सा रम्यगुणभूषिता कन्या, यस्याः केशपाशः कस्तूरीगन्धिसुगन्धितः, मध्ये सिन्दूरबिन्दुना शोभितः, ललाटे चन्दनचर्चितविलसितविलासैः भूषितः आसीत्। सा शान्तस्वभावा, परममन्त्रं जपन्ती दृश्यते। तत्र चन्द्रप्रभ इति नाम्ना राजर्षिः आसीत्, सौम्यरूपः, मनोहरदर्शनः। श्रीकृष्णकृपया तस्य पुत्रः सुन्दरस्वरूपः जातः, चित्रध्वज इति ख्यातः, यौवनपर्यन्तं वैष्णवः अभवत्। स राजा स्वस्यानुग्रहीतस्यानवद्यशीलस्य द्वादशवयस्कस्य पुत्रस्य उपदेशं कृत्वा, तं द्विजातिभ्यः परमाष्टादशाक्षरमन्त्रम् अधिगन्तुं प्रेषयामास। मन्त्रामृतसिक्तेन जलप्रक्षेपेण स्नातः स कुमारः, तत्रैव प्रेम्णा पितरं प्रणम्य, अश्रुपूर्णलोचनः अभवत्। तदा स कुमारः शुद्धवस्त्रधारी, हारनूपुरयज्ञसूत्रमाल्यकङ्कणकङ्कणादिभिः भूषितः, शुद्धचित्तः, हरिभक्तिं स्पृशन्, विष्णोः मन्दिरं गतः, एकाकी स्थित्वा चिन्तयामास। "कथं तं मनोहरं भक्तं, गोपिकाप्रियं, यः यमुनातटे वने ताभिः सदा क्रीडति, अहं पूजयेयम्?" इति चिन्तयन्, मनसि महतीं व्याकुलतां प्राप्य, स कुमारः स्वप्ने परमज्ञानं दृष्ट्वा, एकां शोभनां कृष्णमूर्तिं पश्यति—सा शिलामयी, सुवर्णसिंहासने उपविष्टा, सर्वमङ्गलचिह्नैः अंकिता। सा नीलोत्पलसन्निभवर्णा, सौम्यरूपरुचिरा, त्रिभङ्गललिता, मयूरपिच्छमुकुटेन भूषिता। स्वर्णवेणुं ओष्ठयोः स्थापयित्वा प्रमुदितया क्रीडन्ती, तस्याः दक्षिणवामभागयोः द्वे सुन्दर्यौ सेवमानौ स्थिते। तयोः चुंबनालिङ्गनादिभिः अभिलाषवर्धनं पश्यन्, चित्रध्वजः तां कृष्णमूर्तिं तादृशरूपवस्त्रालङ्कृतां ददर्श। स विनयेन शिरः नतवान्, लज्जया मनः पूरितः। तदा भगवान् हरिः स्मितपूर्वकं तस्य वामभागस्थायाः प्रियतमे प्राह। लज्जया सः तां दिव्यां अद्भुतरूपां स्वसदृशीं कन्यारूपिणीं स्वदेहे उपविष्टां तस्यै प्रकाशयामास। "मृगाक्षि! स्वदेहस्य तस्याः सह ऐक्यं चिन्तय; ततः तवाङ्गतेजोस्पर्शात् सा तव रूपं धारयिष्यति," इति हरिणा उक्तम्। तदा सा पद्मलोचना चित्रध्वजस्य समीपं गत्वा, तस्याः स्वाङ्गानां तद्रूपे ऐक्यं ध्यानमकरोत्। तदा तस्याः देहतेजसा तद्रूपं पूर्णमभूत्; स्तनतेजसः सुशोभने पीनस्तने, श्रोणितेजसः रम्ये जघने, केशतेजसः केशपाशः, हस्ततेजसः सुशोभने भुजे जाते। एवं सर्वाणि भूषणानि, वस्त्राणि, माल्यादीनि, सम्यक् संकल्पितानि; सा