शृणु, भगवन्, कथां पुण्यां यथोक्तां पद्मपुराणे। इन्द्रप्रस्थस्य माहात्म्यं यः शृणोति श्रद्धया, स महाभारतस्य च अष्टादशपुराणानां च श्रवणात् यत् पुण्यं सम्पद्यते, तत् एवात्र लभ्यते। विशेषतः शुभे माघमासे प्रातःकाले स्नानस्य यत् फलम्, तत् अपि श्रद्धया अस्य माहात्म्यस्य श्रवणेन सम्पद्यते। राजन्, यः कश्चित् श्रद्धया एतन्माहात्म्यं शृणोति, तेन तस्य पितरः, देवाः, ऋषयः च तृप्यन्ति। कठिनव्रतानां यथा कृत्च्र, अतिकृत्च्र, पाराक, चान्द्रायणादीनां फलम् अपि अस्य माहात्म्यस्य श्रद्धया श्रवणेन लभ्यते। राजन्, अश्वमेधादियज्ञानां यत् फलम्, तत् अपि श्रद्धया एतन्माहात्म्यश्रवणात् सम्पद्यते। अथ सूतः उवाच—एवं शौनक, युधिष्ठिरः राजा सौरभेर्याः इन्द्रप्रस्थस्य माहात्म्यं शृत्वा, हस्तिनापुरं नगरीं अगच्छत्। ततः स धर्मात्मा राजा, दुर्योधनमुख्यैः भ्रातृभिः सह निवेद्य, पुण्ये इन्द्रप्रस्थे राजसूययज्ञस्य कर्तव्येण अगच्छत्। द्वारकात् आगत्य, सः राजा कुलदैवतं गोविन्दं राजसूययज्ञेन पूजयामास। एषः पुण्यभूमिः मोक्षप्रदा; यः अपि एनां निन्दति, तस्यापि श्रेयः एव भवति। इति ज्ञात्वा, हरिः तत्र शिशुपालं हत्वा पापं नाशयामास। सः शिशुपालः अपि, तस्मिन्नेव पुण्यस्थले निधनं प्राप्य, कृष्णेन सह सायुज्यं अवाप्तवान्। यत्र शिशुपालवधः अभवत्, यत्र द्वन्द्वयुद्धं अभवत्, तत्र भीमसेनः गदया महान् विस्तीर्णः कुण्डः निर्मितवान्। सः भीमकुण्डः पृथिव्याः पावकः ख्यातः, कालिन्द्याः दक्षिणे तटे, गवां अर्धयोजनमात्रे स्थितः। इन्द्रप्रस्थे कालिन्द्यां स्नानस्य यत् पुण्यं, तत् एव अस्मिन् कुण्डे निःसंशयं लभ्यते। सूतः उवाच—यः कश्चित् तस्मिन् पुण्यक्षेत्रे संवत्सरं वसति, प्रदक्षिणादिकं च आचरति, तस्य सर्वे दोषाः क्षीयन्ते। यः प्रतिवर्षं तस्य प्रदक्षिणां करोति, सः क्षेत्रदोषैः पापैः च न लिप्यते। यः प्रदक्षिणां न करोति, सः क्षेत्रसिद्धिं न प्राप्नोति; अतः पुण्यकामैः तत्र पुण्ये स्थले प्रदक्षिणा कार्या। हरिनाम अनवधानं वदन्, प्रदक्षिणायां प्रत्येकपदे कपिलगवदानेन तुल्यं पुण्यं लभते। चैत्रमासस्य कृष्णचतुर्दश्यां यः शक्रप्रस्थस्य प्रदक्षिणां करोति, सः पुण्यात्मा सर्वपापैः विमुक्तः भवति। एवं सप्ततीर्थवर्णनं समाप्तम्—काशी, गोकर्ण, शिव, काञ्ची, इन्द्रप्रस्थे भीमकुण्डः च—एषा कलिन्दीमाहात्म्ये उत्तरखण्डे पद्मपुराणे द्विसप्ततितमः अध्यायः। अथ, शङ्करः उवाच—सेवायां