गौतम ऋषिः यथाशक्ति आवरणं कृत्वा, तदनन्तरं सुगन्धद्रव्यैः चान्यैः उपहारैः पूजनं आरभ्य, मनोहरैः पुष्पैः बिल्वपत्रैः च महेशस्य पूजनं समारम्भत्। तत्र तुलसीपत्रैः, मारुवपत्रैः, कल्हारैः, महापद्मैः, नीलपद्मैः, पद्मैः, अवशिष्टैः करवीरपुष्पैः च पूजनं कृतम्। कर्णिकारपुष्पैः, शुक्लपद्मैः, अपराजितापुष्पैः, तिलबीजैः, अखण्डचावलैः, शुभपत्रैः तिलसंयुक्तैः च उपहारः समर्पितः। एवं गौतमः कपूरम्, अगुरु, कस्तूरी, सर्ज, पुनः अगुरु, चन्दनादिभिः महेशस्य पूजनं कृतवान्। तदनन्तरं अन्यैर् द्रव्यैः धूपं दत्त्वा, षोडश दीपान् कपूरवर्तिभिः दीपस्थानकेषु स्थापयामास। ततः उत्तमं नानाविधं अन्नं, सुसिद्धं चावलम्, पिष्टान्नानि, भोज्यं, लेह्यं, चोष्यं च महेशाय समर्पितम्। तानि मधुरादिरसैः, पञ्चविधैः पक्वान्नैः, विविधैः शाकानि, मिश्रितान्नैः च समन्वितानि आसन्। द्विविंशति प्रकाराणि पेयानि द्राक्षादिफलैः, सुपेषु, अन्येषु च पक्वान्नेषु, मूलफलादिभिः मिश्रितानि आसन्। अन्यानि उपलब्धानि द्रव्याणि अपि व्यवस्थितानि, उत्तमपुष्पैः भूषितं नैवेद्यं मुनिना समर्पितम्। सहस्रदीपान् सुवर्णपात्रेषु स्थापयित्वा, तान् देवाय दत्त्वा, सः भक्त्या प्रणम्य नमस्कृतवान्। तदनन्तरं सुपक्व ताम्बूलानि, सम्यक् मर्दितानि पत्राणि, शुद्धानि, अखण्डाग्राणि, शुक्लपटेन आवृतानि समर्पितानि। त्रीणि शुभपत्राणि, चूर्णकपूरसंयुक्तानि सुवर्णपात्रे स्थाप्य, ताम्बूलं भगवते समर्पितम्। ततः प्रदक्षिणं कृत्वा, नमस्कारं च दत्त्वा, अष्टौ स्त्रियः वीणाद्यन्यवाद्यैः आगच्छन्। ताः स्त्रियः विविधवाद्यकुशलाः, मुनिसन्निधौ ताललयम् गृह्य, स्वयम् गीतं आरभन्त। गौतमः गीताय सन्नद्धः, ताः स्त्रियः स्वरं स्थापयामासुः, अन्याः वाद्यं शान्तया मधुरया च वादनम्। मुनिसन्निधौ ताः मधुरं गायन्त्यः, स्वरमाधुर्यं धारयन्त्यः, महेशस्य पुरतः नृत्यन्त्यः, अद्भुतं दृश्यते स्म। तस्मिन् काले श्रीनारदः महर्षिः आगतः, गौतमः तं सन्मान्य, सस्नेहं प्रणम्य स्वागतं कृतवान्। सः नारदं प्राह—‘मम कार्यं सम्पूर्णम्, मम तुल्यः कश्चन नास्ति। किमर्थं आगतः, कुत्रतः आगतः?’ श्रीनारदः उवाच—‘अहं पातालात् आगतः, बाणस्य गृहे भोजनं कृतवान्। शीघ्रं बाणः, शुक्रः, अन्ये महात्मानः गृहं आगमिष्यन्ति।’ तदनन्तरं क्षणेन बाणः, शत्रुनगरविजयी, विंशतिभिः सेनाभिः सहितः, गजमारूढः, असुरैः सह आगतः। शुक्रः अन्यं गजं आरूढः, प्रह्लादः उत्तमं रथं आरूढः, वृषपर्वा दिव्यं रथं, बली श्रेष्ठं अश्वं आरूढः। तदा गौतमः सर्वान् आगतान् दृष्ट्वा, शिष्यैः सह शीघ्रं जलं, अन्यानि च उपहाराणि आनयामास। गौतमं दृष्ट्वा ते गजान्याद्यवतार्य, दैत्याः प्रणम्य, भृगवः अपि नमस्कृत्य। सर्वान् राक्षसान् आलिङ्ग्य, यथाक्रमं सत्कारं कृत्वा, गौतमः सेनायाः आवासं व्यवस्थितवान्। शुक्रस्य पादौ प्रक्षाल्य, शिरसि जलं स्थाप्य, विविधफलैः अलंकृतं सत्कारं समर्पितवान्। सरसिषु, तडागेषु, झिलेषु स्नात्वा, विधिवत् कर्म कृत्वा, सर्वे गौतमाश्रमं शुभं समागच्छन्। तदनन्तरं गृहम् प्रविश्य, राक्षसाः पुरोहितैः सह, द्विजगृहस्थ देवपूजायाम् प्रवृत्ताः। ततः वेदिकायां शीघ्रं स्थापितायां, शुक्रः शिवाय यज्ञं अर्पितवान्; तस्य दक्षिणे प्रह्लादः अच्युताय यज्ञं कृतवान्। बली सोमाय यज्ञं अर्पितवान्, अन्ये असुरवराः अपि तद्वत्; बाणः त्र्यम्बकाय एकदेवताय यज्ञं कृतवान्। शुक्रः अपि भगवन् उमानाथं पूजितवान्; गौतमः मध्याह्ने शंकरं पूजितवान्। सर्वे शुक्लवस्त्रधारिणः, भस्मलेपनाङ्गाः, त्रिपुण्ड्रं शुक्लभस्मना सर्वत्र स्थापयामासुः। भृगवाय नमस्कृत्य, सर्वे भूतशुद्धिं कृतवन्तः; हृदयकमले पञ्चभूतवर्त्मन्यन्तः कक्षः अस्ति। तत्र महाकाशः, तस्य मध्ये शुद्धाग्निः; तस्य मध्ये महेशानं, शुभं तेजस्विनं ध्यायेत्। भूतं अज्ञानमलयुक्तं, सर्वसङ्गसम्बद्धं, तद् देहं काशदीपेन ज्ञानाग्निना दहेत्। काशेन आवृतं दग्ध्वा, पुनः काशं दहेत्; काशं दग्ध्वा, काशाग्निसंयुक्तं वायुः दग्धव्यः। ततः जलतत्त्वं, पृथिवीतत्त्वं च दग्ध्वा, तद्गुणान् दग्ध्वा, देहं दग्ध्वा। एवं ज्ञानाग्निना भूतानि दग्ध्वा, जीवः विष्णुं ज्वालामध्ये स्थितं साक्षात् आनन्दमयः पश्यति। शिवः, यस्य किरणाः शशांकसदृशाः, प्रकटते; शिवाङ्गात् उद्गताः किरणाः अमृतरससम्बद्धाः। तदा ज्वाला शीतला, शशांकसदृशा शान्ता; अमृतधाराः प्रवहन्त्यः, घनं प्रवाहं कुर्युः। शनैः भूतसमूहं प्रवाहितं चिन्तयेत्, ततः परमं।