ततः परमद्विजश्रेष्ठ, दानस्य फलानि विस्तार्य कथयामि। यः दानं प्रयच्छति, तस्य सन्ततिः वर्धते, भोगः, कीर्ति, स्वर्गसुखं च लभ्यते। शृणु, अन्तिमं दानप्रकारं अपि ते वर्णयिष्यामि। यदा कामनायाः क्षयः सञ्जायते, वृद्ध्याः क्लेशेन च पीडितः भवति, तदा पुरुषः यत्नेन दानं दद्यात्, कस्यापि आशां न स्थापयेत्। मृत्योरनन्तरं, अहं मृतः स्याम्, मम पुत्राः, पत्नी, बान्धवाः, भ्रातरः च कथं भविष्यन्ति? मित्राणि अपि मम विना कथं जीविष्यन्ति? अथवा, यदि अहं धनहीनः स्याम्, पुनः कथं जीविष्यामि? एवं चिन्तयन्, किमपि दानं न ददाति। आशायाः शतपाशैः, दारिद्र्येन, अज्ञानेन च बन्धितः, मोहितात्मा मृत्युम् अभिगच्छति, तदा तस्य पुत्राः रोदन्ति। शोकातुराः, मोहग्रस्ताः, विक्लवमना, तस्य मृतस्य, किञ्चित् अल्पं दानं कष्टेन व्यवस्थितवन्तः। तस्मिन्नेव दुःखकाले, दानं विस्मृत्य, लोभात् किमपि न ददाति। पितरं मृतं ज्ञात्वा, स्नेहबन्धः छिन्नः, स मृतः तेषां बन्धनैः बद्धः आसीत्। तदा स मृतः, तृष्णायाः, क्षुधायाः च अभिभूतः, अनेकदुःखैः पीडितः, घोरनरके दीर्घकालं पच्यते—नात्र सन्देहः। तस्मात्, स्वयमेव पुरुषः दानं दद्यात्, न सन्देहः। कस्य पुत्राः, पौत्राः, पत्नी वा, धनं वा? अस्मिन्संसारे, कः कस्य वास्तवतः स्वजनः? अतः, स्वयमेव दानं दद्यात्—पेयम्, भोजनम्, ताम्बूलम्, जलम्, सुवर्णम् च। वस्त्राणि, गावः, भूमिः, छत्राणि, पात्राणि, फलानि, भूमिदानानि च यथाशक्त्या दद्यात्। एतानि दानानि दातव्यानि, नात्र सन्देहः। अधुनैव, ब्राह्मणश्रेष्ठ, तीरथलक्षणानि अपि ते वक्ष्यामि। पुण्या गङ्गा, पुण्या सरस्वती, रेवा, यमुना, तापी, चर्मण्वती च प्रकाशिते। सरयू, उत्तमा वेणी, पूर्णा, पापनाशिनी; कावेरी, कपिला, विषल्या, विश्वतरिणी च। प्रसिद्धा गोदावरी, तुङ्गभद्रा, गण्डकी; भीमरथी पापिनां भयदा स्मृतिः। देविका, कृष्णगङ्गा, अन्याः च पुण्यनद्यः—शुभकाले तासु तीरथानि बहूनि सन्ति। ग्रामे वा, अरण्ये वा, सर्वत्र नद्यः शुद्धिकराः; तत्र स्नानं, दानं च कर्तव्यं। यदि तीरथस्य नाम न ज्ञायते, आगत्य, 'एतत् महाविष्णुतीरथम्' इति उद्घोषयेत्। विष्णुः सर्वतीरथदेवताः, न सन्देहः; तीरथे नारायणनाम् स्मर्तव्यम्। तीरथस्य पूर्णफलम् केवलं विष्णुनाम्ना जायते; अज्ञाततीरथेषु, देवतेषु च, न सन्देहः। विष्णुनाम्ना नामानि पठेत्; सर्वसिद्धयः, पुण्यं च, समुद्रः अपि तीरथं भवति। मानसादीनि सरांसि, प्रपाताः, तडागाः, लघुनद्यः अपि—हरिनाम्ना तीरथत्वं प्राप्नुवन्ति। गिरयः अपि तीरथरूपाः, यज्ञाः, यज्ञभूमिः च; यत्र विद्वान् ब्राह्मणाः सन्ति, तत्र तीरथं स्यात्। श्राद्धस्थलं, मन्दिरम्, यज्ञस्थानम्—सर्वं महातीरथं पापनाशकं स्मृतम्। यत्र वेदध्वनिः उचितः, यत्र विष्णुकथाः शुभाः श्रूयन्ते; स्वगृहं पुण्ययुक्तं, गोशाला अपि शुद्धिकरम्। अरण्ये यत्र अश्वत्थवृक्षः अस्ति, गोशाला अपि तीरथं; पितरौ अपि तीरथरूपौ। यत्र धर्मार्थाय गुरुः स्वयम् वसति; यत्र साध्वी पत्नी अस्ति, तत्र तीरथं निश्चितम्। यत्र धर्मनिष्ठः पुत्रः विद्वान् सदा वर्तते; तत्र तस्य मोक्षाय तीरथं प्रतिष्ठितम्। एवं राजप्रासादः अपि तीरथरूपः; विशेषतः पर्वसम्बन्धेषु, तीरथेषु। हृषीकेशं पूजयित्वा विना, सर्वस्य दाता, कश्चन किमपि प्राप्तुं न शक्नोति—एषा निश्चितम्। पुत्राः, धनम्, पत्न्यः, अश्वाः, प्रासादाः, गजाः, भोगाः, स्वर्गः, मोक्षः—सर्वं हरिभक्तेः समीपम् एव। नारायणः परमदेवः, जनार्दनः, सत्यरूपः; भगवान् त्रिगुणात्मकः, सर्वं सृष्ट्वा सर्वोत्तमः अधिष्ठाता। रजस्तमसा युक्तः, बलवान्, रजःसत्त्वप्रधानः अभवत्; तस्य नाभिकमले, ब्रह्मा पद्मासनः सृष्टः। प्रभुः रजस्तमसा युक्तं रुद्रं अपि सृष्टवान्; सत्त्वं, रजः, तमः—एषा त्रयी कथिता। सत्त्वेन जीवः मोक्षं प्राप्नोति; सत्त्वं नारायणस्वरूपम्। रजःसत्त्वसम्बन्धेन, पुरुषः श्रीमान्, अन्यान् अतिक्रान्ति। यत् वेदवाक्यं धर्मसन्दर्भे आचर्यते, तत् रुद्रः प्रसिद्धः, पुरुषेषु विशिष्टः कथितः। तेन, रजस्तमसा युक्तः राजा लोके उत्पद्यते; यः धर्मः रजःहीनः, यः केवलं तामसः— सः लोकस्य, परलोकस्य च, अनर्थं जनयति। यः विष्णुः, स एव ब्रह्मा; यः ब्रह्मा, स एव हरः। त्रयो देवाः सदा यज्ञेषु देवैः पूज्यन्ते।