श्रीरामः उवाच— लिङ्गस्य पूजनविधिं, लिङ्गस्य माहात्म्यं, महेशस्य नाम्नः यशः, पूजनस्य च महत्त्वं, नमस्कारस्य महत्त्वं, दर्शनस्य महत्त्वं, जलार्पणस्य पुण्यम्, धूपदानस्य च पुण्यम्, ओजस्विन्, दीपदानस्य गन्धादिदानस्य पुण्यम्, पुष्पाणां महत्त्वं, विविधानां आख्यानपुराणानां पापनाशकानां कथाः, धर्मार्थकाममोक्षोपायं च, एतत्सर्वं त्वत्तः श्रोतुमिच्छामि, मुने श्रेष्ठ। एवं श्रीरामस्य प्रार्थनां श्रुत्वा शम्भुः उवाच— राम महाबाहो, धर्मज्ञ, रघुवंशसम्भूत, त्वं राजकार्येषु प्रवृत्तः अपि पुराणश्रवणे अनुरागं प्राप्तवान्। एवं अनुरागः महत्सेवया तीर्थयात्रया च जायते। या जिह्वा शिवस्य कीर्तिं गायति, यत् मनः तस्मै समर्पितं, तौ एव स्तुत्यौ। या हस्तौ तस्य पूजां कुर्वन्ति, या देहः शुभजन्मना लब्धः, स एव सर्वेषु जन्मसु विशिष्यते। यदा हरस्य नामोच्चारणे तव देहः पुलकितो भवति, राजन्, तदा तव कार्यसिद्धिः; तव मनः प्रश्नानुगं भवति। एवमेकदा शीघ्रगामिनः श्रान्ता दूताः समुपेत्य पत्रं रघुष्रेष्ठस्य हस्ते दत्तवन्तः। श्रीरामः तद् पत्रं पठन किञ्चित् विस्मितचित्तः अभवत्—कथमिदं जातम्? तदा शम्भुः ब्राह्मणवेषधारी देवीसमेतः रामं प्रति भाषत। "काकुत्स्थ, किमर्थं चिन्तयसि, ऋषयः पुरतः स्थिताः सन्ति?" इति श्रुत्वा, राघवः तान् मुनिवरान् पप्रच्छ। श्रीरामः पुनरुवाच— "मया स्थापितं रामेश्वरं शिवलिङ्गं दृष्ट्वा अपि, कथं विभीषणः नरैः शृङ्खलाभिः बद्धः अभवत्? दुष्टद्रविडैः कुत्सितैः कृतमेतद्, स्वयमेव विचिन्त्य। ऋषयः अपि विचिन्त्य न ज्ञातवन्तः।" "वयं न जानिमः," इति तैः उक्तम्। तदा रामः उवाच— "नियमेन पुराणमवलोक्य सर्वं निवेदयत, महात्मनः। अनन्तरं, अज्ञानस्य हेतुमपि विचिन्त्यताम्। कः पुराणः परीक्ष्यः, कश्च त्याज्यः? कः श्लोकः स्तुत्यः, कः अन्यः? केषु कर्मसु, कः पूजकः योग्यः?" "कैर् भक्तैः पूजनं कर्तव्यं निर्णयेण?" इति रामस्य वचनं श्रुत्वा, द्विजश्रेष्ठाः प्रत्युवाचुः— "राम, वयं वक्तुं न योग्याः, पुराणविदं पृच्छ," इति। ततः राघवः शम्भुं विनयेन पप्रच्छ। शम्भुः तद्वचनं श्रुत्वा प्राज्ञतया प्रत्युवाच— "यः पुरुषः पुराणजीवी, स्वशाखाध्यायी, शुचिः, मीमांसातत्त्ववित्, वेदपारगः, अनृतवर्जितः, सर्वदेवेषु समदृष्टिः, शिवे रतः, शतरुद्रीयपारायणः, अग्निहोत्री, पाठकः च—" "विशेषतः यजुर्वेदविद्, नवनीततालपत्रे दिव्यलिप्या लिखितं शुभं ग्रन्थं पूजयेत्।" "यत्र बन्धादौ वा विस्तीर्णभागे वा, ओंकाराक्षरं लेख्यं, शीर्षे वा अन्ते वा रेखा, शीर्षे ओंकारस्य शिरो योजितम्।" "एवं रेखैका, पार्श्वे 'अ' अक्षरं, शीर्षादारभ्य तिर्यगधः पतन्ती।" "सा एव 'अ' इति विज्ञेया, पत्रात् रेखया चिह्निता; वामे षड्वङ्क्रयुता बिन्दुना युक्ता सा विकाराख्या।" "तस्याः वामशीर्षरेखा अधो लम्बमाना 'इ' इति कथ्यते; सर्वेष्वक्षरेषु शीर्षरेखा तिर्यग्, ओंकारे तु न।" "तत्रान्ते अपररेखा अस्ति, कुदालेव; सा 'उ' इति विख्याता, द्वयोः कुदालचिह्नयोर्मध्ये स्थितम्।" "एवं, भारती, अन्ये अक्षराः अपि निरूपिताः; एषा लिपिः येन पुराणं लिखितं, सः पूज्यः।" "ब्राह्म, पाद्म, वैष्णव, मार्ताण्ड, नारद, मार्कण्डेय, आग्नेय, कूर्म, वामन पुराणानि—" "गारुड, लैंग, स्कान्द, मात्स्य, नृसिंह, राम, कापिल पुराणानि च—" "वाराह, ब्रह्मवैवर्त पुराणानि, पक्षिषु प्रशस्ये; शैव, भागवत, दौर्ग, भविष्योत्तर पुराणानि च।" "भविष्यादीनि उपपुराणानि त्याज्यानि; पुस्तकं शुद्धीकृत्य रत्नासने स्थापयेत्।" "शुद्धवस्त्रधारी, स्नातकः, शुचिः, क्रोधज्वरवर्जितः, प्रथमं आत्मनं पूजयेत्, संकल्पं च कुर्यात्।" "श्वेतवर्णां, प्रसन्नवदनां, अंकुशमालापाशपुस्तकधरां, श्वेतवस्त्रां सरस्वतीं ध्यानयेत्।" "दुग्धसदृशवपुषं, त्रिनेत्रं, वृषवाहनं, स्मिताननं, शान्तवदनं, श्वेतवस्त्रधारिणं शिवं ध्यानयेत्।" "अभयमुद्रायुक्तं, उभयभुजं, किरीटिनं, दक्षिणेन व्याख्यानमुद्रां, वामेन वरदं हरिं ध्यानयेत्।" "नानाविद्रव्यमणिभूषितं, अर्धपद्मासीनं, गिरिजया सह, मुनिवरैः पादपद्मयोः पूजितं।" "वेदैः पुराणैः च स्तुतं, सर्वलोकैः पादपद्मयोः सेवितं।" "एवं ध्यानं कृत्वा, पूजकः यथाविधि पूजां प्रारभेत्। 'एष एव जलम्' इति घटस्य संस्कारः।" "तत् जलं पात्रे स्थाप्य, 'तद् ब्रह्म' इति मन्त्रेण, प्रशंसितेन प्रणवेन च संस्कुर्यात्।" एवं श्रीरामस्य प्रश्नानुसारं, शम्भुः पूजाविधिं, पुराणपूजनस्य नियमं, ध्यानविधिं, संस्कारं च सुविस्तरं निवेदयामास।