सः महर्षिः वनं गत्वा, तत्र सुदुर्घमं तपः कृतवान्, यद् अपि महर्षिभिः कठिनम्। कल्पान्ते तेन तपसा महात्मा देहं त्यक्तवान्। ततः गोपालकस्य धर्मात्मनः कन्या वीरगुप्तस्य जातिः अभवत्, या चित्रकला नाम्ना प्रसिद्धा, यस्याः स्कन्धे रम्यं भूषणं विराजते स्म। सा सप्तस्वरयुक्तया वीणया सदा शोभिता, च वामपार्श्वे अद्भुतं रत्नमयम् भूषणम् आसीत्। रत्नमयम् पद्मं दक्षिणहस्ते धारयन्ती, सा पुरातने काले सर्वैः तपस्विभिः पूजिता। तस्याः पिता पुण्यश्रवा नाम्ना कश्यपवंशसम्भूतः, सर्वधर्मवित्, यः शतरुद्रीयं प्रतिदिनं जपति स्म। सः पुण्यश्रवा भगवत् देवाधिदेवं, भक्तवत्सलम् विश्वेश्वरं, श्रीशङ्करं पार्वत्याः सहितम् स्तुत्वा, तयोः प्रसादं प्राप्तवान्। चतुर्दशीपक्षे, मध्यरात्रे, तयोः साक्षात्कारः अभवत्; तेन वरः दत्तः—"हे कृष्ण, तव पुत्रः बाल्ये एव भक्तिमान् भविष्यति।" अष्टमे वर्षे दीक्षितः सन्, तस्मै सिद्धमन्त्रम् एकविंशत्यक्षरं उपदिश्य, "एष गोपालविद्या मन्त्रः वाक्शक्तिप्रदः; यस्य जिह्वाग्रे सिद्धः, तस्य दिव्यलीला प्रकटते।" अनन्तरूपः स्वयं तत्र प्रकट्य, कामा, माया, रमा, कण्ठा, इन्द्रा, दमोधरः च प्रियासहितः वरान् ददाति। मध्ये दशाक्षरमन्त्रम् जपेत्, पुनः तान् एव सूचयेत्; तस्मै ऋषिसंयुक्तं ध्यानं दशाक्षरमन्त्रस्य सम्बन्धिनः उपदिशत्। अमृतसागरस्य मध्ये, प्रकाशमानं द्वीपं कल्पयेत्, कालिन्द्या परिवृतम्; तत्र वृन्दावनवनं ध्यानं कुर्यात्। तत्र सर्वऋतुषु पुष्पनिर्झरिण्यः लता-वृक्षाः, नृत्यन्ति मदोत्कट मयूराः, गायन्ति कोकिलाः, भ्रमराः गुञ्जन्ति। तस्य मध्ये महापारिजातवृक्षः, शाखा-प्रशाखाभिः विस्तारितः, शतयोजनदूरे उन्नतः। तस्य अधः विशुद्धे स्थले गोवृन्दं परितः; तस्य मध्ये गोपालबालकाः वंशी-शृंगधारिणः। तत्र सुन्दरीणां व्रजनारीणां वृन्दं, विविधानि उपहाराणि हस्ते धारयन्त्यः, प्रेमविह्वलचित्ताः। तत्र श्वेतवस्त्रधारिणां, श्वेताभरणविभूषितानां वृन्दं, अञ्जलिं कृत्वा प्रेमविह्वलहृदयाः। वेदकन्याः मधुरवचनं वदन्त्यः ध्यानं कुर्यात्, ततः श्रीहरिं, सुचीरवस्त्रधारिणं, रत्नासनस्थं, ध्यानं कुर्यात्। राधायाः ऊरुस्थले कदलीपत्रे शयनं कृत्वा, तस्य मनोहरं चन्द्रसदृशं, मंदस्मितं मुखं निरीक्ष्य, मनः आकर्षयति। वामपादं सविलम्बं