कलासु निपुणा, अन्तः सुगन्धिता अभवत्। पृथिव्यां तां सौभाग्यशालिनीं कन्यां दीपशिखेव दीप्तिमन्तीं दृष्ट्वा, चित्रध्वजः ताम् लज्जाविहीनां, स्मितवदनां, मनोहरां अपश्यत्। सः स्नेहात् तस्याः हस्तं गृहीत्वा प्रमुदितः दूरं नीतवान्, गोविन्दवामभागस्थायाः प्रियतमे स्नेहेन आलिङ्ग्य च। "एषा तव दासी," इति तस्यै नाम दत्वा, "यद् इच्छसि, तां सेवायां नियोजय," इति प्राह। सा स्वेच्छया चित्रकला इति नाम स्वीकृत्य, सेवार्थं वीणां च गृहीत्वा। "सदा समीपे स्थित्वा, विविधानि गीतानि गायस्व; एष ते धर्मः, प्राणनाथस्य सेवा," इति आज्ञा दत्ता। तदा चित्रकला तवाज्ञां श्रुत्वा, माधवाय प्रणम्य, प्रियतमापादरेण धूलिं स्वीकृत्य, मधुरं गीतं गायन्ती तौ हर्षयामास। तदा कृष्णेन, आनन्दरूपेण, स्नेहेन आलिङ्गिता। यावत् तौ आनन्दसिन्धौ निमग्नौ, तावत् चित्रध्वजः अतिप्रेम्णा कामध्यानपरायणः, अन्यं किमपि न जानाति। स केवलं तं परमसुखं स्मृत्वा उच्चैः रुरोद; ततो हरीं विना अन्यचिन्तनं परित्यज्य, निरन्तरं रुदन् अवसत्। पित्रा अन्यैश्च सम्बोधितः अपि, न किंचित् उक्तवान्; गृहे एकमासमात्रं स्थित्वा, निशीथे कृष्णशरणं प्रपन्नः। निर्गत्य वनं गतः, मुनिभिरपि दुष्कराणि तपांसि तप्यन्, कल्पान्ते महर्षिः तपसा देहं त्यक्तवान्। ततः वीरगुप्तनाम्नः गोपकन्यायाः पुण्यश्लाघ्या पुत्री जाता, या चित्रकला इति ख्याता, यस्याः स्कन्धे रम्यं भूषणं विराजते। सा सप्तस्वरवीणया सदा शोभिता, वामभागे दिव्यरत्नमण्डनं तिष्ठति। दक्षिणहस्ते रत्नमयपद्मं धारयन्ती, सा प्राचीनकाले सर्वैः तपस्विभिः पूजिता। तस्याः पिता पुण्यश्रवाः ऋषिः, कश्यपवंशसम्भवः, सर्वधर्मविद्, प्रतिदिनं शतरुद्रीयं पठन्। स देवाधिदेवं, भक्तवत्सलमेश्वरं, स्तुवन्, पुण्यात्मा शङ्करः पार्वत्याः सहितः तेन तुष्टः अभवत्। चतुर्दश्यां रात्रौ मध्यरात्रे सः तस्य समक्षं प्रकट्य, वरं दत्तवान्—"कृष्ण, तव पुत्रः बाल्यादेव भक्तः भविष्यति।" अष्टमे वर्षे दीक्षितः स्यात्, तस्मै पूर्णं एकविंशत्यक्षरमन्त्रम् उपदिश; एष गोपालविद्या मन्त्रः, वाक्पतित्वदायकः। यस्य जिह्वाग्रे मन्त्रसिद्धिः, तस्य दिव्यलीला प्रकटते। अनन्तरूपः साक्षात् प्रकट्य, कामा, माया, रमा, कण्ठा, इन्द्रा, दामोदरश्च ताभिः सहितः, वरान् ददाति।