स्त्रियः शूद्राश्च नाम्नैव पूजार्थं भक्त्या युक्ताः सन्ति; तु माधवः कर्मभिः यज्ञैः व्रतैः वा तुष्टिं न प्राप्नोति। स केवलं भक्त्या तुष्टः, भक्तिप्रियः इति ख्यातः; पतिसंयुक्ताभक्तानां स्त्रीणां पतिः एव देवता। विष्णुभक्त्या मनः-वाचा-कायेन पूजनं कर्तव्यम्; श्रद्धया हृदि पतिं विष्णुतुल्यं चिन्तयेत्। शूद्राणां देवपूजा नाम्नैव भवति; सर्वे वेदानुसारं शास्त्रमार्गेण आचरन्ति। स्त्रियः अपि विष्णुपूजायाम् अधिकारिण्यः सन्ति, तत् पतिसंप्रीत्यर्थं सनातनं शिक्षणम्। यः यः स्वकुले यः यः धर्मो विहितः, तं तं व्रतम् एव आचरितव्यम्; ततः केशवः प्रीयते। विप्राः सदा हरिं अग्नौ, वारि, पुष्पैः, हृदयध्यानैः, सूर्यमण्डले जपेन च पूजयन्ति। अहिंसा प्रथमं पुष्पम्, व्रतग्रहणं द्वितीयम्; सर्वभूतदया तृतीयम्, क्षमा चतुर्थम्। शमः पञ्चमं पुष्पम्, दमः षष्ठम्, ध्यानं सप्तमम्, सत्यम् अष्टमम्; एतेषु केशवः प्रीयते। एतैः अष्टभिः पुष्पैः एव हरिः पूजितः तुष्टः भवति; अन्यानि पुष्पाणि बाह्यानीति, नृश्रेष्ठ। भक्त्या कृतैः कर्मभिः विष्णुः पूजितः, पूर्णं तुष्टिं प्राप्नोति: वारुणस्य वारि, पुष्पाणि, स्निग्धान्नानि, घृतं, क्षीरं, दधि च। प्रजापतेः अन्नानि, धूपं दीपं चाग्नेः, फलानि पुष्पाणि, पञ्चमं—वनवृक्षाणां समर्पणम्। भूमौ कुशमूलादि, सुगन्धि चन्दनं वायवे, श्रद्धा विष्णुपुष्पम्, गीतम्—एतानि विष्णोः समर्पणानि स्मृतानि। एतैः पुष्पैः पूजितः विष्णुः तुष्टः भवति: सूर्यः, अग्निः, ब्राह्मणः, गौः, वैष्णवः, व्योम, वायुः, वारि। भूमिः, आत्मा, सर्वभूतानि—एतानि हरेः पूजास्थानानि। सूर्ये मन्त्रजपेन, अग्नौ हविषा, ब्राह्मणेषु अतिथिसत्कारः, गौः तृणवारिप्रदानम्, वैष्णवसम्बन्धिनां सत्कारः, हृदि स्थिरध्यानं। वायौ एकाग्रचित्तेन, वार्यर्हणेन, भूमौ हृदयमन्त्रैः, आत्मन्यात्मनः समर्पणेन। क्षेत्रज्ञं, सर्वभूतसमस्थितं भगवंतं पूजयेयुः; तत्र शङ्खचक्रगदापद्मधारिणं रूपं पूजनीयम्। चतुर्भुजं शान्तं तैः चिह्नैः शोभितं ध्यायित्वा पूजेत; ब्राह्मणपूजया हरिः पूजितः सन्देहः नास्ति। ब्राह्मणाः यदि तिरस्कृताः स्युः, तदा भगवान् अपि तिरस्कृतः; वेदः धर्मशास्त्रं तेषु प्रतिष्ठितम्। ब्राह्मणाः परमं शुद्धं विष्णोः रूपं मन्यन्ते। सर्वशुभं धर्मेण एव लभ्यते; धर्मः च परमपुरुषार्थः वेदराज्या च; भूमिदेवपूजया अपि पृथिव्यां लभ्यते; तेषु पूजितेषु, जगन्नाथः पूजितः भवति। न यज्ञैः, न तपोभिः, न योगाभ्यासैः, नान्यया पूजया—देवाधिदेवः तावद् तुष्टः न भवति यथा भूमिदेवपूजया। ब्रह्मनिष्ठः ब्रह्मज्ञः ब्रह्मा वेदप्रवर्तकः—सः ब्राह्मणैः एव तुष्टः; तेषु तुष्टेषु दिव्यं ब्रह्म तुष्टं भवति। यः पुत्रः हरिं पूजयति, तस्य कुलयोः पितरः अपि यमलोकस्थाः स्वर्गं प्राप्नुवन्ति। येषां मनः वासुदेवाभिमुखं नास्ति, तेषां जीवितस्य किं मूल्यं, तेषां कर्मणां पशुवत् किं फलम्? अहं ते ध्यानं वक्ष्यामि, यत् कश्चन न दृष्टम्; शृणु राजन्, शुद्धं निर्मलं मोक्षध्यानम्। यथा वातरहितस्थाने दीपः न चलति, न स्पर्श्यते, स्थिरः सञ्ज्वलति, सर्वं तमः नाशयति—तथा दोषरहितः आत्मा दुःखरहितः भवति; निराशः, स्थिरः, वीरः—न च शत्रुः, न च कश्चन शत्रुर्भवति। सः शोकसुखादिभिः, विषादलोभमोहक्लेशविक्षेपमूढतापैः, सुखदुःखाभ्यां विमुक्तः। सर्वविषयैः इन्द्रियैः च विमुक्तः, तदा ज्ञानमात्रः एकाकी भवति। दीपः यथा ज्वलनक्रियया तैलं शोषयति, वर्त्रसमर्थ्येन द्वन्द्वातीतः, वातस्पर्शरहितः भवति—तथा शरीरे कर्मतैलं शोषयित्वा, अन्तः। ततः तैलस्य कालिमा दीपाग्रे दृश्यते। दीपः तैलं स्वशक्त्या आकर्ष्य, ज्वालाः शुद्धाः भवन्ति; एवं कर्मतैलं शोषयित्वा, विषयाणि कालिमायां परिवर्त्य, आत्मा शुद्धः दीपवत् प्रकाशते। क्रोधलोभादिवातैः विमुक्तः, अनासक्तः स्थिरः, स्वप्रकाशः उज्ज्वलति। सः स्वप्रभया त्रिलोक्यं सर्वं स्वस्थानं पश्यति; एतत् ज्ञानरूपं रूपं ते वर्णितम्। अधुना चक्रधारिणः द्विविधं ध्यानं वक्ष्यामि; ज्ञानरूपेण अन्यैः दृष्टः सः। योगनिष्ठाः महात्मानः परमसत्यभक्ताः तं सर्वज्ञं सर्वदृशं पश्यन्ति; मोहिताः तु तं न पश्यन्ति। सः हस्तपादरहितः सन् सर्वत्र गच्छति; त्रिलोक्यं स्थावरजङ्गमं सर्वं गृह्णाति।