सः शुद्धः, ज्ञानसम्पन्नः, तपस्वी, वाग्मीनां श्रेष्ठः, सर्वकर्मनिष्पन्नः, वेदाध्ययननिरतः च आसीत्। सः सर्वशास्त्रविद्, देवब्राह्मणपूजकः, यज्ञकृत्, दानशीलः, उदारः, मधुरवक्ता च आसीत्। सः सदा विष्णुध्याननिरतः, शान्तः, आत्मसंयमितः, सदा मैत्रः, मातापितृभक्तः, सर्वबान्धवेषु स्नेहपूर्णः च आसीत्। यः पुत्रः बुद्धिमान् कुलोत्कर्ता, वंशपोषकः, तेन सद्गुणसम्पन्नेन पुत्रेण सुखम् लभ्यते। अन्ये सम्बन्धिनः, यद्यपि सम्बद्धाः, दुःखशोकावहः; तुच्छः, निरपेक्षः, फलहीनः जनः किमर्थम्, हे निष्पाप? ते सर्वे आगच्छन्ति गच्छन्ति च, तीव्रदुःखप्रदाः; पुत्ररूपेण ते सर्वे अस्मिन लोके सन्ति, हे द्विजश्रेष्ठ। पूर्वजन्मकृतानि कर्माणि—तव सर्वाणि अहम् अधुनैव कथयामि; पुनः शृणु एषां अद्भुतां कथां। हे बुद्धिमत्तम, त्वं पूर्वजन्मनि शूद्रः आसीः, अन्यथा न; कृषिकर्मनिरतः, ज्ञानहीनः, महालोभसम्पन्नः। एकपत्नीवान्, सदा वैरशीलः, बहुपुत्रसम्पन्नः, अदातृ, धर्मज्ञानरहितः, सत्यनिष्ठः न आसीः। दानं न कृतवान्, शास्त्राध्ययनं न कृतवान्, तीर्थयात्रा न कृतवान्, गमनं न कृतवान्, हे बुद्धिमन्। एवं, हे ब्राह्मन्, त्वं कृषिपथं पुनःपुनः अन्वगच्छः, पूर्वं गोमेषानां पालनं कृतवान्, हे द्विजश्रेष्ठ। पुनःपुनः महिषाश्वपालनं अपि कृतवान्; एतानि कर्माणि पूर्वं कृतवान्, हे द्विजश्रेष्ठ। लोभात् सञ्चितं महद् धनं तव पुण्यार्थं न व्ययितम्। पात्रे दानं न कृतवान्, आपद्गते दानं न कृतवान्; कृषिकर्मणा सञ्चितं धनं स्वार्थाय एव रक्षितवान्। सर्वं गोमयादि, पशुसञ्चयम्, हे ब्राह्मन्, विक्रयित्वा महद् धनं सञ्चितवान्। सदा तक्रं, घृतं, दुग्धं, दधि च विक्रयित्वा, हे ब्राह्मन्, विष्णोः मायया मोहितः, दारिद्र्यभीतः आसीः। अतिविलक्षणं धनं सञ्चयित्वा, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, दानं किञ्चित् अपि न कृतवान्, तस्मिन्नेव समये निर्दयः आसीः। देवपूजा न कृतवान्, हे ब्राह्मन्; उत्सवदिने अपि ब्राह्मणेभ्यः दानं न कृतवान्। पितृयज्ञस्य समये श्रद्धया न कृतवान्; तव धर्मपत्नी मध्याह्ने स्मारयति। श्वशुरश्वश्रियौ श्राद्धकाले, हे बुद्धिमन्, तयोः वचनं श्रुत्वा, गृहं त्यक्त्वा पलायितवान्। धर्ममार्गं न दृष्टवान्, न श्रुतवान्; लोभः तव मातापिता भ्राता सर्वबान्धवः अभवत्। लोभं सदा एव धृतवान्, धर्मं परित्यज्य; अतः दुःखी, दारिद्र्यपीडितः अभवत्। प्रतिदिनं तव हृदये महद् तृष्णा उत्पन्ना; यदा गृहे धनवृद्धिः, तदा तव कामोऽपि वर्धते। कामाग्निना दग्धः, लोभं अधिकं चिन्तयति, रात्रौ स्वप्नसमये वा जागरमाणः। प्रतिदिनं महा-मोहैः व्यग्रः—'कदा सहस्रं, लक्षं, कोटिं, दशकोटिं भविष्यति?' इति। 'कदा खरवः, निकरवः गृहे भविष्यति? एवं सहस्रं, लक्षं, कोटिं, दशकोटिं।' खरवः, निकरवः प्राप्ते अपि तव तृष्णा न निवर्तते; कालं परित्यज्य तव कामः सदा वर्धते। दानं, यज्ञं, उपभोगं न कृतवान्, हे ब्राह्मन्; भूमौ सञ्चितं धनं तव पुत्राः न जानन्ति। धनार्जनाय सदा अन्यान् उपायान् अन्वेषयति, हे ब्राह्मन्, सर्वत्र जनान् पृच्छति, चातुर्येन। खननविद्या, रसायनविद्या, धातुविज्ञानं पृच्छति; तृष्णया मोहितः, एकाकी विचरति। सर्वसिद्धिदायकानि युगानि चिन्तयति, अद्भुतरूपप्रवेशं, चिन्तामणिं पृच्छति। तृष्णाग्निना दग्धः, सुखं न लभते; कामाग्निना दग्धः, मोहितः, अचेतनः अभवत्। एवं, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, कालस्य वशं आगतः, धनं पत्नीपुत्रार्थं अन्वेषयति, ते याचन्ति। तद् धनं न उक्तं, न दत्तं; जीवनं परित्यज्य यमस्य समीपं गतवान्। एवं तव पूर्वकथा सर्वथा उक्ता। एतैः कर्मभिः, हे ब्राह्मन्, त्वं दारिद्र्यवान् अभवत्। अस्मिन लोके यस्य पुत्राः सदा भक्ताः, स एव धनवान्। येषां सन्तानाः धर्मनिष्ठाः, ज्ञानसम्पन्नाः, सदा सत्यधर्मनिरताः, तादृशाः पुत्राः तस्य गृहं विष्णोः प्रसादेन एव जायन्ते। सः अस्मिन मर्त्यलोके धनं, धान्यं, पत्नीं, अनन्तं पुत्रपौत्रं च उपभुङ्क्ते, यस्मिन विष्णुः प्रसन्नः। विष्णोः अनुग्रहं विना, हे ब्राह्मन्, पत्नीपुत्राः न लभ्यन्ते, न च कुलोत्कर्षः; तद् परमं पदं विष्णोः एव। एवं नव्यं अध्यायः—देवशर्मणः कथा—वैशाखमासमाहात्म्ये, पातालखण्डे, श्रीपद्मपुराणे समाप्तः। ततः ऋषयः ऊचुः—हे सूत, सूतानां प्राज्ञतमः, शतायुर्भव! त्वया अस्माकं पुण्यकथा श्राविता, यः लोकहिताय अस्ति।