एवं मृत्युलोके पञ्चीकरणकर्म सम्पन्न्य, यः पुरुषः तत्त्वशुद्धिं कृत्वा शुद्धः भवति, स एव यज्ञादिकर्मणां योग्यः स्यात्। तस्य शुद्धेः पश्चात् एव पूजां जपं वा कर्तुम् अर्हति। देवताध्यानप्रभावेन ब्रह्महत्या-दोषाद्यपि नश्यन्ति। तत्र सोमप्रभाम् आलोक्य, तां शीघ्रं ध्यानयोगेन शिवलिङ्गे स्थापयित्वा, तस्य तेजोमध्यस्थं सदाशिवं चिन्तयेत्। तं च अव्ययम् पञ्चाक्षरमन्त्रेण सम्पूजयेत्। ततः पूर्ववत् आह्वानादिकं हवनं कृत्वा, शङ्करं स्नापयेत्। तस्य आसनं उदुम्बरदर्भात्, रजतस्य वा सुवर्णस्य वा, वस्त्रादिभिः सुशोभितं विधाय स्थापयेत्। अन्ते प्रत्येकासने बुद्बुदवृष्टिं कृत्वा, तदग्रे एकं नागं स्थापयेत्। उपर्युपरि द्वौ नागौ, दक्षिणे च वामे च, देवतानिकटे स्थाप्यौ। नागयोर्मध्ये जपापुष्पं, तत्र च वस्त्रं मध्ये स्थापयेत्। द्वादशवारं तस्य प्रमाणतः, मध्ये शुक्लपुष्पं स्थाप्य, तत्र लिङ्गरूपेण स्थितं महेशं सम्पूजयेत्। ततः तीर्यग्देवीं दितिं श्रेष्ठबाणं समर्प्य, पञ्चगन्धाष्टगन्धादिभिः, पुष्पैः पत्रैः अक्षतैः शुक्लतिलैः मिश्रितैः शुद्धैश्च सम्पूजयेत्। धूपं विधिवत् दत्वा, दीपं च पश्चात्, नियतदानानि च समर्प्य, शेषकर्माणि सम्पूर्ण्य, सर्वे गीतनृत्यादिकानि कुर्वन्ति स्म। तस्मिन्नेव काले, गौतमस्य शिष्यः शंकरात्मा नाम आगतः। सः विक्षिप्तवत् दिगम्बरः, बहुशः आवृतः, कदाचित् द्विजश्रेष्ठवत्, कदाचित् चाण्डालसदृशः दृश्यते। कदाचित् शूद्रवत्, कदाचित् योगिव्रात्यवत्, गर्जति, उत्प्लवते, नृत्यति, स्तौति, गायति च। कदाचित् रुदति, शृणोति, पतति, उत्थाय तिष्ठति; केवलं शिवज्ञानसम्पन्नः, परमानन्दमयः आसीत्। भोजनकाले आगत्य, गौतमं प्रति गच्छति; कदाचित् गुरुणा सह भुङ्क्ते, कदाचित् अवशिष्टं खादति। कदाचित् पात्रं चुष्णाति, कदाचित् मौनं समीपं गच्छति; कदाचित् गुरोः करं गृहित्वा स्वयमेव खादति। कदाचित् गृहे मूत्रं करोति, कदाचित् मृदं लिप्यति; सदा गुरुर्दृष्ट्वा तं गृहं नयति। तं स्वासने उपवेश्य, स्वयम् भोजयति; गौतमः मुनिः स्वपात्रेण खादति। ततः एकदा अहल्या सौम्या तस्य मनो विज्ञातुम् इच्छन्ती, शिष्यं आहूय, 'भुङ्क्ष्व' इति उक्त्वा— सुवर्णपात्रे अन्नं स्थापयित्वा, अन्यस्मिन पात्रे पानं च, तृतीयस्मिन् अग्निं स्थापयामास। अन्यस्मिन् अंगारेषु, तृणकूटं च, 