वा पूजायां वा, मन्त्रनिष्ठः यथाविधि मन्त्रे एव प्रतीयात्; अवैष्णवेन उपदिष्टः मन्त्रः परमसिद्धिं न ददाति। यदि पूर्वं मन्त्रः अवैष्णवात् लब्धः, तर्हि वैष्णवगुरोः समीपात् द्वौ मुख्यौ मन्त्रौ विधिवत् पुनः ग्रहणीयौ। सहस्रशाखाध्यायी, सर्वयाज्योपवीतः, महाकुले जातः अपि, यो न वैष्णवः, सः गुरुः न स्यात्। यः तु वैष्णवः मन्त्रद्वयं यथाविधि उपदिशति, स एव अचार्यः संसारबंधनच्छेदकः ज्ञेयः। अचार्ये शरणं गत्वा, द्विजातीनां वर्षमेकं सेव्या; ततः आचार्याचारं विज्ञाय, गुरुर्मन्त्रं उपदिशेत्। तापनादिसंस्कारान् कृत्वा, गुरुर्मन्त्रं उच्चारयेत्; तापनं, पुण्ड्रं, नामकरणं च यथाविधि कुर्यात्। ततः गुरुश्च शिष्याय शुद्धचित्ताय मन्त्रं उपदिशेत्; यथानियमं चक्रदग्धिः तापनं इति कथ्यते। ऊर्ध्वरेखा पुण्ड्रं, वैष्णवं नाम च इति; ततः गुरुश्च मन्त्रं शिष्याय यथाविधि उपदिशेत्। अष्टाक्षरं न्यासमन्त्रं वा अन्यं वैष्णवमन्त्रं दद्यात्; वैष्णवेषु न्यासः श्रेष्ठः इति। अतोऽत्र न्यासविधिः एव श्रेष्ठः इति निगद्यते; न्यासज्ञाननिष्ठो ब्राह्मणः श्रेष्ठः उच्यते। न्यासात् परो मन्त्रः नास्ति; सत्यं कथयामि। न्यासः द्विविधः, शरणागतिरेव विकल्पः इति मम वचनम्। उभयमुपदेशं प्राप्य एव सर्वकर्माणि कुर्यात्; उभयाभ्यसनं विना सर्वकर्मासु अर्हः न स्यात्। तस्मात् उभयं शिक्षित्वा, ततः श्रेष्ठो द्विजः परमं मन्त्रं, श्रीमदष्टाक्षरं, यथाविधि जपेत्। अष्टाक्षरमन्त्रः प्रणवादारभ्यते, विद्वद्भिः मन्त्रः इति कथ्यते, स्वाभाविकप्रणवादारम्भः। सर्वेषु मन्त्रेषु प्रणवः अन्तर्गतः; आदौ सर्वेषां मन्त्राणां शुभः प्रणवः योजनीयः। ओंकारः प्रणवः, ब्रह्म, मन्त्रेषु अग्रण्यः; शुभमन्त्रेषु आदौ तं योजयेत्। स्वभावतः सः प्रणवः तस्मिन् मूलमन्त्रे प्रतिष्ठितः; आदौ एकाक्षरं 'ॐ', ततः द्वे 'नमः'। अनन्तरं 'नारायणाय'—एते पञ्चाक्षराणि; एवं अष्टाक्षरमन्त्रः सर्वकामप्रदः इति विज्ञेयः। सः सर्वदुःखनाशकः, श्रीमान्, सर्वमन्त्रसारः, शुभदः; नारायणः ऋषिः, श्रीपतिः देवता। गायत्री छन्दः, प्रणवः बीजम्, अनपायिनी देवी शक्तिः, श्रीर्मनः इति। आद्यं पदम् ओंकारः, द्वितीयं 'नमः', तृतीयं 'नारायणाय'; एवं त्रीणि पदानि उक्तानि। एवं, महात्म्यश्रवणस्य, क्षेत्रसेवनस्य, गुरूपासनायाः, अष्टाक्षरमन्त्रस्य च माहात्म्यं यथाशास्त्रं प्रवृत्तं, पुण्यं, मोक्षदं, सर्वकामप्रदं इति पुरातनाः ऋषयः उक्तवन्तः।