कृत्वा, वंशीं हस्ते धारयन्, वामभुजेन प्रियाम् आलिङ्ग्य, दक्षिणहस्तेन तस्याः कपोलं स्पृशति। तस्य रूपं महामारकतसदृशं, मुक्ताभासं, नेत्रे कमलवर्णे, शुद्धपीतवस्त्रधारणम्। शिरसि मयूरपिच्छं, मनोहरं मुक्ताहारं, गण्डान्ते मकराकृतिम् कुण्डलं शोभते। शिरः पादपर्यन्तं कटक, बाजूबन्ध, नूपुर, मुद्रिका, मेखला च भूषितम्। तं अतीव सुकुमारं, नवयौवनसम्पन्नं ध्यानं कुर्यात्; पूजां दशाक्षरमन्त्रानुसारं, वेदविधिना पूर्वं सम्पादयेत्। एवं उक्त्वा देवः अन्तरधीयत, देवी गिरिजा सती अपि; ततः ऋषिः आगत्य पुत्रं तद्वद् उपदिशत्। तेन मन्त्रस्य श्रवणमात्रेण, केशवस्य विविधं वर्णनं कृत्वा, सर्वान् ऋषीन् अतिक्रम्य, स्वयम् श्रेष्ठः अभवत्। तेन सौन्दर्य, माधुर्य, कौशल, अद्भुतरम्यता च वर्णितम्; ततः हृष्टचित्तः बालकः गृहात् निर्गतः। वायुभक्षणेन त्रीणि कोटिकल्पानि तपः कृत्वा, अन्ते गोकुले नन्दस्य भ्रातृगृहे जातः। तस्याः नाम लवङ्गा, कृष्णचिह्नैः प्रसिद्धा; तस्याः हस्ते मुखशोधनयन्त्रं दृश्यते स्म। एवं कृष्णस्य प्रमुखा प्रियाः किञ्चित् वर्णिताः। यः भक्त्या एतदध्यायं पठति वा पठितवान्, हरिसम्बन्धितानां रम्यकथानां, व्रजनारीणां सुन्दरनेत्राणां च, सः श्रीवासुदेवधामं प्राप्नोति। ततः महर्षयः ऊचुः—"हे सूत, हे सौभाग्यशालिन्, रोमहरषणपुत्र, त्वया रम्याः कथाः जगत् हर्षजनकाः कथिताः। हे भाग्यवान्, त्वया श्रीकृष्णस्य महानि अद्भुतानि कर्माणि वर्णितानि; यत् त्वया उक्तम्, तत् श्रुत्वा वयं तुष्टाः। अहो, श्रीकृष्णस्य महिमा भक्तानां मोक्षदायिनी; अतः, हे भाग्यवान्, कः न तुष्टिं प्राप्नुयात्? अतः वयं पुनः श्रीकृष्णस्य महाकर्माणि, व्रत, दान, पूजा, अन्यानि च श्रोतुम् इच्छामः। स्नानादिकं प्राचीनविधिना विस्तारतः कथय, यथा वयं तुष्टिं प्राप्नुयाम्।" सूतः उवाच—"हे द्विजश्रेष्ठाः, भवतां प्रश्नः उत्तमः, सर्वजीवानां परममोक्षदायकः। भवन्तः सिद्धाः, कृष्णभक्त्या मनः संपूर्णम्। अहं ब्राह्मणश्रेष्ठाः, श्रीकृष्णस्य पुण्य, परमसुखदायकं कर्म, उत्तमं चरित्रं कथयिष्यामि।" एकदा नारदः, भगवत्प्रियः, लोकान् भ्रमन्, मथुरायां अम्बरीषं कृष्णपूजायाम् मग्नं दृष्टवान्। सः ऋषिश्रेष्ठः तं महाभाग्यवत् राजानं, व्रतपरायणं, दृष्ट्वा, सः महर्षिः आगत्य, अम्बरीषेण सन्मानितः।