'भुङ्क्ष्व भुङ्क्ष्व' इति उक्त्वा, स मुनिः अपि अश्नोत्। यथा जलं पिबति, तथा अग्निं च पीत्वा द्विजः, तृणानि खाद्य अपि यथावत् स्थितः। पुरा, मुनिकन्याभिः निमंत्रितः, प्रतिदिनं मृत्तिकां जलं गोमयं च लभते स्म। सः हर्षेण मृत्तिकां दारूणि च खादति स्म; तस्य रूपं चाण्डालवत् आसीत्। जर्जरपादुकां हस्ते धृत्वा, वृषपर्वाणं समीपं गतः, चाण्डालवद् भाषते स्म। वृषपर्वाणं च तस्य जनसमूहस्य मध्ये नग्नः स्थित्वा, वृषपर्वा तम् अज्ञात्वा शिरश् छित्त्वा ताडयामास। तस्य द्विजश्रेष्ठस्य वधे, चराचरं जगत् अतीव मलिनं जातम्, मुनयश्च तत्रापि। तदा गौतमस्य महद् दुःखमुत्पन्नम्; तस्य नेत्राभ्यां अश्रूणि स्रवन्ति स्म, शोकं दर्शयन्ति। सर्वेषां दैत्यसभायाम् गौतमः उवाच— 'किं पापं अनेन कृतम्, येन शिरश् छिन्नम्?' सः मम प्राणेभ्यः प्रियतरः, शिवभक्तः सदा। मम मृत्युः निश्चितः, शिष्यः हि गुरुवत्। यत्र शिवभक्तानां धर्मनिष्ठानां मृत्युः दृश्यते, तत्र नः अपि मृत्युरेव निश्चितः। शुक्रः उवाच— 'अहं तम् जीवयिष्यामि, मम वंशः शिवप्रियः। किमर्थं म्रियते, ब्रह्मन्? पश्य तपसो बलम्।' एवं ब्रह्मर्षिणा उक्ते, गौतमः अपि मृतः; तस्य मृत्यौ, शुक्रः अपि योगबलात् प्राणान् त्यक्तवान्। तस्यापि वधे, प्रह्लादः दैत्येश्वराश्च सर्वे त्वरितं मृताः, अद्भुतं तद् दृश्यते स्म। ततः प्राज्ञस्य बाणस्य बलं मृत्यौ नष्टम्; अहल्या दुःखातुराः पुनः पुनः उच्चैः रुरोद। गौतमेन महेश्वरपूजनसम्भावितः वीरभद्रः, योगिश्रेष्ठः, तद् दृष्ट्वा क्रोधात् व्याकुलः अभवत्। 'हा हन्त, कियत् भीषणम्! महेश्वरभक्ताः बहवः मृताः। शिवं ज्ञापयिष्यामि, यथाज्ञापयति तथा करिष्यामि।' इति निश्चित्य, सः अक्षयमन्दरतटं गतः, त्रिनेत्राय नत्वा, सर्वं निवेदयामास। तत्र ब्रह्माणं हरिं च उपस्थितौ दृष्ट्वा, शिवः उवाच— 'मम भक्तैः कृतं घोरकर्म दृष्ट्वा, वरदः सन्...। गच्छामः विष्णुं द्रष्टुम्; युवां अपि आगच्छतम्।' ततः प्रभुः वृषभे आरोह्य, वायुसंवाहितचामरः। नन्दिकेश्वरः सुवर्णदण्डयुक्तं शुक्लच्छत्रं प्रभोः उपरि धारयति स्म, यथोचितम्। शिवानुज्ञया, हरिः सर्पान्ते स्थित्वा, रक्तनीलच्छत्रैः शोभमानः, कौस्तुभमणिना विभाति स्म। ब्रह्मा अपि शिवस्य अनुमत्यैः हंसारूढः, स्रष्टा तदा इन्द्रगोपतेजसा शोभमानच्छत्रैः दीप्तिमान् आसीत्।