सदा सर्वसिद्धिदायकानां युगानां चिन्तनं त्वया क्रियते, अद्भुतरूपिणां प्रवेशं च चिन्तयसि, तथा च कामधेनुसमं चिन्तामणिं पृच्छसि। तव मनसि वाञ्छानलस्य दाहेन सन्तप्तः सुखं न प्राप्नोषि; तृष्णाग्निना संतप्तः मोहाविष्टश्च भवसि। एवं, ब्राह्मणश्रेष्ठ, त्वं कालबलेन वशीकृतः, भार्यापुत्रार्थं धनं याच्यमानः सततमन्विष्यसि। तत् धनं न त्वया उक्तं न दत्तं च; जीवितं परित्यज्य यमसदनं गतः। एवं तव पूर्वकथा सम्यक् आख्याता मया। एतेन कर्मणा, ब्राह्मण, त्वं दरिद्रश्चापि जातः। अस्मिन्लोके यस्य पुत्राः सदा भक्ताः, स एव धनवान् इत्युच्यते। यस्य पुत्राः सदाचारिणः, ज्ञानसम्पन्नाः, सत्यधर्मनिष्ठाश्च सदा, तस्यैव गृहे विष्णुप्रीत्या तादृशाः सुताः जायन्ते। यस्य विष्णुः प्रसन्नः, स लोके धनं, धान्यं, भार्यां, अनन्तान् पुत्रपौत्रांश्च भुङ्क्ते। विष्णुप्रीत्याऽविना, ब्राह्मण, न भार्या न पुत्राः लभ्यन्ते, न च कुलोत्कर्षः; तद्विष्णोः परं पदं। एवं देवशर्मणो वृत्तान्तः, वैशाखमासमाहात्म्ये, श्रीपद्मपुराणस्य पातालखण्डे, नवत्युत्तराशीतितमेऽध्याये समाप्तः। ततः, मुनयः सूतमुवाचुः—"सूत श्रेष्ठसूतनाम्, शतं वर्षाणि जीव! त्वया पुण्यं लोकार्थं कथितं श्रुत्वा धर्म्यं वृत्तान्तं श्रुतवन्तः स्म। पुनः विस्तरेण वद, त्वदीयानां वचसां पानाय पुनः पुनः स्पृहयामः; तव उत्तमं वचनं श्रुत्वा न कदापि तृप्तिम् अनुभवामः।" सूतः उवाच—"अत्रापि पुरातनं चरितं कथयामि, यत्र जगन्नाथस्य च प्रथमारम्भस्य च संवादः अभवत्। तस्य रूपं षट्सहस्रं, विस्तीर्णं त्रिसहस्रं; एवं नवसहस्रयोजनानि सञ्जातानि। प्रारम्भे स भगवान् वामदन्तेन पृथिवीं उद्धृत्य, सहस्रं दिव्यवर्षाणि दन्तेन धारयामास। धर्मकथायां स भगवान् पृथिव्या सह मन्दं प्रणम्य संवादं चक्रे। पृथिव्युवाच—"द्वादश मासाः, त्रिंशदधिकद्विशतदिनानि च सन्ति; एतेषां मध्ये कः मासः प्रियतमः, पुण्यतमश्च भवतः, केशव?" "तुलाराशौ सूर्ये कर्तिकमासः पुण्यः; मकरराशौ मासः पुराणेषु पुण्यः; मेषराशौ माधवमासः पण्डितैः कथ्यते। मार्गशीर्षमासोऽपि मासेषु पुण्यः; एवं एते मासाः शुद्धाः, तेषां के दिनानि पुण्यप्रसिद्धानि?" "युगाद्याः, कल्पादयश्च, तेषां मध्ये कः मासः पुण्यतमः इति वद। सर्वयज्ञानाम् सारभूतः कः मासः इति निश्चित्य वद।" वराहः उवाच—"येऽधमाः पुरुषाः, युक्तान्ययुक्तैः मार्गैः मां पूजयन्ति—माधवमासे भक्त्या ये मां पूजयन्ति, ते सदा पूजायोग्याः। माधवमासे हिरण्याक्षः हतः। तौ आद्यौ दैत्यौ हतौ, त्वं च उद्धृतः। त्रेतायुगादौ त्रिविधं वैदिकधर्मं, वर्णाश्रमव्यवस्थां च स्थापितवान्। माधवमासे अहं प्रादुर्भूतः; अतः स मे प्रियः। माधवमासस्य शुक्लपक्षस्य तृतीयायां त्रेतायुगारम्भः। तदा त्रिविधधर्माः प्रवृत्ताः, लोके च तृतीयं हरिप्रियं अक्षयम्। स्नानदानपूजाराधनश्राद्धपाठहोमेषु ये जनाः श्रद्धया विष्णुं यवैरर्चयन्ति, श्रद्धया श्राद्धं कुर्वन्ति—तेषां सर्वकामान् ददामि। दातारः पुण्याः, ते धर्मिष्ठाः। ये प्रतिदिनं विविधैः यज्ञैः हरीं पूजयन्ति, विशेषतः माधवमासे, तेषां फलम् अन्येषां फलात् श्रेष्ठम्। स्नानं, दानं, जपः, होमः, तपः, यज्ञः, व्रतम् इत्यादि वैशाखमासे यत् क्रियते, तस्य पुण्यं शृणु। दशपञ्चसप्तकोटिमन्वन्तराणां पुण्यं—ये मम समीपे आगच्छन्ति, ते भयात् विमुक्ताः स्युः। सर्वग्रहाः यदि पापप्रदाः स्युः, तथापि वैशाखस्नानेन सर्वे शुभदाः भवन्ति। वैशाखमासे भक्त्या ब्राह्मणभोजनं कुर्वाणस्य पितरः समस्तयुगसंख्यया तृप्तिम् आप्नुवन्ति। ये तत्र मधुरं पूर्णं भोजनं, यवसहितं तिलोदकं, भोजनं, छत्रं, वस्त्रं, पादरक्षणं च ददाति—ते पुण्यात्मानः विष्णुप्रियाः। विशेषतः तत्र मधुना युक्तं तिलं दातव्यं—महाधर्माय, दीर्घायुषे, पापक्शयाय च। एवं कृतं पुण्यं पुरुषैः शतकोटिवर्षैः अपि न गणयितुं शक्यते। पुत्रपौत्रादिसम्पत्तिलाभः, दीर्घायुः—अत्र लभ्यते, परत्र मय्येव प्राप्तिः। बहुजन्मार्जितपापसंघातः माधवस्नानेन नश्यति; तत्र शास्त्रानुसारं वा स्वशक्त्या वा पुण्यं लभ्यते। यो वैशाखव्रतम् उत्सृज्य अन्यद् व्रतम् आचरति, स हस्ते रत्नं त्यक्त्वा मृत्पिण्डाय याचकः इव। एवं भगवानादिदेवः माधवमासे, पृथिव्यां स्थितः, एतानि वचनानि उक्तवान्। किं बहुना? माधवमासे माधवस्य पूजया न किञ्चिद् अलभ्यम्। इदानीं एतस्मिन्नेव विषये पुरातनं अद्भुतं वृत्तान्तं शृणु—ब्राह्मणस्य च महात्मनः यमेन सह संवादः।