तदा स ब्राह्मणश्रेष्ठः परमफलस्य स्वरूपं चिन्तयन्, यत् सर्वयज्ञतपःदानतीर्थस्नानात् अधिकं स्यात्, तदस्ति चेत्, हे वैवस्वत, तन्मम निवेदयेत्युवाच। यदि त्वं धर्मोपदेशेन मां प्रसादयितुमिच्छसि, तर्हि करुणया सर्वधर्माणां सारं एकमेव मे कथय। यथास्मिन्संसारे पापकर्मणां स्वरूपानुसारं प्रायश्चित्तानि विधीयन्ते, तथा मनीषिभिः स्मृतानि, यथायोग्यं प्रत्यभिज्ञाय निर्दिष्टानि। हे भगवन्, जनाः तानि प्रत्यक्षं पृथक् पृथगाचरितुं न समर्थाः; यदि किञ्चिदेकं पुण्यकर्मास्ति येन सर्वपापानि नश्यन्ति, तदपि मे ब्रूहि। एवं उक्त्वा, धर्मसूक्ष्मस्य जिज्ञासया स ब्राह्मणः समाधिमास्थाय, धर्मस्वरूपं यमं स्तोतुं प्रचक्रमे। स ब्राह्मणः प्रणम्य यमाय जगाद—‘सर्वेषां शान्तिदायिने नमः, लोकनाथाय नमः, देवरूपिणे स्वर्गमार्गप्रदायिने नमः। धर्मराजाय धर्मशास्त्रस्वरूपिणे नमः; त्वया, भगवन्, भूमिः स्वर्गमन्तरिक्षं च महाकाशश्च रक्षिताः। मानवलोकं तपोलोकं सत्यलोकं च सर्वं त्वया रक्ष्यते; न किञ्चित् चराचरं यत् त्वद्विना अस्ति। यदपि त्वया न धार्यते, तत् क्षणेन विनश्यति; त्वमेव सर्वभूतात्मा, सत्स्वरूपधारी च। त्वं राजोगुणिनां मध्ये रजःस्वरूपः, तमोगुणिनां मध्ये तमःस्वरूपः; चतुर्भुजः, चतुःश्रृङ्गः, त्रिनेत्रः च त्वमेव। वृषरूपधारी, सप्तहस्तः, त्रिभिः पाशैः बद्धः, सर्वयज्ञः धर्मरूपेण त्वयि एव प्रतिष्ठितः। प्रत्यक्षदर्शनेन, हे लोकनाथ, हे देव, पुनः पुनः नमः; सर्वभूतहृदयनिवासिन्, धर्मकामैः सदा सन्निधीयसे। अतः त्वमेव भूतानां स्वामी, दाता, नियन्ता च; धर्मारम्भकर्ता, दण्डधरः देवः भूमौ त्वमेव। एकं धर्मसारं निश्चित्य सर्वधर्मसमाहितं नः स्पष्टं वद।’ एवमुक्ते, यमः सन्तुष्टः स ब्राह्मणं प्रत्युवाच—‘त्वया मम स्तवेन विशेषतः प्रीतोऽस्मि। शास्त्रधर्मनिष्ठया च त्वं मया पूज्यः; यन्न कस्यापि पूर्वं कथितं, तन्मम परं रहस्यं शृणु। सर्वेषां सारं निःसृत्य, एकमेव मया निश्चयं प्राप्तं, यद् महापातकसमूहात् मोक्षदं भवति। ब्राह्मण, अवक्तव्यं अपि सन्, त्वदीयया विनयेन प्रसन्नः सन्, अहं तव वक्ष्यामि। यद् पुराणानि चराचरमोहाय प्रवर्तन्ते, तानि सृष्टिकाले परमदेवतां कथयन्ति; परं तु समस्तशास्त्रविवेकान्ते केवलं विष्णुरेवैकः पण्डितैः निश्चितः। शिवः ब्रह्मा विष्णुश्च—एते त्रिवेदा इव दृष्टाः; यथा दीपस्य ज्वाला, वाति, तैलं च, तथा हरीः, हे ब्राह्मण। हरिं भक्त्या पूजयन्, गोलोकाद्युत्तमान् लोकान् प्राप्नोति; हरिपूजनेन सर्वकामाः हस्तगताः स्युः। सर्वेषां धर्मकृत्यानां मध्ये दानं सर्वोत्तमं, द्विजोत्तम; दानेन सर्वपापानि नश्यन्ति, दानेन सर्वं लभ्यते। दानं पञ्चविधं स्मृतम्—नित्यं, नैमित्तिकं, काम्यं, श्रीदं, परमं च। प्रातःकाले, मध्याह्ने, सायं च यत् किंचिदपि प्रयत्नेन दद्यात्, तत् नित्यदानं सदा उक्तम्। स्वहितकामिनः स्वयम् रिक्तदिने न स्थेयुः; यत् कुलान्तर्गतं दीयते, तत्रैव फलोत्पत्तिः। यो मोहात् अविवेकी स्वयमेव खादति, न ददाति, तस्य भोगविघ्नरूपेण रोगं जनयामि। तस्य दुःखद्वारं निर्मिमि, यत्र मन्दाग्निना संतापः, दुःखसम्बन्धः, कृत्येषु च तृष्णा। ये ब्राह्मणेभ्यो वा देवताभ्यो वा त्रिकाले न ददति, स्वयमेव स्वाद्वन्नं भुञ्जते, ते महापातकिनः। तान् कठिनैः तपोभिः, उपवासादिभिः शरीरक्षयकारिभिः, शुद्धयामि, हे पृथिवीपते। यथा चर्मकारः कृपारहितः चर्मणि छुरिकया छिनत्ति, तथा दूषितं वस्तु विदारयति, एवं पापिनं शुद्धयामि। औषधैः कटुककषायैश्च, उष्णोदकेन, यातनाभिः, वैद्यरूपेण च नान्यथा; येनाभिलषितं सुखं, तत् अन्ये पूर्वमेव भुञ्जते। यदि श्रेष्ठदानं न दीयते, तदा यद्यपि शक्तः सन्, तं महारोगैः परिवेष्टयामि। यः पापी काले श्रद्धया शक्त्या वा न ददाति, तं कठिनैः उपायैः दग्धुमिच्छामि; अधुना तव नैमित्तिकदानं तस्य च योग्यकालं वक्ष्यामि। यदा महोत्सवः आगच्छति, तीर्थगमने, पितृदिने, विशेषतः वैशाखादिषु पुण्यकालेषु, तदा मासेषु शुभकाले दानं नैमित्तिकं स्मृतम्। अधुना काम्यदानस्य स्वरूपं फलं च वक्ष्यामि। यत् संकल्पपूर्वकं काम्यफलार्थं च सम्यग् दत्तं, तस्य तदनुगुणं फलं लभ्यते। यथायोग्यं श्रीददानस्य विधिं यज्ञादिकर्मणां च वक्ष्यामि—जातकर्मोपनयनविवाहादिकालेषु। देवालयध्वजप्रतिमादिप्रतिष्ठायां च, हे नृप, तत्र दानं श्रीदं स्मृतम्। एवं धर्मराजेन यमेन ब्राह्मणाय धर्मसारं, दानस्य माहात्म्यं, विष्णोः सर्वोच्चत्वं च सुस्पष्टं प्रतिपादितम्।