स्वार्थकामः कश्चन जनः धनस्य विषये कदापि कपटं नाचरेत्। ततः पिंगाक्षवस्त्रयुग्मं शुभ्रं वा सम्यक् प्रकल्प्य, नवग्रहशान्त्यर्थं शास्त्रोक्तविधिना होमं विधायेत्। तत्र हविर्द्विजातये पाच्यं पक्वं कृत्वा, वैष्णवाग्नौ विधिपूर्वकं होमं कुर्यात्। द्वादश्यां दिने, देवाधिदेवस्य सम्यक् पूजनं सावधानतया समाचरेत्। तत्र शुद्धं निर्मलं पात्रं पञ्चरत्नाभिरलङ्कृतं, पत्रैः औषधिभिश्च पूरयित्वा, विधिवत् स्थापयेत्। तस्योपरे पात्रे श्रीलक्ष्मीसमेतं जनार्दनं स्थापयित्वा, तुलसीमूले वेदपुराणमन्त्रैः प्रतिष्ठापयेत्। तुलसीवनं केवलं पयसा सिञ्चेत्; ततः जगद्गुरुं देवाधिदेवं पञ्चामृतैः सम्यग् अभिषिञ्चेत्। योऽयं अनन्तरूपः विश्वरूपः, यः जगतां धर्मं क्षीरसागरे धारयति, स भगवान् अनादिनिदनः स्वशक्त्या विश्वस्य स्रष्टा, सः प्रसन्नो भवतु। तत्र प्रार्थनामन्त्रेण— "आगच्छ भगवन् अच्युत, देवाधिदेव, तेजोमय, जगन्नाथ, सदा तमोनाशक, संसारसागरात् मां पालय"— इति स्तौयेत्। ततः आवाहनमन्त्रेण— "पञ्चामृतैः सुरभिसलिलैः गङ्गाद्युदकैरपि अभिषिक्तः अनन्तः त्वया सन्तुष्टो भवतु"— इति आवाहयेत्। स्नानमन्त्रेण— "चन्दनागुरुकर्पूरकुङ्कुमाद्यङ्गरागाः भक्त्या मया समर्पिताः, लक्ष्मीसमेत भगवन् त्वया स्वीकृताः सन्तु"— इति स्नानं समर्पयेत्। अभ्यङ्गमन्त्रेण— "नारायण, नमस्ते, नरकसागरात् त्रातुम् अर्हसि, त्रैलोक्यनाथ, मङ्गलवस्त्राणि ददामि"— इति वस्त्राणि समर्पयेत्। वस्त्रमन्त्रेण— "दामोदर, नमस्ते, संसारसागरात् त्रायस्व, यज्ञोपवीतं मया दत्तं परमात्मन् गृहाण"— इति उपवीतं दद्यात्। यज्ञोपवीतमन्त्रेण— "मल्लिकाद्यगन्धपुष्पाणि मया दत्तानि देवाधिदेव, हर्षेण गृहाण"— इति पुष्पाणि समर्पयेत्। पुष्पमन्त्रेण— "भगवन्, भोज्यभक्ष्यसम्पन्नं नैवेद्यं सर्वरसेण युक्तं परमेश्वर, गृहाण"— इति नैवेद्यं दद्यात्। नैवेद्यमन्त्रेण— "सुपारीपानकर्पूरयुतं ताम्बूलं मया दत्तं देवाधिदेव, गृहाण"— इति ताम्बूलं समर्पयेत्। ततः परमगुरवे भक्त्या गन्धगुग्गुलुगृतेन धूपं दत्त्वा, दीपं तैलपूरितं प्रदीप्य सम्यगर्चनं कुर्यात्। लक्ष्मीनारायणस्य सन्निधौ तुलसीवनमध्ये विविधदीपान् एकाग्रचित्तः प्रकल्पयेत्। तत्र चक्रधारिणे देवाधिदेवायार्घ्यं दद्यात्; नवम्यां दिवसे पुत्रार्थं श्रेयान् नार्यलः सहितं श्रेष्ठार्घ्यं समर्पयेत्। दशम्यां धर्मार्थकामसिद्धये मतुलिङ्गं