत्तमासने, स्वमुखं प्रति, उपवेश्य, गौतमः सुवर्णपात्राणि दत्तवान्। त्रिंशद्विधानि भोज्यपदार्थानि, चतुर्विधानि सुसिद्धपायसानि, द्विशतं सुसिद्धान्नानि, त्रिशतं मिश्रपाकान्, शतानि मृदुमधुरपिष्टकान्यपि दत्तानि। पञ्चविंशतिविधानि घृतयुक्तशाकानि, उत्तमशर्करापाकं, द्राक्षाफलं, कर्कटी, कदली, क्षीरफलं, मधुरिखर्जूरं, जम्बूफलानि, प्रियालविकङ्कटादीन्यपि फलं दत्तम्। एवं बहून्यपि परम्परया समर्पितानि; जलं प्रक्षाल्य, “भुञ्जध्वम्” इति ऋषिः उक्तवान्। सर्वेषां भुञ्जानानां मध्ये, गौतमः स्वयमेव उत्तमपट्टवृन्तेन शिवविष्णू उभौ व्यजनं कृतवान्। तदा भगवान् शिवः हास्याय इच्छन्, “हे विष्णो, पश्य हनूमन्तं—कथं स कपिः खादति!” इति उक्तवान्। कपिं हरिसमीपे, विष्णोः पत्त्रे मण्डकं दृष्ट्वा, महेश्वरः, मुनिसंसदि, तं मण्डकं मुनिसंघे क्षिप्तवान्। स्वस्य शेषान्नं, पायसान्नादिकं, हनूमते दत्तवान्—“तव शेषं मया न भोक्तव्यम्, भगवन्, तवाज्ञया एव। पत्रं पुष्पं फलं यत्किंचिदपि, मम न युक्तं; यत्किंचिदपि मयि अर्पितं, तत्सर्वं कूपे क्षिप्यताम्। यदि न भुज्यते, तव वचनेन; यदि भुज्यते, तव कृपया।" सदाशिवः उवाच—“बाणस्य स्वयम्भूलिङ्गे यत्र चन्द्रकान्तमणिः स्यात्, तत्र शम्भोः नैवेद्यभक्षणं चान्द्रायणव्रतसमानं मन्यते; इदानीं भक्ष्यकालः—द्वेषः त्यज्यताम्। भुक्त्वा वक्ष्यामि—निर्भयम् भुङ्क्ष्व।” ततः गौतममुनिः जलोपस्पर्शनं कृतवान्। स्निग्धाङ्गः, अतीव मृदुः, परिशुद्धः, बहुविधैः शौचैः धौतः, तडागतोदकेन शुद्धीकृतं जलं घटेषु पूरयामास। नदीतीरे नवसिक्तमण्डलं शुक्लपटैः संवृत्य, तत्रैव घटान् स्थापयित्वा, तेषु कमलनालगुच्छं, कर्पूरं, कङ्कोलं, कस्तूरीचूर्णं, चन्दनचन्द्रांशुप्रभां मालां च स्थापयामास। रात्र्यां पुनः, घटे चन्द्रकान्तगुच्छं स्थापयित्वा, बकुलपुष्पाणि, पाटलापुष्पाणि च न्यस्य, ततः शुद्धं जलं स्थापयेत्। ततः शैफालिपुष्पगुच्छं जलं च स्थापयित्वा, आदौ जलस्य शुद्धिं कृत्वा, घटस्य मुखे अतीव मृदुशुक्लपटं, सुकुमारचन्द्रकान्तं च वेष्टयेत्। एवं तत्र दिव्यं माहात्म्यम्, भक्तिपूर्वकं सम्पन्नं दृश्यते स्म।