राजन्, तत्र पवित्रस्थले अगस्त्यः उत्पन्नः अभवत्, यत्र सः पवित्रस्नानेन अभिषिक्तः। पुलस्त्यः अपि तत्र तपस्याः प्रभावेन पुत्रम् प्राप्तवान्। कुबेरः, महाभाग्यशालीः, यः उमा-पतिं मित्रं अभवत्, तत्र एव जातः। क्रतवे अपि सहस्राणि वालखिल्य-पुत्राणि तत्र उत्पन्नानि। अस्य पवित्रस्थलस्य प्रसादेन सर्वे ब्रह्मचारिणः पुत्रान् प्राप्तवन्तः; महातपस्वी वसिष्ठः अपि राजादि-पुत्रान् तत्र प्राप्तवान्। एवं, राजन्, अस्य स्थलस्य महात्म्यम् वर्णितम्। अन्यानि अपि बहूनि तीर्थानि विद्यमानानि, भूमिपते। कपिलाश्रमः, केदारः, प्रभासः च, राजन्, तेषां महात्म्यं दशसहस्रवर्षेषु अपि मया इव अन्यैः अपि पूर्णतया वक्तुं न शक्यते। ततः, सौभरिः उवाच—एवं नारदः, तपस्विनां श्रेष्ठः, नारायणस्य गुणान् स्तुवन्, आकाशमार्गे गच्छन् अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततः, उशीनरवंशसम्भूतः राजा शिबिः, ऋषिभिः इन्द्रप्रस्थस्य महात्म्यं श्रुत्वा, आत्मानं सिद्धम् मन्यते स्म। तत्र, राजा विधिपूर्वकं स्नानं कृत्वा, सर्वाणि विधिविधानि कर्माणि सम्पाद्य, स्वनगरं प्रत्यगच्छत्। महाबाहो, इन्द्रप्रस्थस्य, यमुनातटस्थस्य, पवित्रस्थलस्य महात्म्यं तव वर्णितम्। कलियुगे, श्रद्धाहीनाः जनाः अस्य महात्म्यं न पूजयन्ति, इन्द्रप्रस्थराजन्, सर्वतीर्थमणिरत्नस्य। अष्टादशपुराण-महाभारतश्रवणात् यः पुण्यं लभ्यते, तदपि इन्द्रप्रस्थस्य महात्म्येन उत्पद्यते। माघमासे प्रातःस्नानात् यत् फलम्, तदपि अस्य महात्म्यश्रवणेन श्रद्धया लभ्यते। यः राजा श्रद्धया अस्य महात्म्यं शृणोति, तेन पितरः, देवाः, ऋषयः तुष्टाः भवन्ति। कृत्स्र, अतिकृत्स्र, पाराक, चान्द्रायणादि कठिनव्रतानां पुण्यं अपि श्रद्धया अस्य श्रवणेन लभ्यते। अश्वमेधादि सर्वयज्ञानां फलम् अपि श्रद्धया अस्य महात्म्यश्रवणेन प्राप्त्यते। सूतः उवाच—एवं, शौनक, युधिष्ठिरः, सौभरिणा इन्द्रप्रस्थस्य महात्म्यं श्रुत्वा, हस्तिनापुरं अगच्छत्। ततः, दुर्योधनादीन् भ्रातृन् विसर्ज्य, राजा रजसूययज्ञार्थम् पवित्रं इन्द्रप्रस्थं अगच्छत्। द्वारकात् आगत्य, राजा गोविन्दं कुलदैवतं रजसूययज्ञेन पूजितवान्। एतत् पवित्रस्थलम् मोक्षदायकम्; अपि च, यः तत्र दोषं कुर्यात्, तस्य अपि हितम् एव। तत्र, हरिः शिशुपालं हत्वा, तस्य मोक्षं दत्तवान्। शिशुपालः अपि तत्र पवित्रस्थले मृत्युं गत्वा, कृष्णेन योगं प्राप्तवान्। यत्र शिशुपालः हतः, यत्र