शाश्वती सा लोकजननी, या विष्णोः अपरिच्छिन्ना, सर्वस्य सृष्टेः माता, विष्णोः प्रिया पत्नी च, सदा तिष्ठति। श्रीरिति या, विश्वस्य आधारभूता, 'रु' इत्यनेन सूचिता; 'म' इत्यनेन तु, यः क्षेत्रज्ञः, तयोः सेवकः, स पण्डितैः निरूप्यते। या ज्ञाननिवासः, ज्ञानस्वरूपा, प्रकृत्यतीता चैतन्या, न जडरूपा, न विकारिणी, एकरूपा स्वलक्षणा च सा। अणुः, नित्यः, व्यापी, चिदानन्दरूपः, अहंभावयुक्तः, अक्षयः, क्षेत्रज्ञः, नानारूपः, सनातनः च सः जीवः। न स दह्यते, न विनश्यति, न शुष्यति, न लीयते; आद्येभ्यः गुणैः युक्तः, परमस्य शेषरूपेण तिष्ठति। 'म' इत्यनेन जीवः क्षेत्रज्ञः सदा हीनभावेन वर्ण्यते, स हि केवलं हरिस्यैव सेवकः, अन्यस्य कदापि न। एवं तस्य मध्यस्थे केवलं दास्यं स्थाप्यते; एवं प्रणवस्य अर्थः मया ते सम्यग् विवृणोमि, हे निष्पापे। प्रणवस्यार्थविवरणं मन्त्रशेषेण सह, हे शुभे, एतत्—परमस्य दासस्यात्र स्वतन्त्रता नास्ति। अतः मनसा महदहंकारमदम् अपनेतव्यम्; यत् किंचित् स्वयमेव कृतं, तत् त्याज्यम्। अहंकारः 'म' इत्यनेन निरूप्यते, तस्य निषेधः 'न' इत्यनेन; एवं मनसा अहंकारविमुक्तिः सिध्यति। मनसा सर्वसिद्धयः लभ्यन्ते; अन्यथा नाशः भवति। श्रद्धया युक्तः अल्पोऽपि अहंकारः अनुमन्यते। अहंकारग्रस्तस्य न किञ्चित् सुखं; आत्मा मोहिता तमसि निमज्जति। अतः स्वतन्त्रता मनसा न अनुमन्यते; सः परमेश्वराश्रितः जीवति। अतः चेतनस्य स्वकर्मणि कर्तृत्वं नास्ति; चराचरस्य सर्वगतिरेव भगवतः संकल्पेनैव। अतः स्वशक्त्या कृत्यं सर्वं परित्याज्यम्; भगवतश्च शक्त्या तस्मै किञ्चित् दुर्लभं नास्ति। तं श्रीमानं परमेश्वरं भारं न्यस्य, तस्यैव कृते कर्म कर्तव्यम्; सः परमात्मा हरिः स्वामी, अहं तस्यैव सदा। कामं तस्मैव आत्मनः स्वामिने समर्पयेत्; एवं मनसा एव, लब्धं अहंकारममकारं त्यजेत्। देहे अहंभावः संसृतिबन्धनस्य मूलम्; तस्मात् बुधैः मनसा महदहंकारमदम् उत्सृज्यते। अधुना, हे शुभे गिरिजे, नारायणशब्दस्य अर्थं वक्तुम् इच्छामि—'नाराः' इति आत्मसमूहाः, तेषां परमपुरुषः एव लक्ष्यं। ते एव समूहाः तस्य मार्गः; अतः सः नारायणः इति कथ्यते। सर्वे चेतनाचेतनाः जगति श्रूयन्ते दृश्यन्ते च। यः सर्वत्र व्याप्य स्थितः सदा, स एव नारायणः; 'नाराः' सर्वभूतसमूहाः इति निगद्यन्ते। तेषां लक्ष्यं, आधारः स एव; अतः सः नारायणः इति स्मृतः। तत्वानि 'नरात्' जातानि, अतः 'नाराणि' इति ज्ञायन्ते। ते एव समूहाः तस्य मार्गः; अतः सः नारायणः इति कथ्यते। कल्पान्ते येन सर्वं जगत् संहृत्य धार्यते। येन punarapi सृष्टिः क्रियते, स एव नारायणः। चराचरं सर्वं 'नार' इति कथ्यते। तस्य स्थानं च लक्ष्यं च; अतः सः नारायणः। 'नार' इति भूतसमूहः, तेषां मार्गो लक्ष्यं च स एव। अतः सः सदा नारायणः इति मुनिभिः कथ्यते; यस्मात् लोकाः सागरफेनवत् उद्भवन्ति। यत्र पुनः लीयन्ते, तस्मात् सः नारायणः इति स्मृतः। यः शाश्वतः शाश्वतधामनि, नित्यविमुक्तः, परमसुखानुभूतिः। सः सर्वलोकनाथः नारायणः एव। नारायणः परं ब्रह्म, परं सत्यं नारायणः। यत् किंचित् दृश्यते, श्रूयते वा अस्मिन्लोके, अन्तः बहिः वा—सर्वं तत् नारायणेन व्याप्यते, ध्रियते च। यः पापरहितः, परमपुरुषः, सर्वभूतान्तरात्मा, एकः दिव्यः, नित्यः हरिः, नारायणः, अच्युतः। यः द्रष्टा च दृश्यं, श्रोता च श्रुतिः, स्प्रष्टा च स्पृष्टं, ध्यानकर्ता च ध्येयम्। यः वक्ता च वक्तव्यम्, ज्ञाता च ज्ञेयम्, चेतनाचेतनजगत्—सर्वं तत् हरिः श्रीमान् नारायणः। पुरुषः सहस्रशीर्षा, सहस्राक्षः, सहस्रपाद्; सर्वान् लोकान् व्याप्य, दशाङ्गुलं अतिशयः। यत् भूतं, यच्च भविष्यति, सर्वं नारायणः हरिः; सः अमृतस्य स्वामी, विराड् अन्नभुतः। स एव पुरुषः विष्णुः, वासुदेवः, अच्युतः हरिः; सः हिरण्यवर्णः, पुण्यः, अमृतः, नित्यः, शुभः। सः विश्वेश्वरः, लोकनाथः, स्वामी; सः हिरण्यगर्भः, सविता, अनन्तः, महेश्वरः। 'भगवान्' इति, 'पुरुषः' इति, स एव; वासुदेवः, सर्वात्मा, निर्गुणः। सः भगवान् विष्णुः, परात्मा, लोकमित्रः; स एव चराचरस्य एकः अधिपः, योगिनां परमार्थः। यो वेदानामाद्याक्षरेणोक्तः, वेदान्ते प्रतिष्ठितः, प्रकृतौ लीनः, स एव परः महेश्वरः। सा एव रूपं विष्णुः, सः नारायणः, हरिः; सः एकः शाश्वतः पुरुषः, परात्मा, महेश्वरः।