तत्र, तस्य महात्मनः वामहस्ते सुगन्धितः पद्मः प्रकाशते, दक्षिणे महान् पद्मः विराजते। सः सततं दीप्तिमान् अस्त्रधरः पद्मवैभवभूषितः दृश्यते; तस्य ग्रीवा शङ्खरूपा, मुखं सुगठितं, नेत्रे पद्मदलसमानौ। हृषीकेशः, सः महात्मा, तस्य दन्ताः मल्लिका-कलिकासदृशाः, गुडाकेशस्य अधरः प्रवालवर्णः। पुण्डरीकाक्षः उज्ज्वलमुकुटेन शोभते; केशवः विशालाकृतिः, रम्यवक्षाः, दीप्तिमान् अस्ति। जनार्दनः कौस्तुभमणिमुद्रितः, सूर्यप्रभासदृशः, द्वाभ्याम् कुण्डलाभ्याम् शोभते। हरिः किरीटैः, कङ्कणैः, हारैः, मुक्तावलीभिः, यथा नक्षत्राणि, अलङ्कृतः। तस्य रूपं दीप्तिमान्, विजयो विजयिनां श्रेष्ठः, गोविन्दः सुवर्णवस्त्रैः शोभते। सः अङ्गुलीषु मुद्राभिः अलङ्कृतः, हरिः सर्वास्त्रैः दिव्याभरणैः शोभते। सः गरुडारूढः, लोकस्रष्टा, विश्वेश्वरः; यः एवम् अनन्यचेतसा सततं ध्यानं करोति— सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं प्राप्नोति। एवं सर्वध्यानरूपाणि विश्वेश्वरस्य मया वर्णितानि। ततः अम्बरीषः उवाच— उत्तमं, उत्तमं, मुनिश्रेष्ठ, लोकहितकर! गुणयुक्तं निर्गुणं च विष्णुध्यानं त्वया वर्णितम्। अधुना, दयालु, भक्तिलक्षणानि मे कथय— का सा, केन, कथं, कुत्र, कदा च क्रियते? सूतः उवाच— राजश्रेष्ठस्य एतद्वचनं श्रुत्वा, मुनिः हृष्टः राज्ञे प्रोवाच— शृणु, राजन्, हरिभक्तिं पापनाशिनीं यथावत् वर्णयामि। भक्तेः विविधाः प्रकाराः पापनाशकाः वर्णयामि; भक्तिः मनः, वाचा, कायेन उत्पन्ना विविधा उच्यते। लौकिकी, वैदिकी, आध्यात्मिकी च भक्तिः अस्ति; वेदानां स्मरणं ध्यानसंयोगबुद्ध्या सा एव। एषा मानसिकी भक्तिः, विष्णुप्रीतिदायिनी, सततं ध्यानं मन्त्रजपं वेदस्तोत्राणां च। वाचिक्या भक्तिः— जपैः, वनस्तोत्रैः, व्रतैः, उपवासैः, नियमैः, पञ्चेन्द्रियनिग्रहैः। शारीरिकी भक्तिः— सर्वकार्यसिद्धिदायिनी, सुवर्णरत्नाभरणैः, विविधैः शोभनैः वाक्यैः। वस्त्रैः, यज्ञसूत्रैः, माल्यैः, व्यजनैः, ध्वजैः, नृत्यैः, वाद्यैः, गीतैः, सर्वैः उपहारैः, दानैः च। जनैः खाद्यैः, भोज्यैः, धान्यैः, पेयैः नारायणाय यः पूजनं, सा लौकिकी भक्तिः कथ्यते। ऋग्यजुःसामस्तोत्रपठने, संहिताध्ययने च, सा शारीरिकी भक्तिः सर्वकार्यसिद्धिदायिनी। एतानि विष्णवे क्रियमानानि वैदिकी भक्तिः उच्यते; वैदिकैः मन्त्रैः कर्माणि वैदिकानि। अमावास्यायां पौर्णमास्यां च अग्निहोत्रं, हविः, दानं, पिष्टं, पायसं च। यज्ञाः, धृतिः, सोमपानं, सर्वे वैदिककर्माणि; अग्निः, भूमिः, वायुः, आकाशः, तेजः, शिवः, सूर्यः। एतेषु याः क्रियाः, विष्णवे समर्पिताः; एवं आध्यात्मिकी भक्तिः बहुविधा, ब्रह्मभक्त्यास्थिता, राजन्। शृणु, राजन्, यथा उक्तं, योगजन्या भक्तिः, सांख्यभक्तिः च; चतुर्विंशति तत्त्वानि प्रधानादि संख्यातानि। तानि जडानि, भोग्यवस्तूनि; पञ्चविंशः पुरुषः, चेतनः, कर्ता, भोक्ता च। आत्मा नित्यः, अव्ययः, नियन्ता, प्रेरयिता; पुरुषः अव्यक्तः, नित्यः, कारणं, महेश्वरः। तत्त्वसृष्टिः, अवस्थासृष्टिः, भूतसृष्टिः, तत्त्वानुसारः; सांख्ये तत्त्वानां गणना, गुणमयी प्रधानम्। साम्यं, विषमं, प्रधानं, अप्रधानं, ब्रह्मकारणं च; एषा इच्छा उच्यते। प्रधानस्य प्रेरणकार्यं विषमता उच्यते; सर्वत्र ब्रह्मणः कर्तृत्वं, पुरुषस्य अकर्तृत्वं। जडप्रधानसाम्यं एतदुच्यते; तत्त्वेषु भेदः, कारणकार्यसम्बन्धः च। प्रयोजनं, साधनभावं, तत्त्वगणनया, विजिगीषवो ज्ञात्वा तत्त्वान् उच्यन्ते। एवं तत्त्वसत्तां, तत्त्ववास्तवं, तत्त्वगणनां च ज्ञात्वा, पण्डिता ब्रह्मतत्त्वं, भूततत्त्वं च श्रेष्ठं जानन्ति। सांख्यैः स्थापितं भक्तिं आध्यात्मिकी भक्तिः उच्यते; अधुना, राजन्, योगजाया भक्तिं कथयामि। यः प्राणायामे निरतः, ध्याननिष्ठः, इन्द्रियनिग्रही, भिक्षान्नव्रतानुग्रही, सर्वेन्द्रियनिग्रही। हृदि चित्तं स्थाप्य, महेश्वरं ध्यायन्, हृदयं पद्मकोशे स्थितं, पीतवस्त्रधारी, सुनेत्रः। तस्य उज्ज्वलमुखं पश्यन्, कटिस्थं ब्रह्मसूत्रं, श्वेतवर्णं, चतुर्बाहुं, वराभयकरं। योगजन्यं मनःसिद्धिं विष्णुपरं भक्तिं उच्यते; यः तथा भगवति भक्तिमान्, सः विष्णुभक्तिमान् कथ्यते। एवं, राजशिरोमणे, भक्तिः विविधरूपा वर्णिता— सात्त्विकी, राजसी, तामसी च, तेषां भेदानुसारम्।