द्वन्द्वयुद्धम् अभवत्, तत्र भीमः गदया विशालं कूपं निर्मितवान्। सः भीमकुण्डः पृथिव्याः शुद्धिकरः, कालिन्द्याः दक्षिणतटे, भूमौ अर्धगोश्ठदूरे प्रसिद्धः। यमुनायां इन्द्रप्रस्थे स्नानात् यत् पुण्यं लभ्यते, तत् भीमकुण्डे अपि निःसन्देहं लभ्यते। सूतः पुनः उवाच—यः तत्र पवित्रक्षेत्रे वर्षमेकं वसति, प्रदक्षिणादिकं च कुर्यात्, तस्य दोषाः क्षम्यन्ते। यः प्रतिवर्षं तस्य प्रदक्षिणां करोति, सः क्षेत्रदोषैः पापैः न लिप्यते। यः प्रदक्षिणां न करोति, सः क्षेत्रसिद्धिं न प्राप्नोति; अतः पुण्यार्थिनः पवित्रस्थले प्रदक्षिणां कुर्युः। हरिनाम स्मरणं विचलितचित्तेन प्रदक्षिणायाम्, प्रत्येकपदे कपिलगवां दानफलम् लभ्यते। यः चैत्रकृष्णचतुर्दश्यां शक्रप्रस्थस्य प्रदक्षिणां करोति, सः पुण्यात्मा सर्वपापात् विमुक्तः भवति। एवं सप्ततीर्थवर्णनं—काशी, गोकरण, शिव, काञ्ची, भीमकुण्डं इन्द्रप्रस्थे—कालिन्दीमहात्म्ये उत्तरखण्डे पद्मपुराणे समाप्यते। शङ्करः उवाच—सेवायाम् वा पूजायाम् वा, मन्त्रनिष्ठः यथावत् मन्त्रे आश्रयणीयः; अवैष्णवेन उपदिष्टः मन्त्रः न परमं फलं ददाति। यः पूर्वं अवैष्णवात् मन्त्रं प्राप्तवान्, सः यथाविधि द्वौ मुख्यौ मन्त्रौ वैष्णवगुरोः पुनः गृह्णीयात्। सहस्रशाखान् वेदान् पठित्वा, सर्वयज्ञदीक्षितः वा, कुलीनः वा, अवैष्णवः गुरु न भवति। यः वैष्णवः यथावत् द्वौ मन्त्रौ उपदिशति, सः एव संसारबन्धमोचकोऽाचार्यः विज्ञेयः। आचार्ये शरणं गत्वा, द्विजः तं वर्षमेकं सेवेत; तस्य आचार्यस्य आचारं ज्ञात्वा, गुरुः मन्त्रं उपदिशेत्। तापनादिकं शुद्धिकर्म कृत्वा, गुरुः मन्त्रं उच्चारयेत्; तापनं, पुण्ड्रं, नामकरणं यथाविधि कुर्यात्। पश्चात्, गुरुः शुद्धचित्ताय शिष्याय मन्त्रं उपदिशेत्; चक्रलक्षणं तापनं इति प्रसिद्धम्। ऊर्ध्वरेखं पुण्ड्रं इति कथ्यते, वैष्णवस्य नाम तत्र निर्दिष्टम्; ततः गुरुः यथाविधि मन्त्रं शिष्याय उपदिशेत्। अष्टाक्षर-न्यासमन्त्रः वा अन्यः वैष्णवमन्त्रः उपदातव्यः; वैष्णवेषु न्यासः श्रेष्ठः इति। अतः, तत्र न्यासविधिः एव श्रेष्ठः घोषितः; न्यासज्ञाननिष्ठः ब्राह्मणः उत्तमः कथ्यते। न्यासात् उच्चः मन्त्रः नास्ति; सत्यम् वदामि। न्यासः द्विविधः, तस्य विकल्पः शरणागति इति मम वक्तव्यं। इति, राजन्, पवित्रस्थलस्य, मन्त्रदीक्षायाः, तथा तीर्थमहात्म्यस्य कथा अविरामं प्रवहति, श्रद्धया श्रवणात् पुण्यं, मोक्षं च, सर्वलोकानां तुष्टिं च ददाति।