प्रधानेन प्रेरणकार्यं वैषम्यं कथ्यते। सर्वत्र ब्रह्मणः कर्तृत्वं, पुरुषस्य अकर्तृत्वं च निश्चीयते। जडप्रधानेन समता इत्येव नाम, तत्त्वानां भेदः, तेषां कारणकार्यसम्बन्धः च विवृणोति। यः तत्त्वगणनया प्रयोजनं साधनभावं च विदित्वा विजयं इच्छन् बुद्धिमान् तत्त्वान् गणितवान् उच्यते। एवं तत्त्वस्य यथार्थस्थितिं, तत्त्वसत्तां, तत्त्वगणनां च यथावत् अवगम्य, पण्डिता ब्रह्मतत्त्वं च भूततत्त्वं च श्रेष्ठं इति जानन्ति। एषा सांख्यैः स्थापिताभक्तिरात्मभक्ता इति कथ्यते। अधुना, राजन्, योगसमुत्थां भक्तिं शृणु। यः प्राणायामे भक्तः, सदा ध्याननिष्ठः, निग्रहितेन्द्रियः, भिक्षान्ननियमपालकः, सर्वेन्द्रियाणि संहृत्य स्थितः, हृदयस्थं चित्तं स्थिरयित्वा, महेश्वरं हृदयपद्मकोषे पीतवस्त्रं सुनेत्रं ध्यायन्, तस्य तेजस्वी मुखं, ब्रह्मसूत्रेण कटिबन्धं, श्वेतवर्णं, चतुर्भुजं, वराभयकरं पश्यन्, योगसमुत्थं मनःसिद्धिं परमां विष्णुभक्तिं कथयन्ति। यः एवं भगवति भक्तः, स विष्णुभक्तिमान् उच्यते। एवं, राजशार्दूल, भक्तिः सत्त्विकी, राजसी, तामसी च विविधरूपा विवृता। विष्णुभक्तेः विविधानि प्रकाराणि अनन्ततेजः ज्ञातव्यानि। यथा सुप्रज्वलितः अग्निः दारूणि भस्मीकुर्यात्, तथा भगवत्संयुता भक्तिः पापानि क्षणेन दहति। यस्य विष्णुभक्तिं न शृणोति, यः अमृतरसस्वरूपा, तस्य यावत् न शृणोति, तावत् वृद्ध्याः, मृत्युः, जन्मशतदुःखानि च बहुशरीरसमुत्थानि अनुभवति। अनन्तः भगवान्, यस्य कीर्तिः गीयते, चिन्त्यते, अनुभूयते च अन्तः, सर्वतः पापानि नाशयति, यथा वातः मेघान्, सूर्यः तमः च। न दानैः, न देवपूजया, न यज्ञैः, न तीर्थस्नानैः, न शास्त्राध्ययनैः, न तपोभिः, न कर्मभिः, आत्मा तादृशीं शुद्धिं प्राप्नोति, यथा अनन्तः भगवान् हृदयस्थः भवति। राजन्, शुद्धाः ताः कथाः, सत्यमेव, हितं च, हरिप्रभोः, यत्र पवित्ररूपस्य कीर्तिः गायते, शृणुते च, तत्र पुण्यकीर्तिः शृणुते। धन्यः त्वं, स्थिरः, भूमिपालः, धर्मस्तम्भः, यस्य हृदयं परमपुरुषध्याननिष्ठं, यस्य चित्तं श्रीकृष्णस्य पुण्यकर्मश्रवणे प्रवृत्तम्। हरेः, वरदस्य, विष्णोः, अक्षरस्य भक्त्याः विना, आत्मन्यात्मनिष्ठस्य, परमं हितं कथं स्यात्? यः मायासमुत्थमोहविहीनः, भक्त्या प्राप्यते, राजन्, न मोहेन; पुण्यात्मा एव तं प्राप्नोति—एतत् त्वं स्वयम् जानासि। धर्मस्य सारं, राजन्, शुद्धशास्त्रं विना न ज्ञायते; त्वं वैष्णवानां सम्मानात् पवित्रमार्गं, कथारसञ्च पृच्छसि। न पश्यामि पुण्यं तस्मात् श्रेष्ठं वा पोषकं, यथा साधूनां परस्परसुखं, येन अनन्तगुणानां, अनन्तसम्पदां च परमकल्याणं वर्धते। ब्राह्मणः, गौः, सत्यम्, श्रद्धा, यज्ञः, तपः, वेदः, परम्परा, दया, दीक्षा, शमः—एते सर्वे हर्यङ्गानि। सूर्यः, चन्द्रः, वायुः, पृथिवी, आपः, आकाशः, दिशः, ब्रह्मा, विष्णुः, रुद्रः—सर्वव्यापी भगवान् सर्वभूतमयः। स एव विश्वरूपधारणं कृत्वा, चराचरं जगत् सृजति; ब्राह्मणं प्रविश्य, सदा अन्नं भुङ्क्ते। तस्मात्, पवित्रतीर्थधूलिं, पर्वतवासान्, भूमिदेवतान्, सर्वभूतानि च पूजय, यतः तानि परमात्मसाक्षात्काररूपाणि, पुण्यलक्ष्मीं च। यः विष्णुबुद्ध्या ब्राह्मणं पण्डितं पुण्यं च पश्यति, स एव वैष्णवः, स्वधर्मनिष्ठः। अल्पं गूढं उक्तं, मम कालः सीमितः; गङ्गास्नानाय गन्तव्यम्, अन्यः संवादः न भविष्यति। माधवमासः आगतः, माधवप्रियः; तस्यापि सप्तमी शुक्लपक्षे गङ्गायां अतिदुर्लभा। वैशाखस्य शुक्लसप्तम्यां, जह्नुना क्रोधात् गङ्गा निगीर्णा, पुनः दक्षिणकर्णात् विमुक्ता। तस्यां दिवसे गङ्गां, व्योमकाञ्चीं, विधिवत् स्नानं कृत्वा, पुण्यात्मा धन्यः भवति। यः विधिवत् देवपितृभ्यः तस्यां हविर्यजति, स्नानात् शुद्धः पापविहीनः गङ्गां साक्षात् पश्यति। न माधवमासः तुल्यः, न गङ्गा तुल्या नदी; एषा संयोगः दुर्लभः, केवलं हरेः भक्त्या लभ्यते। विष्णुपदजलसमुत्थिता, ब्रह्मलोकात् आगता, त्रिधारा, त्रिलोकं शुद्धयति। सापि स्वर्गसोपानः, सततसुखदायिनी, अनन्तपापनाशिनी, दुरितमुक्तिदायिनी। महेशस्य जटासु स्थित्वा, दुःखनाशिनी, भक्तानां क्रीडादुःखं समाप्त्यति। सगरवंशं मोचयित्वा, धर्मसंस्थापिका, त्रिपथगा, लोकालङ्कारा देवी। दृष्ट्या, स्पर्शेन, स्नानेन, स्तुत्या, ध्यानेन, सेवया च, सापि सहस्रजनान्, पुण्यापुण्यवान्, शुद्धयति। यः त्रिसन्ध्यायां 'गङ्गे गङ्गे गङ्गे' इति उच्चारयति, दूरस्थः अपि, त्रिजन्मपापं नाशयति। यः सहस्रयोजनदूरात् गङ्गां स्मरति, पापकृत् अपि, परमं पदं प्राप्नोति। विशेषतः वैशाखशुक्लसप्तम्यां सा दुर्लभा; भूमिपाल, हरेः ब्राह्मणानां च कृपया सा लभ्यते।