दद्यात्; एकादश्यां दरिद्रनाशाय दाडिमं समर्पयेत्। हे नारद, सप्तधान्यैः बाम्बुपात्रे सप्तफलैः सुपारीपत्रेण सह सम्यग् प्रकल्पयेत्। तं वस्त्रेणावगुण्ठ्य, देवतायै समर्पयेत्; ततः एकचित्तेन मन्त्रं शृणु— "भगवन्, तुलसीसमेतः शङ्खयुक्तः सदा, मया समर्पितमर्घ्यं गृहाण, नमोऽस्तु ते देवाधिदेव"— इति। एवं लक्ष्मीसमेतं जनार्दनं सम्पूज्य, व्रतसमाप्त्यर्थं देवाधिदेवं प्रार्थयेत्। "भगवन्, अहं कामक्रोधवर्जितः उपवासं कृतवान्; अस्मिन्न् व्रते त्वमेव शरणम्। भगवन्, यद् अवशिष्टं किञ्चिद् अपूर्णं मया कृतं, तत् सर्वं तव कृपया पूर्यताम्, हे जनार्दन। नमस्ते पद्मनाभ, नमस्ते क्षीरार्णवशायिन्, तव प्रसादेन मया व्रतं कृतम्, हे केशव।" "केशव, अज्ञानतिमिरनाशक, अस्मिन् व्रते त्वं प्रसन्नः भूत्वा ज्ञानदर्शनं ददाः"— इति प्रार्थयेत्। ततः रात्रौ जागरणं कुर्यात्, गीतैः, शास्त्रपाठैः, कलाविदग्धैः सङ्गीतनृत्यैश्च, पुण्यकथाभिश्च रात्रिं यापयेत्। रात्र्यतीते शुचिसूर्ये उदिते, भक्त्या विप्रान् आमन्त्र्य वैष्णवश्राद्धं विधायेत्। तान् प्रियैः क्षीरपाकघृतयुतैः भोज्यैः, ताम्बूलपुष्पगन्धाद्युपहारैः तर्पयेत्। यज्ञोपवीतानि, वासांसि, हारगन्धान् दत्वा, त्रीन् दम्पतीन् वस्त्राभरणकुङ्कुमैः सहितान् भोजयेत्। यथाशक्ति बाम्बुपात्राणि अंकुरितधान्यैः, नार्यलैः, पक्तव्यान्नैः, वस्त्रैः, फलैः च पूरयेत्। तत्राचार्यं भार्यया सहितं वस्त्रैः वस्त्रयित्वा, दिव्याभरणगन्धानुलेपनैः पुष्पैश्च पूजयेत्। सर्वाभरणसम्पन्नां सुतां दुहन्तीं गाम् उचितदानवस्त्रैः सह दद्यात्— इति तव कथयामि। सर्वतीर्थस्नातानां जनानां यद् पुण्यं जायते, तद् सर्वं फलं तस्य देवाधिदेवस्य प्रसादेन लभ्यते। सः विष्णोः प्रसादात् भोगैः समस्तैः सुखैः समन्वितः, अन्ते वैष्णवं पदं प्राप्नोति। अथ नारद उवाच— "भो ब्रह्मन्, सविस्तरं संवत्सरनामकदीपव्रतस्य श्रेष्ठविधिं महत्त्वं च ब्रूहि। येन सर्वव्रतानि साधितानि, सर्वकामाः पूर्णाः, सर्वपापानि नश्यन्ति।" महादेव उवाच— "दिव्यर्षे, ते रहस्यं पापनाशनं वक्ष्यामि; यस्य श्रवणेन ब्रह्महत्यादिपापी अपि, मित्रद्रोही, गुरुपत्न्यपि, विश्वासघातकः, क्रूरचित्तः अपि, शाश्वतं मोक्षं लभते, शतजन्मपर्यन्तं स्वकुलं उद्धरति, विष्णुलोकं गच्छति।" "तस्मात् अहं ते अतिदुर्लभं संवत्सरदीपव्रतं, तस्य विधानं वर्षपर्यन्तं, महत्त्वं च सम्यग् प्रवक्ष्यामि।