स कथं प्रवक्ष्यामि, यथैव पद्मपुराणे निर्दिष्टं, एकेनैव प्रवाहेण। एकः पापकर्मी, पापात्मा, तु दुःस्थितिम् आप्नोति। विष्णुरेव परं ब्रह्म, विष्णुरेव जगत्, द्विजोत्तम। तस्मै मासः माधवः सर्वेषु कर्मसु प्रियतमः, स चाश्वमेधाद्येषु महायज्ञेषु फलं दात्रीति कथ्यते। तीर्थस्नानं, तपः, दानं, जपः, यज्ञः—एतेषां सर्वेषां पुण्यं माधवमासस्य श्रेयस्करम्। ये च मेषराशिस्थिते सूर्ये नद्यां प्रतिदिनं प्रातःस्नानं कुर्वन्ति, ये च ब्राह्मणपूजनं मासेऽस्मिन् कुर्वन्ति, ते मम दण्डस्य विषयं न कदापि भवन्ति। मम पुरतः बहून् दासगणान् हत्वा पुनः पुनरपि, चित्रगुप्तस्य लेखानि अपि लुप्त्वा पुनः पुनः, तीर्थेषु माधवमासे स्नानं कृत्वा पूर्वकृतपापान् विमोचयन्ति। एषः भयस्य नाशकः; तस्मात् न प्रकाशनीयः, एषः परं रहस्यम्। नरकाधिपत्यविमोचनहेतुः, मम अधिकारहानिकारणं चायम्। भागीरथी, नर्मदा, यमुनाः, सरस्वती, विशोका, वितस्ता—एता विंध्यस्य उत्तरतः स्थिताः। गोदावरी, भीमरथी, तुङ्गभद्रा, देविका, तापी, पयोष्णी—एता विंध्यस्य दक्षिणतः कथ्यन्ते। एता द्वादश महतीः नद्यः, यः कश्चिद् नियमेन वैशाखे प्रातःकाले तासु स्नानं करोति, स पुण्यलाभमवाप्नोति। सर्वाः समुद्रगामिन्यः पुण्याः, सर्वे महागिरयः पुण्याः, सर्वाणि तीर्थानि पुण्यानि, सर्वेऽरण्यनिवासाः पुण्याः। तानि प्रविश्य, दृष्ट्वा, प्रणम्य, बहुधा सेवित्वा, वैशाखे संयमेन सूर्ये उदिते स्नातव्यम्। पृथिवीपते, तस्य पुण्यस्य वर्णनं कोऽपि न शक्नोति, सहस्रशः मुखैः अपि। द्विजश्रेष्ठ, यदि ब्रह्मणा निर्दिष्टं आयुः लघु भवेत्, तर्हि माधवमासस्य फलं वर्णयितुं शक्येत्। यथा महापातकाग्निः नरकं नयति, एवं माधवमासः अपि ब्रह्महत्यादिपापानि, निषिद्धदेशकृतानि च, दहति। जानता अजानता च कृतानि पापानि, महापातकानि, लघुपापानां रहस्यानि, जातिभ्रंशजन्यानि, अशुद्ध्युत्पन्नानि, वाक्चित्तकायसम्भूतानि, विविधानि पातकानि—माधवमासः सम्यगाचरितः सर्वाणि दहति। यः एवं पूजयति, स सहस्रकोटियुगानि, शतकोटियुगानि च, वसति। यः माधवमासे हरिं पूजयति, स विष्णुपुरीं वसति। अथ ऋषयः ऊचुः—“पुनः वद, महाभाग, रामस्य अद्भुतां कथां, राममाहात्म्यसारयुक्तां, भक्तानां हर्षदां।” सूतः उवाच—अश्वमेधं यज्ञश्रेष्ठं कृत्वा, दशरथस्य सुतः, लोकशास्त्रनिपुणः, अयोध्यां गन्तुमिच्छन्, महात्मा शङ्करः, पार्वत्याः सहितः, सरयूनदीतीरे स्थित्वा, मुनयः तं विश्वरूपिणं शङ्करं उपगम्य, कश्यपाद्याः महर्षयः तं तेजस्विनं पप्रच्छुः—“स्वागतम्, महर्षे, भार्यया सह आगतः। कुतः आगतः त्वम्?” “किमर्थं आगमनम्? कस्यां दिशि गन्तुमिच्छसि?” इति पृष्टः शङ्करः उवाच—“अहं शम्भुः, हिमगिरिस्थितः ब्राह्मणः। राघवं द्रष्टुं गच्छामि; मम महदर्थमस्ति। स राजा, प्राचीनकथाश्रवणरतः, मां आह्वयति। भवन्तः अपि आगच्छन्तु; राघवः प्रसन्नः भविष्यति।” ततः ते मुनयः शम्भुना सह रामदर्शनकामाः तत्र जग्मुः। वासिष्ठः आगतान् विज्ञाय, रामं सम्बोधितवान्; ततः शीघ्रं प्रच्युत्य, पुरोहितः बहिः निर्गतः। स सर्वान् मुनीन् पाद्य-अर्घ्य-आदिभिः सत्कृत्य, शत्रुनिग्रहः तान् राजगृहं प्रावेशयत्। आसनानि दत्त्वा, उपविष्टान् स्वागतेन, रघूत्तमः तान् मुनीन् यथायोग्यं पूजयामास। मधुरैः वाक्यैः तान् तुष्ट्वा, श्रीरामः उवाच—“अद्य मम जन्म सफलम्, अद्य मम तपसः फलं प्राप्तम्। अद्य मम स्वाध्यायविद्याफलप्राप्तिः, अद्य पितरः तुष्टाः, अद्य मम राज्यं पूर्णम्। अद्य मम आचरणस्य फलं, अद्य मम विद्यायाः फलम्।” एवं वदति राजनि, कश्यपप्रमुखा ब्राह्मणाः तं सम्बोध्य, रामस्य प्रियाणि वाक्यानि ऊचुः—“अत्र शम्भुः ब्राह्मणः, सर्वशास्त्रविशारदः, आगतः। स वेदवेदाङ्गसारवित्, सर्वभूतहिते रतः, कैलासे नित्यनिवासी, तपस्यां दृढनिश्चयः। ब्रह्मतेजसा तुल्यः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, ब्राह्मणप्रियः, कृपायुक्तः शङ्करवत्। एवं महातेजाः शम्भुः ब्राह्मणः, अष्टादशपुराणवित्, मीमांसान्यायकुशलः। तव भाग्यभारात् एवायं श्रेष्ठः मुनिः आगतः; तव आह्वानेन, कैलासात्, भगवन्, अयम् आगतः। तस्मात्, भाग्यवन्, पुराणस्य परमां कथां पृच्छ; वयं अपि अद्य रघुनन्दन, त्वत्तः श्रोतुम् उत्सुकाः। वेदविद् अपि, सर्वशास्त्रार्थवित् अपि, यदि पुराणं न शृणोति, तस्य ज्ञाने पूर्णता नास्ति।” एवं सच्चिद्रूपदर्शिभिः मुनिभिः उक्तः रघुकुलश्रेष्ठः अतुलां प्रीतिं प्राप, पुराणश्रवणकौतूहलयुक्तः।