श्रीरामः भगवतः शंभोः समीपे उपविष्टः सन् पप्रच्छ—"हे ब्रह्मन्, कः अयं दिवि दृश्यते, सर्वाभरणभूषितः, दिव्यरथे स्थितः, महान् तेजस्वी, अपर इव मध्याह्नसूर्यः? सः सर्वैः मर्त्यैः दुरदृश्यः, तस्य चाङ्के रम्या नारी विराजते, लक्ष्म्याः सदृशी, पञ्चभिः अन्याभिः स्त्रीभिः सहितः। ताः मधुरगीतैः, भ्रूविलासैः, मृदुस्मितैः, हस्ततालैः च रमन्ते। कदाचित् गीतैः, कण्ठनिष्पन्नैः, परस्परहस्ततालैः, मुखावलोकनैः, गीतपूर्वकं क्रीडासु आकर्षयन्ति। सः महायोगी, पद्मकेशरसमप्रभः, एवं क्रीडमानः उपविष्टः। कियद् पुण्येन कस्य वा एष फलप्राप्तिः जातः? एतत् मम कथय।" तदा शंभुः उवाच—"एषः ब्राह्मणः, हे राम, पूर्वं सर्वसमृद्धियुक्तः, विविधैः सुखैः सम्पूर्णः, भार्यापोषणे निष्ठावान् आसीत्। सः पुत्रहीनः, अल्पदानः, देवपूजायां प्रमत्तः, पञ्चमहायज्ञवर्जितः, शास्त्राध्ययनपराङ्मुखः च आसीत्। प्रातः, मध्याह्ने, सायं च भोजनप्रेमी, अशुचिः च, कदाचित् त्र्यम्बकक्षेत्रे महर्षिगणसेविते, महात्मनः गौतमस्य गृहम् अगच्छत्। तत्र अपि रम्यं गृहम् आसीत्, स्फटिकस्तम्भमण्डितम्। तस्य भित्तयः अगुरु-चन्दन-कर्पूर-कुङ्कुमैः लिप्ताः, पारिजातगन्धयुक्ताः, वातावरणं सुरभितम्। भूमिः कस्तूरीपुष्परसैः सिक्ताः, शुद्धच्छत्रैः विविधैः शोभिता। प्राङ्गणं महाकदली-नागरफलवृक्षैः शोभितम्, समीपे च पद्मेषु भ्रमराः मधुरं निनादन्ति।" एवं श्रीरामस्य प्रश्नानुसारं शंभुः तस्य ब्राह्मणस्य पूर्वचरितं, पुण्यस्य कारणं च विवृणोति। एतेन पूर्वं, हे राघव, यदि श्लोकः प्रथमपत्रे समाप्तः भवति, तर्हि सः निष्पन्नः। यदि तु अपरपत्रे, तदा श्लोकम् आवश्यं पठित्वा तस्य अर्थं व्याख्यातव्यम्। धीरः शनैः पठेत्, शनैः व्याख्यातु च; तत्र शीघ्रता न कर्तव्या, शीघ्रतया वाक् विक्षिप्यते। शीघ्रतायै चतुर्थांशघटिका अनुमता, न अधिकम्; पाठकः न शीघ्रं कुर्यात्, अर्थः च सम्यक् अवबोध्यः। श्लोकं सम्यक् पठित्वा, मनसि अर्थं निश्चित्य, विपरीतं न वदेत्, हे रघुनन्दन। यदि यजमानः द्विजः, पुस्तकस्थं श्लोकं परित्यज्य, अन्यं श्लोकं पठेत्, सः यथावत् ग्राह्यः; विरोधः न वन्द्यः, यतः सः श्लोकः दैवयोगात् प्राप्तः, दैवबलं बलवत्तरम्। यथा शकुनिषु द्विजस्य दोषः नास्ति, तथा न विस्मयः कार्यः, दैवमार्गाः विकटाः। यदि शब्दक्रमेण श्लोकः उपरिस्थपत्रे भविष्यति, तद् लक्षणं त्यक्त्वा द्वितीयः पठ्यः। ततोऽनन्तरं तृतीयः पठ्यः, अर्थः चिन्तनीयः; येषां अन्ते न विसर्गः, ये च पञ्चमः अन्यवर्गस्य। श्लोकः यः न स्तुत्यः, न वा लिट् लकारयुक्तः, सः शकुनिषु प्रशस्यते; अध्यायारम्भः, अध्यायान्तः, व्यर्थपत्रम्, व्यर्थलिपिः, पूर्वोक्तपुनरुक्तिः, द्विस्तुति, दग्धपत्रम्, नष्टलिपिः, सन्दिग्धाक्षराणि—एतानि शकुनिज्ञैः सदा वर्जनीयानि। प्रश्नः द्विविधः—दीप्तः शान्तश्च; शान्तिः द्विविधा, उत्पत्त्या, स्थित्या, वृद्ध्या च भेदेन; तत्र पूर्वलक्षणयुक्ता शान्तिः प्रशस्यते। कर्मणां नानाविधा विभागाः निरूपिताः, केचित् मर्त्यहिताय; कश्चित् कार्यं गृह्णाति, अन्यः प्रश्नकर्ता भविष्यति। सः तदा प्रश्नं पृच्छति, संगम्य च यथासम्बद्धं स्मरति; पुनः पत्रं गृह्णाति, तत् पत्रं अस्मिन् सन्दर्भे प्रशस्यते। अथवा, सः धैर्यसम्पन्नः, परमवैराग्ययुक्तः; कस्यचित् दृष्ट्या तद् पूजनीयम्। यदि परमं त्यक्त्वा अपि, यत्र शुभफलदं विषयं, मृतः शब्दार्थं गृह्णाति, तदा प्रश्नः अमंगलदः। विग्रहे विजयलक्षणे प्रश्नः, विजयशकुनः इच्छ्यते; सृष्टिः अपि शुभा, परन्तु क्रूर्ये विजयः दुःखदः। शान्तौ यथाविधि, मिश्रविषये, श्रेष्ठः पक्षी निर्दिश्यते; आद्यवर्णनं यदि मध्यमं वा उत्तमम्। कलियुगविचारे, वा प्रियवर्णने, राजकार्येषु, राजलक्षणं शुभदं। प्रतियुक्तं यथायोग्यं मनीषिभिः चिन्तनीयम्; स्तुत्यवैराग्ये, क्रियानाशः निर्दिष्टः। कार्यस्य अल्पसिद्धौ दोषात्, सिद्धिः लभ्यते; अन्यार्थे, शान्तिचिन्तायां भेदः नास्ति, हे राम। यदि प्रथमे पादे विसर्गान्तः स्यात्, तदा विपर्यासः; कल्पितः विपरीतः अर्थः अध्यायसमाप्तौ। प्रकरणान्ते तस्य क्रियायाः नाशः; अतः तादृशे दोषे शकुनः विपरीतः। यदि छींकनं, पुस्तकपतनं, शिरोभिघातः वा, वक्ता भ्रमति, तदा शकुनः नश्यति। अतः तादृशे दोषे शकुनः वर्जनीयः; दृष्टान्ते, हे राम, क्रियादर्शनं न वस्तुतः। अत्र अनुवृत्तिः उक्ता, सृष्टिः च मध्यमफलप्रदा; स्तुतिः सर्वत्र पूज्या, धर्मकर्मविनिश्चये। विवाहे, औषधौ, दाने, न्याये, कृषौ च, यथायोग्यं स्तुतिः, हे राम, पूर्णौ अपि न दोषः। एवं श्रीशंभुना रामाय सर्वं यथाक्रमं पवित्रतया निवेदितम्।